týsdagur 23. februar 1993síða 8

Síða 8 Nr. 36 — 23. FEBRUAR 1993 Krisjan á Neystabo, talsmaður fyri alararnar: Stedgid liv- fiskastødini og latið vinn- uni peningin Alivinnan er í stórum trupulleikum. Heldur enn at lata bein- leiðis stuðul eigur tað almenna at betra um fyritreytirnar hjá vinnuni at virka t.d. við trygd fyri rakstrarfigging og rentu- stuðuli. Tey alibrúk, sum enn koyra, mugu fáa svar frá bank- unum, um hesir vilja figgja útseting av smolti í ár sigur Krisjan á Neystabø, alari og talsmaður fyri alararnar í Føroyum. Sosialurin hevur tosað vid hann um stóðuna hjá alivinnuni og framtíðina. Krisjan a Neystabø byrjaði sum alari í 1984. I rekur hann try stór alibrúk i Sundalagnum og er ein av størstu alarunum i landinum i dag. Tvey av brukunum hevur hann keypt frá Føroya Banka. Vantandi fara tey try alibrúkini at taka eini 700 tons í ár dag Stødan ålvarslig Krisjan å Neystabø er eisini talsmaður fyri al ararnar. Hann viðgongur, at stødan hjá alivinnuni er sera ålvarslig. Sjálvur iv ast hann eisim í, um pris á alifiski fer at halda um tær 30 kr. i 93, sum hanner í løtuni urin sær Hann fer so neyvan upp um 30 kr. Tað eru ymisk vidurskifu, sum hava å virkan á prísin. M.a halda norðmenn fram við at økja um framleiðsluna av alifiski. Men tad, sum kann fåa sera stóra ávirkan á allan laksamarknaðin er, hvussu lætt tað verður hjá suður- amerikanska landinum Chile at koma inn á euro- peiska marknaðin. Chile hevur ment al- ingina nógv og hava alarar har ein nógv lægri fram- leiðslukostnað enn vit. Ein orsøkin til at Chile enn ikki er komið til Europa við sínum bíliga laksi er tann, at tað eru m.a. norsk- ar iløgur, sum standa fyri laksaframleiðsluni har. Hetta at stórir alarar í Europa eiga laksin í Chile hevur líkasum bremsað útflutningin av tí laksinum X i V henda vegin. Men chil- enski laksurin er næstan lika so góður sum okkara. Krisjan á Neystabø ber ótta fyri, at tann dag tá chilenar fáa flutningin til Europa í eina fasta legu, tá kann hetta fáa óhepnar avleiðingar fyri okkara alilaks. -Ikki minst ti mugu ti siggja i eyguni, at fram- tidar laksaprisurin fer at liggja um tær 30 kr. ella møguliga nakad lægri. Få brúk klára seg Uppå fyrispurning hvussu nógv av verandi alibrúk- um fara at klára seg við umrøddu prísum sigur Krisjan á Neystabø, at nøkur alibrúk kunnu liva við einum framleiðslu- kostnað, sum svarar ul ein sølupris undir 30 kr. Stødan er tann, at tað loysir seg ikki hjá teimum flestu av alibrúkunum at halda fram. Skal talan vera um at klára seg undir verandi umstødum uttan hjálp, so eru tað helst bara heilt fá alibrúk, sum fara at klára seg. Orsøkin til at aðrir kunnu framleiða bíligari enn vit er tann, at td. norðmenn vinna einar 3 kr. uppá devalueringina av krónuni. Danska krónan er sera høg, og tað er dýrt at keypa laks í donskum krónum. kemur at Haraftrat laksaframleiðararnir í EF fáa upp til 70% í útjaðara fløgustuduli Bankarnir passivir -Men spurningurin er hvussu stéran tydning hetta hevur fyri framtíðar alingina í Føroyum. Trup- ulleikin er meira tann, um bankarnir í Føroyum vilja veita kredit - likviditet - at koyra i brukini, sum nu flóta fyri vág og vind Tað er ikki nógv, sum bendir á hetta. Bankarnir hava verið sera passivir Eftir tí ein skilir eru teir ógvuliga líuð sinnadir ul at seta pengar av ul út seung av smolt Og spurningurin er tå hvør skal fylla i aftur aliringarnar sigur Krisjan á Neystabø Tey alibrúkini, sum hava sett