mikudagur 9. juni 1993síða 16

Síða 16 Nr. 106 — 9. JUNI 1993 Frystilinuskinini Beinleiðis eggjaðir av myndugleikunum bygdu hesir menn frystilínuskip. Fyri meg at síggja hevur landsstýrið her latið menn byggja skip upp á falskar fortreytir, og tað hevur mangan undrað meg, hví eingin hevur roynt málið við rættin skrivar Tórmóður Dahl í greinini. Hann vísir á, at við tað at vit hava mist hesi skip eru linufiskiskapurin í Førovum á tíu legu hann var fyri 40 árum síðani. »Ætlanin halgar ráð- ini« Mt meira vanligt nýta maktstrembandi fólk dag okkara fjølmidlar til at skíra persónar flokkar, trúarbólkar o.sfr. sum illmenni fyri á henda hátt sjálvi at kunna stíga fram sum tey, ið eru IVÍSAar feløg vælsignadi vid einarrætt uppå sannleika go sidalag »Ætlanin halgar rådini«, sigst Tilikar illmenni-åkærur hava seinastu tíðina verið vendar móti teimum — og tá serstakliga undirritaða — ið „stóðu aftanfyri« frystilínuskipini = >Klett ur«, »Vestfart« (seinni »Vårs6l«) og »Vøruklett- ur« (seinni »Midvingur«) Tessvegna havi eg ta sein astu tíðina fingið fleiri áheitanir frá monnum, ið bæði á ein og annan hátt kenna seg »uthongdar« (saman við mær) í fjølmidl- unum, um alment at greiða frá tí, ið veruliga fór fram í málinum Skjelini í málinum eru rúgvusmikil, so einhver frágreiðing vil undir ollum umsteðum verða ófull fíggjað. Eg skal tó eftir ferimuni royna at lýsa málið so skilligt og stutt sum gjørligt, og so stend- ur tað sjálvandi viðkom- andi reiðaríum, bankum, advokatum, grannskoðar- um, meklarum, skipa- smiðjum og ikki minst landsstýrinum frítt at gera sínar viðmerkingar. Byrjanin Ein skjótt minkandi »Stættur« í okkara samfel- ag eru tey, ið heldur vilja gerast sjálvbjargin enn liva trygt undir almenn- um veingjum. og til henda stætt hoyrdu teir royndu fiskimenn, ið í byggja umreddu fry línuskip. Eg varð biðin um at hjálpa teimum við ney ðugum landsstýrið, uppskot til rakstrarætlanir og annað mangt, ið eisini er neyð ugt. tá tílíkar verkætlanir skulu fremjast Sjálv- andi høvdu menninir sínar avgjørdu hugsjónir um stedd, útgerð, máttir manning. o.sfr. Her skal 985 vildu st:- bert nevnast eitt av festu krevum teirra: Umframt skuldu kipini eisini kunna nýt til frystan fisk ast til isfisk og saltfisk Labrador-leiðin Í mong år høvdu vit bert fiskað ein lítlan part av ár svartkalva-kvotu við ligu okkara vandi var fyri, at vit komu Labrador so at missa ein part av hesari týdningarmiklu kvotu Breið semja (landsstyr ið/stigtakararnir) var ti um, at skipini sum mest skuldu troyta meguleikar- nar við Labrador. Roynd- irnar frá m.a. »Borgari- num« og »Vådasteini« høvdu synt, at roknast kundi vid uml. 6 - 8 tons av svartkalva pr. samdøg- ur, ta tíð roynandi var, og svartkalvaprísirnir = vóru yvirhevur hegir (uml. kr. 16,- pr. kg. í meðal). Royndir sartkalva-línu- menn mettu, at nýggju skipini kundu fiska uml. 600 - 800 tons av svart- kalva um árið, serstakliga um lastin frá einum av túrunum varð legd upp í Grenlandi. Skuldu skipini heim millum hvenn túrin, fór í hvussu so er tað mesta av einum mánaði av fiskitíðini fyri skeytið. Føroya-leidin Nu er sum kunnugt bert roynandi vid Labrador i tíðarskeiðnum mai/juni til uml. 15. desembur, so hina helvtina av årinum ætladu stigtakararnir at troyta heimaleidirnar kanska helst tær syðru leiðirnar har norðmenn í mong