týsdagur 3. august 1993síða 9

Tíðindablaðið I Roðan Elin Lindenskov helt á fólkafundi á Háskúlanum ólavsokuaftan: Vit mugu ikki missa Kreppa er í landinum. V verða bumbaði við "krep tíðindu Han dagin gjøgnum. Um vit onkran dag vilja gloyma kreppuna eina lotu. er tað altíð onkur ið minnir okkum á hana Eisini á eini ólavsvoku eru tað fólk í tosa um kreppuna Kreppan hevur nógv nøvn Búskaparkreppa. fiskaloysi arbeiðsloyst, húsagangur og so omanå alt -veðurlags kreppa- ella summarloysi sum í hvussu so er ikki bøtir uppá kreppuna Hví hava vit so eina kreppu í dag, kunnu vit spyrja. Svarið er einfalt, sig- a tey flestu. Vit hava brúkt alt ov nógvan pening, fiska alt ov nógvan fisk og bygt alt ov dyrt. Vit hava rætt og slætt lánt okkum um rygg og oyðsla okkara rikidømi burtur Summi okkara hava ongantíð fyrr upplivað kreppur. og standa spyrj- andi yvir fyri henni, ímeðan onnur okkara hava upplivað kreppu - ja summi fleiri sløg av kreppum, bæði búskap- arkreppur, heimsbardagar og veðurlagskreppur Ein, ið hevur verið gjøgnum allar hesar kreppur eins og uppgongutíðir í hesi øldini, er Háskúlin. Hóast síni skjótt 100 ár er hann ungur, hevur altíð livað í nútíðini og hugt inn í fram- tíðina, allatíðina hevur hann endurnýggja seg. Alla tíðina við sama endamålid: At vekja ans fyri andaligum og kropsligum mentum gjøgn- um tað livandi orðið Spurdu vit Háskúlan, hvussu vit koma burtur úr kreppuni, ivist eg ikki í, at hann hevði svara: “Fyri at skilja støðuna vit eru í í dag, mugu vit kenna fortíðina Hví eru vit í teirri stóðu vit eru í í dag, og út frá henni, skapa framtíðina". Fyri at skapa framtíðina mugu vit fyrst viðurkenna okkara feilir. Viðurkenna at okkara samfelagsskipan hevur feilir. Kreppan tvingar okkum at gera upp við fortíðina. Men vit skapa onga framtíð, bert við at finna syndabukkar, ei heldur loysir tað nakra kreppu einsamalt. Vit mugu vilja broytingar. Vit mugu broyta hugburð. Vit mugu taka framtíðina í egnar hendur, um vit ikki vilja, at útlend- ingar skulu kroysta enn fleiri broytingarnar niður yvir okkum. Soleiðis eru vit á einum vegamóti, har alt broytist Arbeiðið er ikki til allar vinnuførar hendur longur old segði Luther "Plikt arbeiðið er ein dygd, ið tryggjar pláss í hummuiríki" Í 18 eld høvdu kapitalistarnir brúk fyri arbeiðsmegi. Og 100 ár seinn søgdu Marxist- arnir og Sostalistarnir: "Øll viðri eru skapt av arbeið- andi tólkinum Stødan vit eru í í dag, rakar unga ættarliðið harð- ast. Tey eru vaksin upp í eimi tíð, har alt bar til, hava bert sæð framgongd, til brådliga ein dag, tá alt rabl- aði Tåid eg sigi, at kreppan rakar unga ættarliðið harð- ast, meini eg ikki at arbeiðs- loysi er gott fyri nakran Men ungdómurin, sum kemur út úr skúlanum í dag, er aldur upp í eini tíð har alt bar til Hvussu oftani munnu tey ikki vera spurd, “hvat ætlar tú tær at vera, tá í tú verður stór?" og spurning- urin var settur av onkrum vaksnum í ræmasta álvara, tí sjálvandi kundi tú velja, hvat tú ætlaði tær, og sjálv- andi varð eitt arbeiðið til tín aftaná. Eingi hugsaði tá um arbeidsloysi, tí tað var farin tíð Soleiðis kom tað ikki at verða. Í dag munnu tey ung- u, sumeru um at verða liðug við skúlagongdina, heldur spyrja: “Verður nakað ar- beiðið til mín? Fái eg eina útbúgving? Og umeg fái, er so nakað arbeiðið