leygardagur 27. februar 1993síða 10

Síða 10 Almenn umsiting "Nr. 40 — 27. FEBRUAR 1993 - Upplegg til kjak á fundi í Sjálustýrisflokkinum á Landsbókasavninum 10. februar og á Tekniska Skúla í Klaksvík 24. februar 1993 Vit búsettir í rendir fastir í num um okkara framtíðar tilveru, í vit feroyingar, sum eru Feroyum, eru spurningi spurninginum yvirhevur hava nakra mannsemandi fram- tíð her á hesum klettum. Andalig og handalig virði bygd og vird av okk- ara forfedrum ætt undan ætt eru skammiliga van um vird og eirindaleyst for komin. Og hesin dárskap- ur — fyri ikki at nýta onn- ur orð — er framdur í okk- nútíð. Skal nakar ákærast fyri óbótaverk, so verða vit tey ákærdu Við heimastýrið í 1948 byrjaði ein nýggj tíðar- merking í Feroyum: Fyri ara og eftir heimastýrislóg- ina. Við henni fingu vit sjálvræði á nógvum økj- um í okkara lítla samfel ag, í ávísan mun settu vit fetur undir egið borð Legtingið fekk lóggávu- vald, og vit fingu eit út- innandi vald, tað vil siga, at vit fingu Feroya Lands- stýri at umsita lógirnar galdandi fyri Feroyar og at gera kunngerðir, fyri- skipanir og annars at fremja umsitingarligar av- gerðir við neyðugum reglugerðum. Hetta en miniature bureaukratiið, sum fór til verka 1. apríl 1949, var mannað við fólkum við drúgvum royndum í stat- sins tænastu: ikki færri enn tveir virdir sýslu- menn komu í landsstýrið, dugnaligur telefon- verkstjóri, embætismenn frá donskum ráðharra- stovnum og annars dugnaligt fólk frá amti- num, fútanum og dómara- num ein Manningin var góð Feroya gjaldstova varð stovnað við lóg 1. apríl 1939 sum > Færøernes Oppebørselskontor undir statsministerinum vid danskari leiðslu, og 1. april 1949 yvirtók heima- stýrið stovnin, sum broytti navn til Feroya gjaldstova. Sjálvur varð eg settur í tænastumannastarv sum bókhaldari 1. september 1956. Sum kunnugt var gjald- stovan toll- og skatta- myndugleiki við umsiting av ellum landskassans peningi, men harumframt hevði stovnurin millum nógv annað umfatandi roknskaparhald viðvíkj- andi landskassanum og statskassanum. tað var nevniliga soleiðis, at landskassin legði út stats- kassans vegna, og so hvert gjaldstovuni terv- aði pening orsakað av statsútleggum, fekk ríkis- umboðið skrivliga áheitan frá gjaldstovuni um at flyta stovninum kontant- an pening. Endaligi roknskapurin mótvegis statskassanum varð gjørdur upp einaferð um árið, — men kassin varð gjørdur upp dag: landskassin se nóg nvønn og statskassin so nog hevði við ríkis Gjaldstovan neyvt samstarv umboðið og Finansmini steriets Revisionsdeparte- ment, og vitjan av grann- skoðarum úr Keypmanna havn var reglulig hvert ár. Yvirhøvur må sigast, at meginumsitingin, tað vil landsstýrið, stovan og siga gjald ríkisumboðið, riggaði væl, ja so væl, at tann dugnaligi ríkisum- boðsmaðurin Mogens Wahl undraðist yvir, at tað hevði eydnast okkum at fáa eina almenna umsit ing at rigga upp á so stutta tíð. Hetta var fyrst í 60-un- um Málsviðgerðir = millum landsstýrið, gjaldstovuna og Ríkisumboð lógu i fast- ari og tryggari legu, og hetta kravdi rættiliga nógva arbeiðstíð hjá leið- sluni á gjaldstovuni, hetta at geva tilmæli og um- mæli í málum viðvíkjandi almennum peningi. Fyri at siga tað heilt einfalt: tað var sera trupult at fáa pening aftur, sum fyrst var komin í landskassan. Og tað var eisini trupult hjá stovnum undir landi- num at brúka pening, sum ikki var lógarbundin. Eg minnist til demis eini tvey ella trý mál viðvíkjandi keypi av roknimaskinum, sum vóru til ummælis hjá emum tínum instansum, áðrenn játtanin fyrilá við ávísum reservatiónum. Legmaður undirskriv- aði við egnari hond at kalla øll utgjaldingrskjøl, ådrenn tey komu å gjald- stovuna til utgjaldingar. Hetta var i samsvar við lógina um føroyska umsit- ing. Í juli 1974 gav logmað- ur stovnsleiðarum og eðr- um undir landinum heim- ild at ávísa pening úr landskassanum hansara vegna, og yvirhevur má sigast, at tá broyttist nógv so við og við í sen- traladministratiónini, normir og siður broyttust í stóran mun, og umsiting- in fór ikki at rigg so væl, sum hon hevði gjert. Um- mæli og tilmæli, sum vóru sjálvsegd á gjaldstovu regi, gjørdust alt færri og færri, eins og til demis in- formatiónir um landskass- ans útlán og veðhalds- skyldur komu seint ella als ikki til gjaldstouna. Landsstvrið tyktist ikki at hava neyðugt