út smolt, koyra víðari. Tað er spell, um tey eisini steðga upp. Og vandi er fyri júst tí fáa tey ikki pengar at arbeiða við Krisjan á Neystabø sigur, at hetta í síðsta enda kann blíva ein poliuskur spurn- ingur. Vánaligt uppskot -Studningur? Krisjan á Neystabø hóv- ar sera líuð uppskotið hjá Kristiliga fólkaflokkinum um at veita almennan stuðul pr. framleitt smolt. -Tað er púra burturvið. Tað er kappingaravlag- andi, tað er ein sovikoddi og góðskan av smoltinum verður hareftir. Skal prís- urin niður á smolti, so mugu vit leggja okkum efur at framleiða bíligari smolt t.d. vid at framleiða tað á vøtnum. Krisjan á Neystabø heldur tað er ófatiligt, at vit ikki hava gjørt hetta fyri langari tíð síðani og vísir hann m.a. til tær avbera góður møguleikar- nar at framleiða smolt á Eiðisvatni Líta vit aftureftir, so síggja vit nú, at alipol- iukkurin var skeivur. Vit høvdu tá møguleikan at velja, hverja leið vit skuldu ganga: anun at framleiða dýr smolt nógva staðni kring landið ella bílig smolt á nøkrum avmarkaðum plássum. Vit valdu fyrru loysnin, og tað varð skeivt Eiðisvatn og aling -Heldur tú tá, at ætlanin hjá Edmundi Joensen og at byggja eina stóra smolistød í Miðvági hevdi verið tann rætta leiðin Nú kenni eg so líuð ul Miðvág og ta ætlanina Men eg veit, at høvdu vit brúkt tað vatnið, sum í dag rennur úr Eiðisvatni og út í Sundalagið ul onga nyttu, ul smoltaling ístað in, so høvdu vit kunnad framleitt til ein smoltpris, sum var kappingarførur bæði í Føroyum og aðra staðni Krisjan á Neystabø sig- ur, at hetta er ein polit- iskur spurningur. Í løtuni eru fleiri umsóknir um at sleppa í gongd við smolt- aling á Eidisvatni. -Eg meini eisini, at fara vit at stuðla útseting av smolti nú, so má ein eisini geva innflutningsloyvi til smolt. Annars verður tað púra burturvið tað heila. Tað er eisini skeivt av okkum framhaldandi at halda fast um eitt ótíðar- hóskandi innflutningsbann á smolti. Innflyta smolt Krisjan á Neystabø held- ur, at vit undir eftirliti áttu at loyvt innflutningi av smolti úr Noregi. -Høvdu vit kunnað keypt tey bestu smoltini frå norðmonnum, tå høvdu vit møguliga eisini Tidindabladid CH kunnað spart milliónir, sum aðrir longu hava brúkt ul gransking. Hana høvdu vit tá møguliga seinni kunnað keypt fyri líuð og lætt Vil tm við hesum siga at livfiskastødin í Skopun er óneyður í -Tað er púra burturvið at brúka so nógvar pengar upp á eina slíka lívfiska- stóð. Tað haldi eg allir al arar eru samdir í Krisjan á Neystabø sigur víðari, at ein smolt stød, sum ikki kann fram leiða eitt smolt undir 10 kr. er ikki kappingarfør í framtíðini. Og eitt sjógv alibruk, sum ikki kann framleiða ein laks fyri undir 30 kr. er heldur ikki kappingarført Ikki beinleiðis stuðul -Hvussu er tá stóðan hjá alivinnuni! Tey alibrúk, sum hava lítla og onga skuld kunnu klára seg framleiða laks, sum hevur ein sølupris niðanfyri 30 kr. kilo. Krisjan å Neystabø er ein teirra, sum heldur, at tað almenna eigur ikki at fara inn í alivinnuna við beinleiðis studuli. -Høvudsendamålid má heldur vera at geva eitt nú føroysku smoltstødunum somu fortreytir at arbeida undir sum tær smoltstødir i utlandinum ein skal kappast vid. Her hugsar hann um at sleppa stød- unum undan fleiri av teimum tyngjandi avgjøldunum, teimum høgu orkuprísunum, Ov høgum avgjaldi á olju, heilivág ol. Bara heilivágur fer við nógvum pengum. Her átti tað almenna at komið inn í myndina. Skal alivinnan stuðlast 2) møguliga seg al