leygardagur 3. juli 1993síða 2

FRÆLSI — JAVNAÐUR — BRØDRALAG Jan Múlller Blaðfóik. Randi Jacobsen - Dagny Utgevar: P/1 Sosialurin Fyritaksstjóri Krisjan Dahl Joensen - Tórfinn Smith - | Uppsetng P/T Soslalurin Ljósmyndari Kalmar Lindenskor Hilmar Jan Hansen - Prant: P/1 Pressan 1981 Jåstinus Eidesgaard Bústaður. Argjavegi 28 Argjum 110 Tórsharn Þeision 11820 Teietar 14720 66. ÁRGANGUR Postadr Postsmoga 78 Bankar og ábyrgd HAVA vit nakrar åbyrgdarfullar bankar og røkja teir tær samfelagsskyldur, sum áliggja einum banka í einumhvørjum samfelag? Hetta eru spurningar, sum av og á eru frammi i orðaskifunum. Fyrr verandi løgmadur og nú fólkaungsmað ur, Atli Dam, er helst tann av føroysk um poliukarum, sum mest hevur víst énøgd sina við oftani åbyrgdarleysu stóðu bankanna í føroyska sam felagnum. SUM tåverandi løgmaður royndi hann mangan at venda teimum mongu at- finningum móti landsins stýri fyri búskaparligu støðuna í samfelagnum mót bankunum og vísti á teirra mang! andi ábyrgd, tá tað snúði seg um at fíggja øll hugsandi projekt. Hann hevur eisini leingi víst á tørvandi samfelags sinni bankanna í sambandi við, at teir ikki hava viljað lækka rentuna. Á fólkaungi í farnu viku fanst hann aftur at bankunum og segði ma. "De sociale udgifter til arbejdsløshedsunderstøttelse i de områder, der da aldrig får genåbnet virksomhederne, vil blive lige så store, at Landskassen ikke har en levende chance for at honorere udgiftskravene Specielt ikke, hvis bankerne fortsat læner sig ulbage og på uansvarlig vis forholder sig passive, fordi landsstyret alligevel skal fylde op igen med likvide midler lånt af staten I blaðnum í dag ger ein vinnulivsmadur vart vid sina ónagd vid bankarnar Hann spyr, hvar pengarnir, sum tað almenna lænir ul bankarnir blíva av! Var ikki júst ætlanin við hesum pengum at kanalysera teir víðari til vinnulívið, soleiðis at vit fáa gongd á aftur spyr hann! TAÐ eru tó ikki bert fólkaungsmaðurin Atli Dam og vinnulívsmaðurin Haldor Vang, sum vísa á týdningin, at bankar nir vísa samfelagssinni. Hetta ger Ráð gevandi Nevndin viðvíkjandi Føroyum eisini í síni seinastu frágreiðing - í hvussu er óbeinleiðis. Nevndin sigur, at skal føroyska samfelagið ikki heilt steðga upp, tá er neyðugt, at betri renta- bilitetur fæst í fiskivinnuna. Eisini Sigur hon, at álit má aftur fáast á buskapin dog hon heldur fram: "I den forbindelse er det vigtigt, at der ikke sker kapital eksport og at sikre, at den financielle sektors likviditet forbedres, således (og her kemur tað, blaðm.) at likvidit- etsmangel ikke blokerer tor erhvervsakuviteter. sunde" Seta okkum sera harðar treytir, men: Danir sanniliga havt vinning av okkara samfelag -Tað kennist sum at vera bundin á hond og fót, tá hugsað verður um hørdur treytirnar, sum danir hava sett í sambandi við lánini til Føroyar. Tá tað snýr seg um tilskot og lán til tilafturskomin lond eru donsku lánini rentufrí og uttan treytir, tí danir roina við at gera handilssamvinnu við hesi lond. Og tá talan er um forbrúk, so er alt forbrúkið her á landi komið donskum handilsmonnum til góða skrivar Sverre Midjord, tingmadur ma. í greinini. Nú eru komin undan kavi tey nøvn og teir persónar, kent, men sum skulu bjarta tí føroyska samfelagnum. Sambært tormanninum í hesi nevnd skal hetta verða rómin av øroyska vinnulivinum. — andur Hetta skuldu verið