mikudagur 18. august 1993síða 10

Tidindabladid COM Saneringin og avleidingarnar Ongin ivi er um, at sokall aða "saneningsætlanin” fyri flakavinnuna er — størsta myrkaspæl yvirhøvur í før oyskari vnnulivssøgu Nu er t6 umsidir okkurt småvegis vid at koma und an kavi um hesa størstu um skipan nakrantíð av før oyskum vinnulívi. Tíðin er ti eisini komin, har konkret w og knrúuskir spurningar eiga at verða settir, og at meungar um avleiðingar nar verða gjørdar Endamál Endamálið við saneringini er gott og einfalt Fyri landsstýrið: at fáa gongd aftur á flaka vinnuna at minka um arbeiðsloysi Fyri virkini: at fåa neydugan rakstrar kapital, at minka um figgjarut reiðslur Fyri kommunur: at varðveita arbeiðspláss Fyri bankarnar: at minka um tap uppá flakavinnuna Hvat merkir "skuldar- sanering” Ein skuldarsanering merk ir, at kreditorar nidurskriva ágóða sín hjá einum skuld ara. Hetta kann gerast av hverjum kreditori sær, ella sum em “tvangsakkord", har allir kreditorar ganga | við ul, at skuldin verður niðurskrivað Tá tað nú er ætlanin hjá saneringsbólkinum, at keypa flakavirkini frá ver andi eigarum, er tað fyrsta vit kunnu konstatera, at tað er skeivt at billa nøkrum inn, at talan er um skuld arsanering. Talan er einfalt um em "flakavirkisupp- keypara“ Søla av flakavirkjun- um Vid einhvørja sølu av fast ari ogn, sosum flakavirkir, eigur kostnaður at verða asettur utfrå einum mettum virði av ú ið keypt verður Soleiðis tykist tó ikki at verða tá “flakavirkisupp keyparin” ynskir at keypa Prisurin verður ásettur útfrá Skuld ul teir bankar og kre dittfeløg ið hava sligið seg "flakavirkis uppkeypari", bæði uyggj að ótryggjaða skuld Harnæst verða veðhald, til- taksgrunnar 0.1. trekt frå, og gevur ursauid tann pris ið “flakavirkisuppkeyparin" vil geva fyri virkið Sum skilst verður als ikki hugt at støduni og úrslitun um hjå hvørjum einstøkum virki. Á henda háu vil eitt væl ríkið virkið við líðari skuld verða keypt fyri und- irprís. Hetta, at selja virkið, er tó eitt tilboð, ikki eitt krav, hevur ofta verið sagt av umboðum fyri “flaka Saman sum d og virkisuppkeyparan lå føroysku ikkt vilja ella kunna geva rakst rarkreditt til sjálvt tey væl riknu virkini, er tó greitt at uttan mun ul stóðu virki bankarnir sins, so stendur valið mill um sølu ul "flakavirkis uppkeyparan” ella konkurs Avleiðingarnar Tad er ein rættuliga ódám lig mynd ið kemur fram, tå ein roynir at ímynda sær avleiðingarnar av hesi yvir tóku ”flakavirkisuppkeyp arans” Partaeigararnir og saneringin Passivini hjåøllum feløgum fevna um m.a. skuldina til ”flakavirkisuppkeyparan” og partapeningin. Parta- eigaramir skulu tó ikki vænta at fáa partapeningin afturgoldnan, nú teir skulu avreiða virkið ul “flaka- virkiskeyparan” fyri undir- pris. Um "flakavirkisupp keyparin" fær vilja sín igjøgnum, skulu partaeig- ararnir = sostatt avskriva partapeningin sum mistan. Hetta tap kunnu partaeig- ararnir og feløg trekk ja frå í skattinum, og er tad sostatt landskassin 10 kemur at bera tapid Fyri verandi partacigarar merkja hesar treytir, at ong- in munur er á at selja virkið ul “flakavirkisuppkeypar- an" ella gjøgnum eina tvingsilssølu Kommunurnar eg saneringin Í nógvum førum eru tað kommunurnar ið hava sett partapening í virkini og veðhalda fyri kassakreditt um og lánum hjá virkjun um. Hetta hava tær gjørt fyri at stuðla bygdini Tad er í løtuni ikki nakað bendir á, at “flaka virkisuppkeyparin" vil virka fyri, at kommunurnar sleppa undan veðhaldum sinum, sum í