tamar hald á hesum fyri alt san felagið so vanlukkuligt málsekjun Yvirhevur var tað trup ult at skilja tað nógva av ti, sum for fram í umsit ingini å Tinganesi Fyri at hesa mina áskoðan kann undirbyggja eg nevna nøkur dømi Tann vælvirkandi stovnurin Føroya Gjaldstova tvi- ningar og gjerdust tveir sjálvsteðugir stovnar, nevniliga Før- oya Tollstova og Før- for oya Gjaldstova, å våri 1987. Hetta fór fram, og lógin um Feroya Gjaldstovu varð tikin av, uttan fund ella samráðing við leiðslu- na, tað vil siga stjóran og roknskaparstjóran, á gjaldstovuni. Tá ið tað fyrikom, at skrivstovustjóri ella fulltrúi í landsstýri- num eisini høvdu for manssess í partafelags nevndum, er tað ikki óhugsandi, at telving kundi fara fram, har hvítt og svart var ein og sami persónur. Ste- fan Zweig skrivaði eina frálíka segu um slíkan telvara Hóast landsskrivstov- ektist í stórum í seinnu helvt av 80'un- um: t.d. 8 stjórar í stað- in fyri tann eina, sum hevði verið stjóri frá fyrsta degi í 1949, vórðu týðandi tættir av landskassanum fig- gjarumsiting lagdir i hendurnar å einum pri- vatmanni i Havn. Hann tyktist at hava stórt vald. — Tað er nú komið al- ment fram, at lands- kassans grannskoðari hevur átalað, at Tele- ein an fonverk Feroya Leg- tings hevur keypt partabrev fyri kurs 1000 frá einum hand- ilsvirki, sum á henda hátt kundi snúgva sær undan at gjalda skatt til landskassan og Tórshavnar kommunu. Talan er í reynd og veru um keyp og selu av eini húsaogn til al- menna nýtslu. Ongin ivast í, at heimildin at keypa umreddu húsa- ogn var í lagi, men hev- ur legtingið givið loyvi til at keypa privat partabrev til kurs 1000 Súmanunm K i neg kunna siga tann almenna umsitingin i 8U- unum var merkt av ótryggleika og dekadensu Men nu liggja vit lågt flest øll føroysku heim fara figgjarliga å heysin, heimini = upploysast Í rúgvu, og foreldur og bern verða tveitt út í svartasta myrkur, og hver av okkum torir at geva illusi- „at hetta er ikki ónina um innað enn ein óndur > dreymur, hetta, at FØrov- ar eru farnar å husagang? Fyrsta takid, id krevst fyri at bjarga ti, id bjarg at Vit fåa eina og dygdar- góða politiska umsiting, ast Kann, er arbeiðssama sum gevur nepotismu og serviliteti durafjórðingin, sum setur tey røttu fólkini 1 tey røttu og sum altíð og á øllum ekj- um sannur tænari hjá fólkinum, sum býr í hesum landi Annað takið er at greiða verður fingin á hesa óluk kuligu flekju, sum hvert størvini, arbeidir sum føroyskt heim hóknar undir. Í 1952 setti statsmini- steriið eina nevnd at Tidindabladid ESF kanna orsekina til, at S vinnubankin for å hus gang hes Kanning var sum Kunnug »Reyda bók<: Beretning angående Sjovinnubank en. Var tað neyðugt við slíkari kanning og frá greiðing tá, so er tað ikki minni neyðugt nú, men óivað á einum heilt eðrum steði enn í 1952. Urslitid a Nepotisma — Servilitetur Dekadensa Verður samfelagsins nervaskipan pind og nið urbrotin við siðspillandi avieiðingum, um Virus sum gevur vinum og kenningum serrættindi politiskari umsiting og É kann talan vera nepotismu, ett hegum almennum størv- um. Ur hesum virusi sprettur servilitetur, tað vil siga evåmykt og sleisk ni. Avleidingin av hesum gerst dekadensa i ti polit- isku og almennu umsit- ingini, og vanlig eyðkenni eru, at meting um moral dettur sundur og fremur evnaloysi i spurningum um rangt og rætt Heri Mohr Manskorid Sunnudagin 28. februar kl. fýra seinnapartin, hevur Tórshavnar Manskór kon- sert í Norðurlandahúsinum. Manskórið fer til Ísland komandi viku at framføra, og ti er konsertin sunnudag - in eitt boð upp á tað, sum Manskórið hevur vant til framførslurnar í Íslandi. 40 mans eru í Manskóri- num, og á skránni er m.a. føroyskir og útlendskir sangir. Høvudsverkid á konserti- ni er kørverkid "Regin Smiðjur", sum Bjarni Rest- orff hevur lagt til rættis fyri kór. Limir í Manskórinum siga, at hetta helst er fyrstu ferð, at ein so væl fyrireikað kórkonsert verður hildin. Hon er samstundis ein roynd hjá Manskórinum at vita, hvussu skráin hjá teim- um skal skipast á ferðini til Íslands. Atgongumerki fáast í Norðurlandahúsinum, og tað kostar 40 krónur fyrr vaksin og 20 krónur fyri børn at fara niðan í Norð- urlandahúsið at hoyra kór- sang sunndagin seinnapart. Dagny Vit hava FØROYSK SETEPLI av slagnum OSTARA Sekkir å 25 og 50 kg MIDSTOVUGARBURIN Tif. 61075