mikudagur 28. apríl 1993síða 14

Síða 14 Nr. 79 — 28. APRIL 1993 Jógvan Mørkøre, samfelagsfrødingur í flaggrødu: -Okkum tervar felags rannsakan Nógv av okkarea politiska orðaskifti stendur í dag úrlatið sum sjálvhátíðarligt gabb uttan at hava átt botn í veruleikanum. Latið okkum ásanna tað og lova bróðralagnum framat. Tað er ein skylda vit hava átikið okkum við at savnast undir sama flaggi segði Jógvan Mørkøre, samfelagsfróðingur m.a. í flaggdagsrøduni í Havn sunnudagin. Góðu áhoyrarar Sum so mangan fyrr savn ast vit nú her til flaggdags hald. Stór og smá, ung og gomul, låg og heg. Fløggini eru tey somu, mong andlit tey somu, men kortini er so mangt, sum í dag er eðrvísi enn fyri bert emum ari síðani Ti vit kunnu hóskandi skoyta uppi, at umframt at vit eru stór og smá, ung og gomul og lág og heg til stað ar, so er fittur partur ar beiðsleysur sum saman við fólki, ið enn hevur arbeiði, savnast her í dag Og Ivaleyst høvdu fleiri, ið vóru von at heiðra Merkið, henda dag fegin viljað verið her, men kunnu ikki ti tey meira ella minni eru rikin í útlegd av búskaparligu gongdini hesa seinastu tíðina Eitt annað er, ið er ødrvisi, og tað er, at hóast Merkið í stríði okkara fyri egið flagg vann sær eikar sess á legtingsins grund, og tað í dag veittrar einsamalt oman fyri tinghús okkara, so tykist avgerðarrættur tingsins i mongum avgeran di lutum at vera kveistraður til viks Stríðið fyri at vinna flaggi okkara viðurkenning var um somu leið eitt stríð fyri at vinna feroysku tjóðini sjålvsavgerdarrætt. Nakad av sjálvsavgerðarrætti fingu vit við heimastýrisskipanini og samstundis viðurkendu danir rætt okkara til egið flagg. Í dag standa vit við hevur vunnið sær viðurkenning á einum flaggi, sum nógvum ekjum um allan heim, men samstundis við einum stórum iva, um sam tyktirnar, sum avgera lagnu na hjá hesum landi okkara, longur verða gjørdar i hus unum her omanfyri. Flaggið veittrar her eins og undan farin ár, men týdningar mestu avgerðirnar verða í dag tiknar aðrastaðni av ødrum enn teimum, vit settu inn á ting til at gera tað Ta0, sum verri er, at mong í dag hava hug at fjala útyvir, at tey eru feroying ar. Eitt er, at feroyingar, sum eru noyddir í útlegd, kenna seg sviknar og hava givið upp vónina at koma heimaftur. Tað er væl skil) andi, at tey venda flaggi okkara bakið Spurning urin er, um ikki vit onnur vendu teimum bakið. Um ikki vit í veruleikanum flaggaðu tey út Annað er, at t.d. ung- dómur okkara, ið lesur í úti setu, hevur hug at skammast um avleiðingarnar av teim- um avgerðum, ið vórðu tik- nar undir hesum flaggi. — Og leggja seg eftir at tosa fremmant mål so væl, at tað ikki skal hoyrast, at tú ert føroyingur Hetta er heilt annad lag enn fyri bert fåum årum sidani, tå einki mark var fyri, hvussu erpin vit vóru um tey frægu úrslitini hjá fótbóltslandsliðnum. Tá bar til at tosa getudanskt í Keypmannahavn Alt er kortini ikki bara grátt út yvir grátt. Undir grundina hava vit fingið rættin til frá denum, síðani seinasta flaggdagshald Tiverri er tað bara so, at har Dannebrog tók seg aftur, hevur Union Jack partvist trokað seg fram. So Ovist er, um tad rikidømi, sum vit ætladu okkum inn undir føroyskt flagg, verdur okk ara, ella um onnur sleppa at kanna sær tað Undir hesum truplu um stødum, kann tað tykjast rangvergt at gera so nóg burturúr Merkinum. Havi hoyrt onkran tikið so speiskliga til, at frægari var at flutt flaggdagshaldið oman til Amtmansborgina og heldur sungið fyri Dannebrog Uppaftur onnur og vaks andi tal hava hug at leita sær inn undir tær 12 stjørn- urnar á ti bláa dukinum Neyvan verður nekur stjør- na afturat í hesum flaggi, um Feroyar verða partur av EF, men nógv av ti sjålvsav- gerðarrætti, ið hevur ligið hjá tingi okkara undir fer- oyska flagginum, verður tá givið yvir til stovnar undir bláa dúkinum. Havi hug at venda ellum hesum við. Í staðin fyri at vísa flaggi okkara bak, tí so mangt legnaði seg so øvugt undir hesum merki, so er or- sek til at savnast undir tí í felags rannsakan, hvat má vera eðrvísi í framtíðini hava alla tíðina ímyndað okkum, at tað vóru vit, sum | skuldu loysa, um loysast skuldi. Í dag er tað kanska held- | ur tey, vit hava samband við, ið vilja loysa frá okkum. | | Loysa, tí vit undir føroyskum flaggi