hósdagur 26. august 1993síða 2

Danska fólkatingsvitjanin alstóran týdning fyri bæði føroyingar og danir NÚ er hann so ásettur - dagurin, tá landsstýrið aftur skal niður til Keyp- mannahavnar at tosa við donsku stjórnina. Dagurin er 12. oktober. Stutt áðrenn kemur kjarnan í donskum fíggj- arpolitikki, búskaparliga- og politiska nevndin í fólkatinginum við sjálvum fíggjarmálaráðharranum á odda. NÚ tað eisini verður tesað so nógv um eitt komandi fólkaungsval er greitt, at Føroyar koma at vera eitt av málunum i valstríðnum. Hetta kann koma at gera tað truplari hjá eini sitandi stjórn og tað serliga eini stjórn, sum fevnir um fleiri ymiskar flokkar, at semjast um møgu- ligar nýggjar hjålparpakkar ul Føroya. Uttan iva fara Poul Nyrup og Lykketoft at fáa nógvar svævnar dagar komandi, fyri ikki at siga svøvnleysar nætur, tá tað um Føroyar og vidurskiftini millum Føroyar og Danmark ræður. EITT er so, hvat danir fara at fyritaka sær komandi, tá talan er um Føroyar. Nakað annað er - og tað er sambært einum donskum biskaparfrødingi og einum føroyskum samfelagsfrødigi í Sosialinum í gjár og í dag tað mest umrådandi - hvat føroyingar sjålvir hava upp á hjartað. Hvat vilja vit - hvørji eru ynski og krøv okkara, tå vit skulu til at hitta danskar politikarar og embætismenn aftur! Vit mugu gera okkum púra greitt, hvat vit vilja - vit mugu til at gera eina ætlan fyri hetta samfelagið. Hetta er nidurstødan i teimum báðum samrødunum í Sosialinum. Lyck og Mørkøre eru púra samd og siga ban út: føroyingar mugu fáa stórri ávirkan á sína egnu framtíð og til tess krevst, at føroyingar sjålvir taka seg um reiggj og stinga út í kortið. Aftrat hesum kemur, at vit um somu tíð taka fulla ábyrgd av okkara gerðum. TAÐ eru tey, sum hava fýlst á landsins myndugleikar fyri ikki at gera nógv mikið til tess at fáa eina ella aðra end- urreisingarætlan á beinini. Danir setra eina nevnd fyri og aðra eftir til at viðgera støðuna í Føroyum, meðan før- oyingar bara sita hendur í favn og bíða Nakað herfyri tók landsstýrið so um- radda kriukk til eftirtektar og setu eina føroyska endurreisingarnevnd. Enn hava vit so einki hoyrt ul nevndina, men helst fer okkurt at spyrjast frå henni skjótt, tí landsstýrið kann ikki fara aftur ul Danmarkar og einki úspæl hava fyrireikað frammanundan Vónandi eru vit ikki ov góðurúgvin tå vit gita, at nevndin er í ferð við sítt arbeiði og fer at lata landsstýrinum eima ella aðra ætlan undan fundinum UM ein mánað koma so donsku fólka- tingsumboðini ul Føroya, og tað er greitt, at hetta verður kanska ein hin mest týðandi vitjanin í mong mong ár. Tí nettup henda neyndin er spegils- myndin av øllum ti fólkavalda danska fólkatinginum og tískil er tað sera sera týdningarmikið, at vit føroyingar eru væl fyrireikaðir at taka ímóu hesi nevnd Tað verður kunnleikin, fatanin og metingarnar, sum henda nevndin færr við sær sum førningur aftur ul Dan - markar, sum í stóran mun fara at avgera lagnu okkara. Nettup ú at veljarakann- ingarnar vísa, at danir einsvæl kunnu fáa eina reint borgarliga stjórn eftir eitt komandi val sum eina við javnað- arflokkinum á odda, er tað so umráð- andi, at eitt breitt spektrum í danska fólkatinginum umboðandi allar flokkar við egnum eygum og oyrum sleppur at síggja og hoyra, hvussu stødan er í Føroyum. VIT eiga at leggja kortini á borðið. Einki eigur at verða krógvað, og bæði politikarar, embætismenn 00. eiga at spæla vid opnum og ærligum kortum. At snyta danir- hvat tad so enn merkir - fer bara at koma okkum sjålvum aftur um brekku. Tað er einki minni enn okkara skylda