tey bestu Eg havi lisið grein, sum Svend Áge Ellefsen hevur í Dimmalætting nr. 74 frá | juli, á síðu 8. Eg kann i ti ur og sostatt ókendur við stóra og heila vera fult samdur vid ú, hann førir fram, ú ganga vit teir út- nevndu persónarnar »eftir í seyminum«, heilt stóra at halda um. Táso Svend Åge sigur, at ein ella annan hátt havt við ir, sum hava útnevnt hesar vit í javnaðarflokkinum ongan høvdu at seta fram, umboð, sum kundu setast fram. Tað heldur formaður- in, sum er fremmandamað- føroysk viðurskifti Hann hevur sjálvandi fingið ábending frá onkr- um, tí sjálvur hevur hann ongar møguleika at gera hetta valið. Hvor ella hvørj- persónar ul hetta sera álvarsliga starv, er mær 6- álvaratos: tað tykist mær, at teir, sum út- nevnt hava, eru líka ókendir við føroyskt vinnuliv sum formaðurin, ið er fremm- so er hetta ikki heilt beint Vit eru bara meira atokkum komnir. Vitkundu sett fleiri nøvn fram, men vit gera tað ikki, og sjálvur veit eg ikki, um vit hava havt møguleik- an, ti teir, sum hava soldad frá, eru mær ókendir Kunnu vísa á mong góð fólk Men um vit fingu møgu- leikan, so kundu vit skotið upp á nógvar persónar, men vit vildu ikki gjørt tað út frá so er ikki tað fleiri orsøkum. T.d. hava fleiri av okkara besta fólki á tey tiltøk at gera, sum hava verið framd, og sum ikki øll FYRST fólkatingsmaðurin, síðani vinnulívsmaðurin og nú eisini Ráð gevandi Nevndin. Øll visa hesi á hvussu týdningarmikið tað er, at bank arnir, um teir hava pengar, eru fúsir at læna út ul skilagóðar ætlanir OG hvussu er tá stóðan hjá somu bank- um. Vit vita, at teir fleiri ferðir hava fingið almenna hjálp. Hvar henda hjálp er farin er ilt at vita. Sjálvandi verður hon brúkt ul konsolidering, men eit endamálið vid henna var eisini, at bankarnir aftur kundu vera við ul at fíggja skilagóð vinnulivsprojekt, sum góvu arbeiði og inntøkur ul samfelagið Hetta vilja mong vera við, at bankarnir ikki gera. Tað ljóðar, at bankarnir nú í longri tíð hava stongt fyri umrøddu møguleikum, at teir rætt og slætt hava langað lokið á. Og eftir sita vinnu- lívsfólk við skilagóðum ætlanum og virkjum, sum ikki meira enn æna ella longu eru stongd, ti tey hava ikki tann ) lit NEYDARROP frå monnum, sum hava brúkligar ætlanir, ið kunnu geva arbeiði og skaffa samfelagnum valuta - men sum ikki sleppa at halda fram ella koma í gongd - eiga vit ikki at lata tara aftur við borðinum. Tær eiga vit at taka í størsta álvara. Er tað veruliga SO, at bankarnir við fleiri almennum inn- spræningum, ikki gera nokk fyri at læna til sunna partin av vinnulívinum, tá kann alt gera tað sama. Tá steðgar alt upp av sær sjálvum, um tað ikki longu eru stegðað upp. Tað er ú greitt, at bankarnir við ti nýggja kapitali teir hava fingið í seinastuni, hava eina sam- felagsliga skyldu ul at læna pengar Sjálvandi eiga teir at vísa varsemi, men ein kann eisini vera so varin, at hetta í veruleikan køvir seinasta neistan av von og framtakshugi. Herfyri avgjørdu bankamir at broyta rentustødid ul gagns fyri brúkaran. Hetta må sigast at vera eitt stig tann rætta vegin neyðuga rakstrarkapitalin. TAÐ kundi verið áhugavert at fingið at vita, hvat bankarnir hava fingið og hvat almenni studulin er brúktur til. Hvat siga bankaleidslurnar sjálvar ul hesar spurningar. Eru atfinningarnar móti teimum rættar ella byggja tær á mis skiljingar og tørvandi