misbrúktu okkara | i” rættindi uttan fyrilit fyri donsku tjóðini. "Okkara politiska skipan stendur fyri skotum. Í nærum | eina øld hava vit togast um sjålvstyri og samband. Vit ] Feroyingar vóru bert eitt fólkum, ið valdu at stríðast fyri viður av mongum kenning sum egid folk vid rætti at råda sær sjålvum Hetta var eitt strid, id fevndi um lóggávurætt til tingið, men eisini um endurreisn av málinum og viðurkenning av ti og flaggi okkara. Vit kunnu vera av ymiskari áskoðan, annaðhvert vit rukku nóg langt ella á mál í hesum, men veruleikin er, at feroyingar við at viðurken na seg sjálvt sum fólk, sum tjóð, vunnu rættindi og við urkenning, sum ikki lutað ust eðrum fólkum. Summi teirra hvurvu í segunnar meldri sum partar av eðrum tjóðum. Onnur, ið ikki fingu sær tær semdir, tey kravdu, men kortini sýtti fyri at viðurkenna seg sum part av aðrari tjóð, krevja í dag sín rætt. Tíverri alt ov ofta uttan virðing fyri rætt- indunum hjá eðrum veikari tjóðum, ið somuleiðis vilja hava sítt Tað, sum so mangan verður gloymt, er, at við kravinum um rættindi, fylg- ja skyldur. Skylda mótvegis eðrum, vit vísa flaggið. Skylda at viðurkenna teirra rættindi og skilja teirra krev. Og við vunnum sjálvs- avgerðarrætti, fingu vit eis- ini skyldur mótvegis hverj)- um eðrum, ið gingu saman inn undir flaggið. Her liggur okkara lutur eftir. Tankin um fólksligan su- verenitet kom inn í seguna Tíðindablaðið (ST. fyri at vera við fronsku koll veltingini. Franska kollvelt 1789 staðfesti ikki bert rættindi borgarans og ingin menniskjunar mótvegis gomlu fúrstunum, ið søgdu seg eiga vald frá Guði. Við at kveistra kong og aðal til viks fyri at politikkur skuldi kunna gerast eitt úrslit av demokratiska viljanum hjá fólkinum, varð eisini rudd að slóð fyri tjóðskaparligum sjálvsavgerðarrætti Hesir tankar fylgdu her unum hjá Napoleoni út um alt Europa og festu retur Mangan hjá teimum, ið inniligast stríddust fyri at fáa franska hersetingar valdið útaftur So hvert dustið legðist á europeisku vigvøllunum myndaðust nationalstatir, sum vit kenna teir í dag. Hó ast dentur varð lagdur á hugtek sum fólk og borgar- lig rættindi sum demokrati, so gjørdust teir fyrstu natio- nalstatirnir = tíverri eisini sterstu kúgarar av somu rættindum, bæði innanlend- is og fjart um allan knettin Men tey kúgaðu svaraðu aftur við somu orðum: Vit eru eitt fólk við egnum rætt- indum til demokrati, mál og mentan. Og til egið flagg. Feroyskt mál, feroyskt flagg, tað at Feroyar fingu sjálvsavgerðarrætt við Heimastýrisskipanini vóru pariur av tí baksláttri, ið rakti fyrstu nationalistar- nar, sum royndu at gera sin tjóðskap til tjóðskapin hjá ødrum og minni mentum Aldurisið, ið byrjaði við fronsku kollveltingini, skol aði mangt burtur, og var or sek til mangt nýtt. Sjógvur in hevur ikki enn lagt seg »Frælsi, javnaður, brødralag« rakstrarrópið hjá fronsku kollveltingini ið bæði liberalistar og sosia listar hava prýtt skildur síni við, hevur fingið roynt seg í ymsum líki. Vestanfyri vóru tað serliga hugtek sum fræl si og javnaður, ið sluppu at royna seg í einum tvídrátti millum borgarligar og sosi alistiskar flokkar Hjá flestu liberalistum verður javnaðurin kroystur í hel til frama fyri fyrst og fremst búskaparligum frælsi - uttan mun til um tað so gerst veruleiki. Spurningur- in um breðralag ella soli- daritet verður samsvarandi hesum avmarkaður til polit- isk mannarættindi so sum skrivi-, talu- og frælsi at skipa feleg. Hjá flestu marxistum varð frælsið kroyst av til- tøkunum til at fremja javn- að — eisini uttan mun til um endamálið gjørdist veruleiki. Brødralagid varð samsvarandi avmarkað til sosial mannarættindi sum skúlagongd, arbeiði og mat í munnin. Múrurin rapaði. Hinvegin Framhald á síðu 22 "I okkara felagsskapi við dønum fingu vit munandi frælsi og livifót, men tað var ongantíð breðralag í hesum | frá okkara síðu. Hetta er tað skoðsmál, tað fólk, tann | tjóð, ið savnast undir Merkinum idag fær frá aðrari tjóð | undir øðrum flaggi. Hetta mugu vit ásanna, ella taka | avleiðingina av og verða flaggað út úr ríkisfelagsskapi- | num av dønum. Vit hava sjálvandi eisini møguleika at | flagga út sjálvi. Ikki bert fyri at fáa sjålvsvirdingina aftur, men kanska einamest av virðing fyri dónum." % | $ | 8 £ er