at leggja fram fyri hesa breiðu nevnd alt tað ulfar, sum er,um føroysk viðurskifti og royna at svara øllum spurningum. Spurningar um miðsavning kontra miðspjaðing, spurn- ingar um dupultfunkuónir, um lívsneyðug arbeiðspláss, um privata vinnulívsmynstrið, ognarviðurskiftini, um almenna sektorin í síni heild, um valskipanina, um flogvøllir, undirsónar- tunnil, vegir og brýr og havnir, osfr. Alt eigur at verða vidgjørt sakliga og opið. DONSKU fíggjarneyndarlmirnir skulu vera hjartaliga vælkomnir til Føroya Teir skulu sleppa at siggja, at vit ikki liggja aftanfyri danir, tá talan er um gestablidni. Kunnu teir fara heimaftur til Danmarkar uttan fordómar og uttan at bera ógrundað hatur ul hesa granna- tjóðina fyri norðan, so er nógv vunnið við slíkari vitjan. Kunnu teir entá fara heimaftur við eini kenslu av, at hesi bæði bróðurfólkini, danir og føroyingar, hava eins nógv brúk fyri hvørjum ødr- um í tíðunum, sum koma og at gott samstarv tænir báðum tjóðum, uppaftur meira vunnið. so er TØRVANDI kunnleiki, giungar og skeivir upplýsingar um Føroyar og føroyingar millum eitt nú danskar fólkaungsmenn hevur verið við nil at gera kluftina millum hesi bæði fólk stórri. Tað hevur skatt vidurskiftini landanna millum. Tað hevur elvt til óneyðugar og grundleysar skuldseungar og atfinningar móti okkum. Men tað er so sanniliga eisini okkara egna skyld, at mangir danir hava fingið eina skeiva uppfatan av føroyingum og at summur teirra hata føroyingar. Og her slepst ikki undan at nevna tær sera ósiðiligu, hat- urfullu og eitursprænandi rødurnar, sum Óli Breckmann fólkatingsmaður hevur hildið á fólkatingi. Uttan mun ul hvat hesin maður enn kann hava gjørt av góðum fyri føroyingar gjøgnum sítt fólkatingsarbeiði, so hevur hann við frumskógarkendu talum sínum á fólka- tingi sett split í millum nógvar danir og føroyingar. Hann hevur bæði blandað eiturið og givið ofrum sínum tað at drekka. Hann hevur tendrað tann neista, sum oftani gerst til stóran eld millum tey frammanundan intolerantu, fanat- isku og frelstu. Lat tað tí verða sligið fast her einaferð med alla og við sjey- tummaseymi: rødur Breckmans hava oyðilagt nógv fyri føroyingar. Hetta er annars ikki tíðin, har vit eiga at brúka orkuna til at fordóma og rakka niður á hvør annan, men tå tú viðger spurningin um vidurskiftini millum føroyingar og danir, er leiklutur hjá umrødda fólka- tingsmanni so ræðandi, at hann eigur at verða tikin fram fyri um ikki annað, so at ræða við. Slíkir persónar byggja ikki brúgv millum bróðurtjóðir. Og tað er nettup tað vit hava brúk fyri. Tí kedmur danska folkatingsvitjanin eisini í tókum tíma og m.a. út frá hesum er tað so umráðandi at fáa danskar poliukarar ul Føroya, so teir hava høvi ul at síggja viðurskiftini sum tey eru - og sjálvandi upp á gott og ilt. TAÐ eru 30 dagar ul henda stóra nevndin kemur til Føroya. Til ta tid kunnu vit fáa nógv av skafti, og tað er vón okkara, at landsstýrið saman við endurreisingarnevnd og ødrum rådgev- um - eisini andstøduni á ungi - ger sitt ítarsta fyri at skapa eitt nytt grundarlag - eina ætlan fyri eitt framtíðar Føroyar. Og er tað so, at niðurstaðan av hesum arbeiði verður, at samfelagnum - ikki bara tørvar hissini milliónir nú og tá ul tess at forða fyri, at bankar 00. fara á heysin, so eiga vit at gera dønum hetta greitt. Og er tað so, at stødan sær heilt 6møgulig út, so er at leggja kortini á borðið og møguliga ásanna, at Føroyar sum ein av okkara oftani sera bein- raknu skribentum - John Smith - hevur skrivað í hesum blað herfyri - bert kunnu koma á føtur aftur, um