týsdagur 27. apríl 1993síða 14

Síða 14 Nr. 78 — 27. APRIL 1993 Lise Lyck, buskaparfrødingur: Den Danske Bank styrir Førovum Við at bjarga teimum føroysku bankunum heldur enn at lata teir fara á heysin, spardi danska bankaskipanin tvær milliardir. Harafturat hevdi loysnin vid sær, at Den Danske Bank hevur alt båskaparligt vald i Føroyum i dagt. Føroyingum hjålpir loysnin ikkt! Lise Eyck undirvisir á Keyp- mannahavnar ( niversiteti. Hon tosaði um politisku og búskaparligu fylgjurnar av kreppuni, og meguleikarnar fyri at koma ur henni. Hon er búskaparfreðing- ur og hevur sýnt stóran áhuga fyri ti, sum er hent í Førovum tidina. Hon heldur sera lítið um danska politikkin mótvegis Førovum og hevur m.a. ver- ið í almennum orðaskifti við Poul Nyrup Rasmussen um hetta. Lise Lyck visti fyrst á nakrar orsekir til kreppuna og tað eru ikki heilt tær somu, vit plaga at hoyra: seinnu Mururin fall Hon så ikk skeiva føroyska politikki burtur frå num, men høvudsorsøkir nar til støduna helt hon eru at finna uttanfyri Førovar Og tað er fyrst og fremst, at mururim er fallin føroyskum fiski hevur verid åsettur av ti Prisurin á rættiliga afturlatna vestur europeiska marknaðinum Var lítil fiskur hækkaði pris urn, og umvent Hesin marknadur er full komuliga broyttur eftir at mururin er fallin. Ti sjålvt tå prisurin er i botni, verður marknadurin yvirfyltur av fiski eystanifrå. Fyri eystur europearar er prisurin ju al tíð góður vestanfyri, saman borið við tað, sum fæst eyst- anfyri. Hetta hevur pressað N prisin i botn, og tad rakar ju Førovar hardari enn nakad annad samfelag Harafturat kemur, at vit eru knýtt til ta donsku krón una Danska krónan er síðani september í 1992 revaluerað S% í mun til D-markin, og samstundis eru bæði norska krónan og pundið nógv de- valuerað. Hetta hevur gjert tað ógjerligt hjá føroying- um at kappast í prísi. Jonhard Eliasen, búskaparfreð- ingur: - LE .d - 800 milliónir Jonhard Eliasen er júst útbúgvin sum búskapar- frødingur og hann hevur skrivað eina nógv rósta serritgerð um føroysku bankarnar og komandi leiklutin hjá landsbankanum. Jonhard var ikki samdur við Lise Lyck um, at feroyingar høvdu fingið tvær milliardir frá bankatryggingini, um Sjóvinnubankin fór á heysin. — Eg havi eisini roynt at roknað hetta tal út, og eg eri komin fram til, at vit høvdu fingið 800 milliónir, segði hann. Skal Nielsen og danska stjórnin Ofta verður sagt, at lands stýrið átti at lurtað meiri eft ir ti, Ráðgevandi nevndin segði Men Ráðgevandi nevndin er jú til fyri at geva donsku stjórnini og danska fólkatinginum boð um støduna Men hesi ikki so frægt sum svaraðu til hesar ávarð- ingar, og tað heldur Lise Lyck man hava gjørt sitt til, at heldur ikki føroysku myndugleikarnir tóku tað í álvara. Hon fýltist eisini á sjálva skipanina við Ráðgevandi nevndini. Her hava nakrir búskap- arfrødingar sitið og skrivað rapport eftir rapport, uttan at nakar politiskur myndug- leiki hevur verið forpliktað- ur til so mikið sum at um- rett tær. Tað tykist púra meiningsleyst, helt hon. Stuðulin Blokkstudulsskipanina — og studulsskipanina sum heild — helt hon eisini hevur ført okkum i Oføri. Tad ger ongan búskap tryggan soleiðis at fáa veld- ugar upphæddir pumpaðar inn, segði hon. Tað tryggjar ikki sunnar iløgur, men førir tað, ein kallar fyri »risk-management« vid