síðsta enda virkseminum í sum vilja raka skattgjaldaran igjøgnum kommunuskatt in hava ikki loyvi at keypa og selja uttan Kommunur landsstýrisloyvi samb. lóg im um kommunalt eftirlit, og ú fari eg at spyrja, um landsstýrið vil virka fyri, at kommunurnar sleppa und- an vedhaldsskyldum i sam- band vid sølu av flakavirk- junum — ella sagt å ein ann- an hátt, at tad ikki verður skattaborgarin, ið skal bera byrðarnar av eini sanering, meðan bankarnir og kreditt- feløgini yvirtaka flakavinn- una og fáa ágóðan av henni, og harvið ikki missa nakað við hesi sokalladu sanering. Kommunumar har virkir opna aftur kunnu samstund- is lættliga koma at sita sum lús millum twær negl. “Flakavirkisuppkeyparin" kemurathavamgguleika at seta kommunur upp ímóti hvørp aðrari, við hóttan um at taka virkið í grannabygd int ur mølposanum og flyta virksemi hagar, um ikki alt verður teimum ul vildar td. leigan fyri havnaøki, viðlíkahald av havnagki- num 0.s.fr. Fiskasølan og saner- ingin Flakavirkini hava staðið fyri uml. 50% av øllum út- flutningi gjøgnum Føroya Fiskasølu og eru sostatt ein ógvuliga týðandi partur av grundarlagnum undir Fiskasøluni Nú ið “flakavirkisupp- keyparin” skal eiga virkini og standa fyn flakafram- leiðsluni í Føroyum, vil hes- in fáa eina alt ov stóra ávirkan á heta limafelag, uttan mun til um hann gerst limur ella ikki Sum skilst, so verður trygd bankanna í tiltaks- grunninum og skuldbind- ingarpeningi limanna í Før- oya Fiskasølu, tíkin við í samband við søluupplegg 10. Av ti at flestu virkir hava pantsett ultaksgrunnin, vil hetta merkja, at eini 50% so ella so verða tikin úr ultaks grunninum, sum 31.12.92 var 124 milj. Fyri eftirver- andi limir má tað verða lítið hugaligt at síggja, at henda sokallada “sanering" skal taka grundarlagið undan hesum limafelag. Tað má ásannast, at tað er ivasamt, um Føroya Fiskasøla vil verða ul sum limafelag leingi aftaná at "flakavirk- isuppkeyparin" hevur yvir- ukið føroysku flakavirkini. Fiskiflotin og saner- ingin Nógv av flakavirkjunum hava gjøgnum tíðirnar sett partapening í til keyp av skipum, fyri at tryggja rå vørugrundarlag10. Nú 10 'flakavirkisuppkeyparin” yvirtekur øll aktuvir hjá virkjunum, yvirtekur hann SOStatt ersinmi ein stóran part av isfiskaflotanum Við bæði at eiga virkini og stóran part av isfiska flotanum verður tað eisini í veruleikanum "flakavirkis uppkeyparin” ið kemur at fiskaprisimar. Tað verður sostatt ongin prís kapping. Ikki er ringt at ímynda sær, hvert teir pri vatu skipaeigararnir ella skipini hjá “flakavirkis uppkeyparanum" koma at klára seg longst undir hes um handilsueytum. Dómur aðrastaðni frá, m.a. í Cana da, hava víst hvussu óhepp ið hetta er Ein má eisini seta spurn aseta ingin, hvat Fiskivinnuum sting landsstýrisins vil gera, fyri at tað ikki í veru leikanum gerst hesin "flakavirkisuppkeypari” ið kemur at stýra samanset ingini av flotanum og veiði trýst í føroyskum sjógvi Vinnulívið og saner- ingin Ognarvidurskiftini í føroy- skum vinnulivi verda full komuliga broytt í samband við, at “flakavirkisupp keyparin” yvirtekur flaka virkini og stóran part av isfiskaflotanum Ein må sjålvandi spyrja, um stovnseungin av hesum flakavinnumonopoli í Før- oyum er tíðaravmarkað, ella um hetta skal gerast ein kleppur fyri framburði í før- oyskum vinnulívi í óav- markaða tíð. Hesin eini "flakavirkisuppkeyparin" Skal standa fyri 60-65% av teim 95% ið fiskaútflut- ningurin er av samlaða før- oyska útfluninginum Tad vil uttan iva gerast >>