til mín aftaná? Ella gerist eg ar- beidsleys?” At svara hesum spurn- ingum er ikki lætt. Men ein kanning, millum tey ungu f 10 flokkunum í Havn sein- asta skúlaár, gevur okkum eina ábending av støduni í dag. Hon er eingin stuttligur lesnaður, kanningin vísir okkum, at av 151 næming- um vita 33 sær einki at gera, nú skúlin er liðugur Kanningin er grundað á 1/3 av Føroyska ungdómin- um, og svarar tað til, at í øll- um landinum eru umleið 100 ungdómar komnir úr 10 flokki í ár, uttan at vita sær nakað fyri framman Hvat við teimum ungu arbeiðs- leysu, eru tey ungdómsarbeiðs- leys, eisini um 10 ella 20 ár? H i 3 » t h 3 { trupu k k tv t t I i 3 P 3 i € r i íðararbeið fø ng 1 ) um arbeiðsrovndun Hesi støðu eru okkara grannar í í dac I Danmark tosa tey nu um tað burtur mista ættarliði, ella tey ungu arbeiðsleysu frå 70unum Hetta eru fólk í aldrinum 30-39 ár ella fólk, sum kom u út úr skúlanum, tá í ar beiðsloysi byrjaði at vinda uppá seg í Danmark. Hesti tólk eru vorðin langtíðarar beiðsleys, og vantar danska sostalstýrið ikki. at hesi fólk nakrantíð koma út í arbeiðs lívið. Tá 10 so arbeiðsgevar- arnir seinni fingu brúk fyri nýggjum fólki. vildu teir heldur hava vælútbúgvin fólk. og ongantíð betur um tey eisini hava arbeiðs royndir frammanundan. Og hvorki arbeiðsroyndir ella útbúgving hava tey ungu ar- beiðsleysu frá 7Dunum Tå ið vit menniskju nú eru uppald í teirri trúgv, at arbeiðið er kjarnan í lívin- um, hava vit eisini vant okkum til, at identifisera okkum við arbeiðið ella út- búgving okkara. Vit síga jú, eg eri lærari, eg eri sjúkra- systir, ella eg gangi í skúla Ein arbeiðsleysur sigur, eg eri arbeiðsleysur lærari Hvat við teimum ungu ar- beiðsleysu, eru tey ung- dómsarbeiðsleys, eisini um 10 ella 20 ár? Um vit ikki skulu enda í somu stødu sum okkara grannar, mugu vit nú bein- anvegin gera nakað muna- gott. Gera vit einki, fáa vit eitt burturmist ella burtur- blakað ættarlið, ein bólk av fólki sum fyrr ella seinri missir vónina um nakrantíð at fáa arbeiðið. Ein rótleys- an bólk. Tá kann roknast við at kriminaliteturin veksur. VirTáa ein bólk, sum miss- trivist - ein skuffaðan bólk, sum vendir samfelagnum bakið Hvat kunna vit so gera? Vit kunna áleggja ungdóm- inum ymsar samfelags- uppgåvur og siga at tey skulu arbeiða fyri stuðulin tey fáa. Og siga teimum, at tað førir til alt ilt, at ganga taðni tænasta ar Onnur vilja kanska sig a. at tað er nóg mikið at tes ungu fáa peningaliga hjálp Hetta er tað bíligasta, og vit mugu spara. Tað er ov dýrt at geva teimum útbúgving armøguleikar aðra mennandi menniskjansliga hjálp Men hava vit ráð til at lata eitt heilt ættarlið av før oyingum fara fyn skeyti? Er tað rætt, at peningur hevur størn virði enn mennislju ella Er tað rætt, at vit enda í somu stødu sum okkara grannar? Nei, tað haldi eg ikki Her mugu teir herðar. sum enn orka at bera, bera tað meira So mikið av samfel agsábyrgd mugu hesi vísa At fáa eitt ættarlið av rótleysum føroyingum er størn missur enn at 50 pro- skattamarkið verður sprongt við enn einum pro senti til tess at hjálpa teim um ungu arbeiðsleysu Ella Kanska finnast aðr ir møguleikar Tá stødan nú er soleið- is, at tað ikki er arbeiðsrúm fyri øllum arbeidsførum førovingum, 40 tímar um vikuna, kundu vit øll býtt arbeiðstímarnar = ímillum okkum, soleiðis