ár hava fiskað av bera væl. Flemmish Cap var eitt annað alternativ, men her hevdu vit (Fiski- vinnustovan) sum kunn- ugt útihýst okkum sjálv- ar. Undir ellum umsteð- um varð roknað við einum altfiskatúri 200 0 t.) og einum túri vid (uml. frystum fiski (150 - 200 t.) NEermasiogvi Rakstrarætlanir — 0 punkt - vånir Rakstrarætlanirnar vóru gjørðar eftir royndunum og úrslitunum frá verandi frystilinubåtum og í neyv- um samstarvi við hevuðs ánarnar, ið allir voru rovndir fiskimenn (skipar ar styrimenn, maskin meistarar) Við ti figgingar fiskimynstur, ið varð skotið upp, skuldu »Vest fart“ og >Veruklettur< fiska uml. 1200 tons (um roknað til rundan fisk) ella fyri uml. 11 mió. kr. ár liga, fyri at fáa endarnar at metast. Fyri »Klettur«, ið var eitt sindur minni og ódýrari enn hinir báðir bátarnir lógu samsvaran- di tel uml. 10% lægri. Viðgerðin í landsstýrinum Málsviðgerðin í lands- stýrinum tók drúgva tíð, m.a. ti stigtakararnir vildi byggja skipini í Noregi, meðan landsstýrið (sjálv- andi) helst sá at tey vórðu bygd í Feroyum. Lands- stýrið ynskti somuleiðis at eisini meguleikarnir at umbyggja nekur av teim- um verandi gomlu skip- unum til frystilínuskip vórðu kannaðir. Fyri nú at gera eina langa segu stutta, so end- aði »tvidråtturin« við at „Klettur“ skuldi byggjast í Noregi og hini bæði skip- ini á Vágs Skipasmiðju. Skrokkarnir her skuldu tó byggjast í Noregi og sleip- ast til Vágs. Seinni hendi so tað, at miðvingar keyp- tu partabrevini í felag- num »Vøruklettur« og yvirtóku sostatt hesa verkætlan. Tilsegn landsstýri- sins Endaliga tilsegn lands- stýrisins til ell trý skipini er dagfest 21. mars 1986. Til bygging av »Klettur« i Noregi varð játtað 20% veðhald av byggikostnaði- num (NOK 21.500.000). Hini bæði skipini vóru systurskip og sáttmála- prisurin var ti hin sami fyri bæði (DKK 27.830. 000). Her varð játtað 20 % vedhald = av sáttmála- kostnaðinum og haraftur- at (25 % av DKK 12.386 000) fyri hvørt skipid Landsstyrisins trevt i samband vid fiskiskap å Førova-leidåini var ljóðandi fyri ell skipini „Það er ein fortreyt fyri eins- :skipa AISKISKUL ð Førvvar« Figging v.m. Stigtakararnir høvdu allir sinar egnu advokatar og varð figgingin latin skips meklara Albert Morten sen og norska felagnum Vestlandske Fartybyggj- Jarfelag upp í hendur. Min leiklutur var fremst á tí tøkniliga økinum umboð- andi ånararnar og at sam- arbeiðir, arbeiðs- gongd. broytingar í verk- -ætlanunum o.sfr Striltið gekk at fáa endaligu figgingina »uppå plåss« — serstakliga stóð tað um eginpeningin og rakstrarlánið, eftir at landsstýrið sýtti fyri at partur av norska »rentu- iskoytinum« (23 % av sáttmálaprísinum yvir 5 ár av norska partinum av byggikostnaðinum) varð nýttur sum eginpeningur. Nevnda rentuískoyti var ein upphædd, ið norski staturin veitti stig- takarunum beinleiðis, og dugi eg tí ikki at skilja at landsstýrið kann nokta monnum at nýta henda pening — frádrigið skatt av upphæddini — til hvat teir vildu. Hetta hevði í hvussu so er spart allar partar fyri nógvar av teimum fúlu illgitingum, neyð og elendigheit, ið nú er um at keva annan hvenn borgara í hesum landi. Skipini vildu menninir hava, og tí var eingin ann- ar útvegur hjá teimum, eftir at hús og ognir teirra vóru sett í veð, enn bidd- aragongdin til leverandør- arnar fyri at fáa provisión- ir (og lutvís lán) av ma- skinum, tólum og útgerð til skipini, so rokkið varð á mál við fíggingini. Her loyvi eg mær at spurningin: Hvat er mun- urin millum at fáa pening frá einum privatum leve randeri og pening frá norska statinum? seta Skipini verða bygd »Kiettur« vard bygdur Solstrand skipasmidiu Noregi Skipasmidjan hevði álit bæði á verkæt!