upplýsing og inn- hepnaðust líka væl, tá Tvør- oyrar Flakavirki hildið uttanfyri. Og sostatt hava vit eina felags ábyrgd av ti stóðu, sum okkara samfelag er komið í og tí hava vit í javn- aðarflokkinum so mikið æru í okkum, at vit ikki fara at vísa á okkara fólk, men vit kundu uttan iva víst á fólk, sum vinnuliga eru greið í allar mátar, og sum hava verið við at rikið før- oyskt fiska- og reiðaravirki við stórum hegni, reiðara- virkir, sum nú eru rikin av fjórða ættarliði. Tað eru royndir persónar, sum reka hesi virkir. Tað eru tvey virkir í Før- oyum, sum nú verða rikin av fjórða ættarlidi. Og tað eru firma T. F. Thomsen við stjóranum Thomas Thom- sen, og tað er firma N. J. Mortensen vid stjóranum Gudmund Mortensen, bæði virkini eru á Tvøroyri Tey hava virkað síðu- loypandi við tað í Dagblað- num á sinni skýrda sostal- istisku royndarsiglingina, og hon hevur ikki forðað teimum í teirra virki, tvørt- urímóu At vit her kundu víst á persónar, sum ikki eru knýtur at poliuskum av- gerðum, men hava virkað innan fiski- og reiðara- virksemi i hest longu tid, og teir vita, hvatteir hava vid at gera, tað vísir, at virki teirra ú verða rikin av fjórða ætt- arliði. Tað kann vísast ul, at hesi verður virki hava ótarnað virkað, og ursliud í dag prógvar, at tann sostalistiska royndar- siglingin æyndist væl, og nú í krepputidum er dygg samvinna við hini virkini á Tveroyri. Jú, sanniliga, um vil fingu møguleikan, so kundu vit víst á vinnulívs- fólk óheft av gomlum for- dómum, sum væl kundu myndað hasa nevndina, ið hevur fingið til uppgåvu at rætta tað føroyska samfe- lagið upp á rættkjøl Fólkaflokkurin og sam- bandsflokkurineru væl um- boðaðir í hesi neynd og tað tykist sum um sjálvstýris- flokkurin eisini er komin við, og verður telvingin eftir teirra mynstri, so verða tað ikki tey, sum gjalda, sum Skulu valda. Tvøroyrar Flakavirki Hvørja stóðu Tvøroyrar Flakavirki fær i hesum leiki eri eg sera spentur uppá, ti hetta virkið fram um gll onnur hevur víst, at tað ber til, sjålvt í eini krepputid, at virka og at útgera seg meira, ti hetta virkið er fólksins ogn, og ti má eisini fólkið fáa eina hóming av, hvar tey flóta. Annars haldi eg, atokkara samfelag tykist at vera bundið á hond og fót, tá vit frá donsku stjórnini fáa eitt lán við so herðum treytum, sum nú tær, ið eru settar vid, og sum landsstýriðer gingið undir. Her má sannast, at tað er hart at vera fátækur. Sammeta vit tær treytir, sum okkum eru settar við einum statsláni, við tey statslån og ulskot og kreppulán, sum danska stjórnin, henda og aðrar, hevur givið teimum sokall- aðu ulafturskomnu lond- unum, sum í mongum føri eru ulafturskomin av innan- hýsis stríði, so eru tey lánini frá donsku stjórnini rentufrí, og uttan treytir, ti danir rokna við at gera handils- samvinnu við hesi lond. Hjá Føroyum eru treytir- nar so harðar, og orðaljóðið um um okkum á so lágum stødi, at ein skuldi hildið at danskir = poliukarar ikki fylgja við ti, sum veruliga er hent og hendir. Tá talan er um forbrúk, so er alt forbrúkið í Føroyum komið donskum handils- monnum ul góðar. Viðurskifu okkara við Danmark gera tað, at vit ikki kunnukeypaein svávulpinn uttan, at tað tænir onkrari danskari handilsfyritøku. 50, er tað nakar, sum hevur havt vinning av føroyska samfelagnum, so eru tað danskir handilsmenn og danska samfelagið. Sverre Midjord