at allir For- oyingar fingu eins nógvar arbeiðstímar. Um vit síga, at tað eru 20.000 størv í land- inum og 25.000 starvsfólk. er tað jú lætt at roknað út Um øll, sum eru í starvið í dag, fóru 1/5 niður í tíð ella sent 8 tímar um vikuna, var ar- beiðsrúm fyri øllum. Eftir eini slíkari skipan, høvdu vit øll fingið longri fritid, og frítíð verður meira av í framtíðarsamfelagnum, har maskinur hava yvirtikið ein stóran part av arbeiðinum Og er tað so ikki rætt, at vit býta tað arbeiðið og ta fritid, sum verður, so tað gagnar ollum? Vit mugu geva unga ættarlið- inum tilboð, sum vísa, at vit vilja kennast við tey. unga ættarliðið burtur % i | hh Vi b W1 ! tt Taðk , kipDan av ø ! Or tað er her ter la n 1 umskipað í hr tr YTi kkur øll At imskipa mtelagið krevur tíð Tað krevur tíð, unI fólkið skal tillaga sær brovtingarnar At broyta hugburð er ikki lætt. vit kunna ikki krovsta nýhugsan niður yvir fólk frå degi til dags, og so vanta at alt er flagi, at vit nú kunna byrja av nýggjum Men tað ber til at gera broytingar. Ongantíð í seg um eru so nógvar broytingar farnar fram sum júst Í okk ara eld. Fara vit aftur ul bvr tanna av eldinn, varð arbeitt 10 tímar um dagin seks dagar um vikuna Tad siga 60 tímar um vikuna, til nú at arbeiða 40 tímar um vikuna. Hjá onkrum av grannum okkara er arbeiðs I8 tímar Í byr anim av hesi øldin: høvdu tey ikki ljós, ikki miðsteðu hita, ikki telefon ný amboð, vit í dag hava. Skúlagongd var s in. Hetta sigur størur vii n emman motans æt sum eine nakað um broytingarnur hvussu hava verð Ikki bert tøkniliga, men eisini mentanarhga og hug burðarliga Allar hesar broytingar hava, hver á sín hátt, gjørt tað lættari at vera menn iskja. okkum nýtist ikki longur at:stríðast kropsligt fyri at fáa mat í munnin Broytingamar hava eisini givið okkum longri fritid, eina frítíð sum hevur verið neyðug fyri samfelagið Vit hava fingið tað bet- ur matrielt, men hvussu hava vit tað menniskjaliga? Eru vit vorin betur menn- iskju av øllum hesum broyt- ingum? Eg fari at loyva mær at tvast. Tí fara vit aftur í tíð- Ina, Vita vit, at tey tå livdu nógv fleiri fólk undir sama taki. Oftan: fleiri ættarlið arbeiðið eina tíð. ella kanska okkurt heilt annað. Tí eitt vita vit, við at lata tey bíða eftir betri tíð im, hava vit mast ættarliðið burtur Og hvar eru livsvid mn tå batt Háskúlaskeið er eitt av ulboðunum, vit kunnu geva teimum un Háskúlin eigur sína stóru skyldu. saman við sam Lat betra um lís sá og líssvíiðnim hjá ti unga feroyinginum Há að menn ngaå, vísa teim vera Hat menna tey. søleiði 3 ú ICY MENN SIÐ egna sjáls tår finna rðr if gjar leiðir Hvussu skal em Hå skúli kunr hjálf 4 teimum LÆ KKI TIT ál af í 1 Skúla Ella hvat kú eina Háskúla til einki prógv? Fyri tey skúlatroyttu, er háskúlin kanska tann rætta leiðin, tí ein háskúli er ikki ein vanligur skúli. Háskúl- ans mál er at bóta um og menna menniskjaviðrini Hann skal skapa umstødur og hjálpa. so teir meguleik- ar, sum eru í menniskjanum sleppa fram. Tey læra at liva saman við eðrum og læra sina samtíð at kenna S0- leiðis kann eitt háskúlaskeið vera ein byrjan til eina nýggja tíð hjá unga ættarlið- inum Ein av teimum fyrstu háskúlanæmingum í Føroy- um, Hans Andrias Djur- huus, sáli, sigur um tíðina hann gekk á háskúla tey brúka tev fáa jú Framhald á síðu 14