sær. IMF bara millum- lið Tá Figgingargrunnurin varð stovnaður 6. oktober, mistu feroyingar sínar møguleikar fyri sjálvir at stýra búskapi- num, heldur Lise Lyck. Flestu limirnir eru jú danir, og formaðurin er tjóð- bankastjóri Rickard Mikk- elsen. Tað er danska stjórnin sum hevur sett krevini um javnvág á fíggjarlógini, len- arniðurskurð, ongi uttan- landslán o.a., sigur hon. Búskaparfreðingarnir frá IMF hava bara verið nýttir til at legalisera tey. Danske Bank ræður Den Danske Bank hevði tapt milliardir, um alt tað hann er við í í Feroyum hevði farið. Tíðindablaðið CH" Orsekir til og loysnir upp á støduna í Føroyum Farna vikuskifti skipaðu lesanfi feroyingar í Keypmannahavn fyri einum stórum, væleydn- aðum og sera áhugaverdum seminari um støduna i Førovum. Knappliga 100 fólk lut- tóku, og fyrilestrarhaldarar vóru úr øllum norðurlondum. Sosialurin var við á seminarinum, og vit fara í dag og morgin at hava frásagnir haðani. Men stóri danski bankin kláraði at forða fyri hesum í samstarvi við landsstýr ið og donsku stjórnina! Eftir at bankarnir báðir vórðu bjargaðir, er so avtala gjørd millum iløgugrunnin, Sjóvinnubankan, Banka og Den Danske Bank, sum inniber, at danski bankin eigur 30% av partabrevunum í báðum føroysku bankunum. Ílegugrunnurin eigur stórt sæð øll hini partabrøv- ini. Men iløgugrunnurin kann ikki reka bankavirksemi, og tiskil hevur avtalan vid sær, at tad i dag er Den Danske Bank, sum einsamallur styr- ir búskaparligu viðurskift- um Feroya. Harvið er eisini kappingin millum feroysku bankarnar burtur. Feroya 2 milliardir Hevdi hetta ikki verið gjørt, og Sjóvinnubankin var farin á heysin, hevði innláns- tryggingin verið útgoldin. Hetta hevði kostað donsk- um bankum umleið 2 milli- ardir. Umleið ein milliard hevði skulað verið goldin í Førovum í sambandi við fal Henda loysn hevði við aðrum orðum havt vid sær, al lanska bankaverðin hevdi goldið tað mesta, og Sjóvinnubankans høvdu sí mist sambandi ð tað y hevåd farid Heimastyrislågin einki verd Nógv hevur verið tosað um, i hvenn mun heimastýrislóg in tryggjar Feroyum sjålvs Hetta heldur hava fingið avgerðarrætt Lise Lyck var uppá seinastu mánaðir nar: Førovingar hava mist allan sin búskaparliga sjálvsavgerðarrætt, uttan at eitt komma er flutt í heima styrislógini! Loysnin dugir ikkil Eitt annað sum er lítið vert, er tann búskaparliga endur reisingarætlan, lørovingum nu er alagt at fara igjøgn um Henda ætlan loysir onga kreppu! sigur Lise Lyck Orsekirnar eru fleiri Í fyrsta lagi hevur hon einki atlit til ådurnevndu orsekir til, at feroyskur fiskur er ov dýrur í mun til fisk frá eysturlondunum, norskan fisk og enskan fisk Í ødrum lagi umfatar end- urreisingarætlanin ikki eina umfigging av feroysku skuldini. Tað er neyðugt at umleggja uml. 4-5. mia. av skuldini, og hetta hevði kostað danska statinum millum eina hálva og eina milliard. Hetta er neyðugt, men tað vísir seg ikki at vera polit- iskur vilji i Danmark til at gjalda meira fyri Føroyar, sigur Lise Lyck. Føroysk argument Fyri at fåa danir at ganga vid til eina umlegging av skuldini — sum altso er tvingandi neyðug — kunnu føroyingar politiskt argu- mentera fyri, at ein umlegg- ing fordar fyri størri tapum hjå donskum kredittfeløg- um. Harafturat kundi lands- stýrið brúkt argumentið um tað veldigu sparing fyri SA A vet