- | 8 i Kann tað hugsast. at í Få 110 1 50 GURNGIUIQIr, SUM dframt halda, ella er tað fiskivinmuavnsit við fiskivinnustjóranum á odda mát, sum er ein høvudsorsøkin til at vil mist hesi framkomnu fiskiskip sf Dahl í greinini anina og stigtakararnar og byrjaði byggingina áðr- enn fíggingin var endaliga í lagi. Skipið varð liðugt til ásettu tíðina (februar 1987) og meirkostnaðurin var lítil og eingin. Verri gekk við bygging- ini á Vágs Skipasmiðju Her er tað so, at hóast endalig langtidarfigging er fingin til vega, so krev- ur bankin hjá skipasmið- juni (Føroya Banki), at eis- ini landsstyrid vedheldur fyri arbeiðunum áðrenn byrjað verður. Alt hetta — saman við eginpeningstrupulleikum, seinari = málsviðgerð í landsstýrinum og banka- num og ov fá sakken fólk í fyrisitingini á skipasmið- juni — skapti eina seink- ing fyri og aðra eftir. Tíð- arfreistir gingu út, rentu- byrðan vaks, nýggj lands- kassaveðhald máttu fáast til vega og mitt í ellum varð játtaða langtíðarlán- ið til annað skipið uppsagt tí farið var út um tíðar- freistina, so her varð eisini neyðugt við nýggjari lang- tidarfigging — o.sfr. o.sfr. Samanumtikið: Skipini vórðu handaði ánarunum eitt ár seinni og uml. 15 % dýrari (rentukostnadur) enn tilskilað var í sátt- málanum. Skipasmiðjan? Ja, hon fór á heysin, og um nakar hevur áhuga av ti, so kann upplysast, at sjálvur fekk eg ikki eitt klovið oyra verkætlanir. fyri hesar »Grunt vatn“ og vónin ið brast Aðrenn farið varð undir at byggja skipini varð spurt bæði á Fiskirannsóknar- Fiskivinnu hvussu mikki á tovum og stovun! um orå- ingin grunnum Vil di ! vatni« i tilsøgnini frá landsstyrinum skuldi skiljast. Endaligt svar varð ongantíð givið, men „uttanfyri uml. 200 favn ar“ varð í hvussu so er nevnt. Sama ger tá saman um kom utihysti Fiskivinnustovan frysti kånuskipini ikki bert frå at allari heimaleidini, men eisini lutvis frá La- bradorekinum. Tá eg her sigi »eisini« Labradorøki- num, so er tad, ti Fiski- vinnustovan um sama mundið gav okkara stóru flakatógarum loyvi til at fiska av Labrador-kvotu- ni, við m.a. tí úrsliti at marknaðurin varð yvir- floymdur við svartkalva og prísirnir fullu munandi. Óneyðugt skuldi eisini verið at nevnt, at fiska línuskip og tógarar á somu leiðum, so mugu knuskipini mma undan tógarunum — ikki um- vent. siga Samanumtikið Beinleiðis eggjadir av myndugleikunum, bygdu menn hesi frystilínuskip. Skipastedd. = hevuðsmo- torur, frysti- og lastimátt- ur og yvirhøvur ell onnur útgerð var á beinari leið, skal sammetast við tey frystilinuskip, ið i dag verða bygd til umleið sama endamál til t.d. Ís lands og Canada linuskipin Frysti- ð vóru bygd á Vágs skipasmiðju vórðu kanska heldur dýr. men hóast alt ikki verri, enn at tey høvdu staðið seg, um tey fiskadu fyri uml. 12 mió. kr. árliga. Tað hovdu tey havt meguleikar til, um tey t.d. bert fingu semdir sum norsk linuskip okkara somu fåa í — Pr lr SO T KKarau fISKUMENN IKKI Eru ', ú 4 nei? y , í A Á í HELGU 1 nu nava Tormodur