landið verður lýst vanlukkugki - tí búskapurin er koyrdur fastur - og har einasu máti at bjarga landi og fólki er at lata ti eitt ella annað slag av Marshallhjálp. LATIÐ okkum leggja kortini á borðið, men ul tess er neyðugt við eini grund- leggjandi kanning og analysu av sam- felagnum, og tað er hon, sum umrødda endurreisingarnevnd vónandi fer at koma við og sum tá kann vera grund- arlag undir úngingunum í Føroyum vid búskaparligu og politisku nevndina hjá fólkatinginum og so í Danmark undir samráðingunum við donsku stjórnina. Tað stendur ti púra greitt fyri okkum, at júst hesar báðar hendingarnar ávikavist seinast í september og fyrst í oktober fara at fáa avgerandi týdning fyri fram- tíð okkara. OG nettup út frá hesum eiga vit før- oyingar at síggja til at standa saman sum ein maður og ikki brúka tíð og orku til at keglast inn á hver annan og stríðast hvgr móti ðrum , men heldur í felag at royna at fáa sum frægast burtur úr fyri okkum øll og komandi ættarlið. Lítið skil á Strandferðsluni Tað má sigast at vera sera lítið skil á Strandferðsluni, hvussu teir samanseta ferða- ætlanina runt Føroya land. Fen tú av Tvøroyn sunnu- morgun kl. 7.30, so ert tå ikki i Klaksvik fyrrenn kl. 14.30. Hetta må sigast at vera ein sera langur tårur, lika langur sum at fara år Klaksvik til Gran Canari (uttan fyri Afrika) upp á somu tíð, har eisini verður millumlent í Kastrup. Hvat er gali? Fyri tað fyrsta, so eru tveir túrar fyri døgurda, men báðir liggja so tíðliga, at einki ferðafólk fer við hesar túrar, ein er kl. 8.15 og hin 9.35, hin seinni dettur burtur síðst í hesum mánaðin- um. Hvat túrurin kl. 8.15 skal nýtast til, veit bara Strand- ferðslustjórin, sum hevur sett ferðaætlanina saman. Hví ikki leggja túrin kl. 8.15 niður og flyta hann til kl. 11 ístaðin, so kundu ferðafólk úr øllum Før- oyum sloppið norður til Klaks- vikar fyri døgurda. Hetta átti at verið munandi betri, enn at nøkur få tandur sigla kl. 8.15. Eitt hjartasuff Ný, táið ein skrivar um Strand- ferðsluna, so kann ein ikki lata vera við at skriva um hvussu rotin politikkurin í Føroya landi er. Signar Hansen, ella nú Signar á Brúnni (passar væl ul mannin), hevur síðani hann er komin upp í politikk arbeitt fyri seg og síni, tað seinasta er at fáa Skálafjarðarsiglingina í gongd aftur, so at hann kann fáa nakrar eyka atkvødur til komandi val. Grundgevingin fyri siglingina er at eysturoy- ingar hava ov langan veg til arbeiðis, og at arbeiðsdagurin gerst ov langur, hví hyggur Signar ikki longur norður eftir eisini, hvønn tann einasta morgun ferðast fleiri norðoy - ingar til Havnar til arbeiðis. Havatey ikki longri arbeiðsdag enn hansara atkvødur, ella havat? Hvussu vid skula- børnunum? Taka vit skúlabernini í teimum hægru skúlunum, so skulu tey eisini hvønn tann einasta dag, bæði í góðum og ringum lík- indum, yvir um fjørdin. Hava tey ikki eisini longri arbeiðs- dag enn hansara atkvødur? Hví lata teir ikki skulabørnini í Norðoyggjum ganga í skúla her nordun, vit hava allar um- stødur til tess. Vit hava ein stóran, tóman skúla, Tekniski Skúli, sum líuð og einki verður nýttur. Við nøkrum fáum um- vælingum hevði hann væl kunnað verðið nýttur til enda- málið. Hevdi tað ikki verið lættari at nakrir fáir lærarar ferðaðust ímillum, enn at meira enn hundrað skulabørn skulu um fjørdin hvønn tann einasta dag? Hetta hevði spart tíð hjá teimum, og er tað íkki grundgevingin fyri at Skála- fjarðarsiglingin er tikin upp- aftur? Sjálvandi skulu vit nor8oy- ingar hava somu rættindi sum atkvødumar hjá Signari Han- sen, ella hvat? Símun á Høvdanum