fríggjadagur 27. august 1993síða 2

FRÆLSI -— JAVNADUR - BRØDRALAG Fyritaksstjóri Krisjan Daði Ljósmyndari: Kalmar Lindenskov Bladioix. Randi Jacobsen - Dagny Joensen - Térfinn Smith - Hilmar Jan Hansen - Utgevar: P/1 $astalurin Uppsetng PA Saslalurin Prent: P/t Pressan 1981 Jústinus Eidesgaard Føroya Fiskatilvirking og hvat so! UM stutta tíð fer nýggja sokallada móðurfelagið Føroya Fiskatilvirking undir virksemi sitt. Nevnd er vald fyri felagið og stjóri settur. Nú verður so arbeitt við at leggja lunnar undir virksemi hjá nýggja felagnum. Enn er hetta so nýtt, at Føroya fólk veit ikki rættiliga , hvat stovnanin av nýggja felagnum fer at hava við sær. Verður talan um eina risastóra monopolfyritøku, sum einsamøll fer at styra allari fiskivinnuni ella hvat? Verður talan um eina fyritøku, sum fer at gagna Føroyum og føroyingum ella hvat? TAÐ er eingin loyna, at tey eru mong her á landi, sum bera ótta fyri gongdini, nú tað sýnist sum um at alt vinnuligt virksemi - frá framleiðslu til sølu, verð- ur lagt undir eitt og sama felag. Menn bera av góðum grundum og av ringum royndum - her verður serliga hugsað um monopollíknandi støðuna hjá Føroya Fiskasølu - Ótta fyri, at nýggja móðurfelagið gerst uppaftur størri og enn meira einaráðandi fyritøku enn Føroya Fiskasøla. Aðrir siga, at vit eru so smáir í Feroyum, at slíkt mammutfelag er einasta loysnin burtur úr kreppuni bæði so og so. Fyri tað fyrsta er tað umráðandi at hava eina kapitalsterka fyritøku her á landi, sum fær fiskiídnaðin á føtur aftur eftir saneringina, og harnæst er neyðugt við einum felag, sum kann "hamla” upp við teir stóru úti í stóru verð NU tað sýnist at vera eingin vegur aftur og at Føroya Fiskatilvirking er komið fyri at blíva er rætt at spyrja: hvat so! Hvussu fer nýggja felagið at leggja framleiðslu til rættis og hver verður sølupolitikkurin! Verður tað so, at allar avgerðir skulu takast sentralt og at tann eini og sami stjórin kemur at bestemma tað heila? Verður tað so, at tað verður hann og hansara næstu, sum einsamallir fara at stinga út í kortið bæði fram- leiðslu- og sølupolitikk? Hverjar verur vit skulu framleiða og hvar, og hvønn vit skulu selja vørurnar ul? TAÐ er eingin ivi um, at Føroya Fiska- sela hevur havt stóran tydning fyri føroyska samfelagið, nú hon hevur sitið á meginpartinum av útflutninginum. Og tað bæði upp á gott og ilt. Tad, sum menn eftir mongu royndirnar hesi sein- Bústaður. Argjavegi 28 Teisfon. 11829 66. ÁRGANGUR Postadr.: Postsmoga 78 110 Tórsharn Tatetax 14720 Argjum astu 20 árini eru komnir til, er, at tað er sera avgerandi fyri iniiativid, kreativi tetin og endaliga úrslitið, at tey einstøku virkini hava frítt rásarúm, at tey sleppa at virka út frá egnum fortreytum og at tey sjålvi eru við ul at mynda og avgera gongdina. Hetta at allar avgerðirnar verða miðsavnaðar og at alt skal avger- ast og góðtakast úr erva hevur í stóran mun forkomið virkisfýsninum og á huganum hjá ti einstaka. Dømi um hetta er tvíhaldanin hjá táverandi leiðsluni á Fiskasøluni um, at alt skuldi útflytast sum råvøra - blokkur. Vit vita, hvussu eisntøk virki og einsaklingar hava fingið so harða viðferð frá Fiskasøluni, at tey máttu gevast við at leita nýggjar leiðir. Fer hetta eisini at vera gongdin, nú vit fáa Føroya Fiskaulvirking verður spurt. FØROYA fólk hevur krav upp á at fáa meira at vita, hvat hendir aftan fyri leik- tjøldini í hesum tíðum. Tað , sum eyd- kennir samfelagið í løtuni, er ein åhald- andi og drepandi Óvissa við eitt og alt. Tí hevði tað verið upp á sítt pláss, at nýggja nevndin ella leiðslan í Føroya Fiskatilvirking tók blaðið frá munninum og greiddi almenninginum frá, hvussu fiskiidnadurin - henda lívæðrin í samfelagnum - fer at verða ríkin komandi. Hvussu mong virki koma í gongd er sjálvandi tann spurningurin, sum flestu okkara ynskja svaraðan. Men hvussu stóran part av vinnulívinum og harvið samfelagnum øllum kemur nýggja móðurfelagið at stýra og umsita, og hvussu fer hetta at verða gjørt? Vónandi fáa vit nakað at vita um hetta skjóti. Og hin spurningurin er: hver verður munurin á Føroya Fiskasølu og so Føroya Fiska ulvirking og hvussu koma hesar fyri- tøkur at virka saman? Er tað so, at Føroya Fiskatilvirking í veruleikanum er ein nýggj Føroya Fiskasøla, sum kemur at hava alla framleidslu og alla sølu av fiski um hendi? OG ein spurningur til nýggju endur- reisingarneyndina, sum í hesum døgum ferðast landið runt fyri at kunna seg um støðuna, kundi verið: hvat halda tit um konstruktiónina Føroya Fiskatilvirking. Hvørjir verda fyrimunimir og hvørjir vansarnar vid at lata eitt slikt felag standa fyri meginpartinum av føroyskan fiskivinnu komandi árini? Kreppukabarettir, kabarettir, Rikt ert tú landið Kreditt Jazzfesuvalar, eina nidurgerandi eyðmýkj andi stæðu, ið byggir á hykl og vælsignaður ikki og drekk brennivín, men kom skjótt aft framsýningar, tónleikagávur, Náttúrucaféir, matstovur, øl klubbar. Mentan. Herligt Onkur stevningin nú og tå Undirhald nú samfelagið ligg ur í skeljason. Soleiðis skal tað eisini vera, annars er tað ikki til at halda út Summarið, ið ongantíð kom, fer nú, sambært álmanakkan um, aftur við borðinum. Vit brynja okkum nú til ein storm andi våtan og kaldan vetur. Eitt heyst við havhestaungum, seydarhøvdaveitslum, ræst kjøtveitslum við einum, sum tradinómun býður, lítlum aft urvið. Nú eru rúsumar við lóg gávu settar á stovn á passandi støðum. Og tað var júst hetta, ætlanin var at nema við Rúsdrekka. Hesin bannaði drykkur. ið hóast alt nú er lóg gildaður. Gandadrykkurin, ið hoyri føroysku mentan: fegniskvæðum, og i haldi. Onkur kallar tað hjartastyrk. So ella so, av heidnum og kristnum, verður hetta eiturbland stoytt niður í vælindini fyri síðani at ferðast út i hvønn krók og doyva gráu heilavindingarnar; at káma gerandisdagin eina løtu. At lætta sinnið og syngja. At ríka letur á fold, ið annars ongantíð komu hjá mongum. At elva skaða og sorg. Vit sleppa ikki undan hesum legi. Latið okk um tí fáa sum frægast burturúr. Vit eru eitt tolið og viðeiri ligt fólkaslag. Vit lata okkara fólkavaldu lóggeva okkum til dupultmoral Tey, ið vanliga ganga undan við forboðum fyri brúki av rús drekka, nevniliga limir í åvis um trúðarsamkomum, eru tey dugnaligastu at borðreiða við hesum lokkandi legi. Tekk fár tey fyri tað. Tí tað er teimum at takka fyri, at tað hóast alt verður gjørð og stýrt professionelt Í síni tíð fingu føroysku ødini forboð fyri at:lýsa við onkrum virkisnøvnum við telefonnumman. Hetta kundi føra ul meimýtslu av rús drekka. Okkurt blaðið kundi tó troysta seg við atnakað av inn loku lekst fyri lýsingar frá Miklagarði í SMS. Men snild handilsmanna hevur ført vit nú fáa danskt lýsi rt heim í Føroyum við litføgrum rúsdrekkalýsingum Lýsingar við ódýrum leskilig íni og øðrum godvørum „tó bert við eini m fanm hert udi lørum «i sæst vid sjóneyku Henda lobbyisma er væl virkandi. Lóglig? Hevur tað nakran tydning í dagsins sam felag, ið nærkast anarki? Meinigi maðurin, ið nú ikki hevur ráð at keypa sær ein dropa, verður nú argaður við vakrastu lýsingum. Æh, bæh bussemand! Nei, hin gamli! Ger so væl at stilla teg í bidirødina. So kann Dronning Dagmar lata tær eitt sindur upp í svartaposa. Far nú ur. Minst til, hetta snýr seg eis- ini um arbeiðspláss. Eftirhondini eru fleiri før oysk vertshús í Danmark. Vit eru partur av danska kongsrík inum. Størsti parturin av okk ara ungdómi er í Danmark Skjótt er meginparturin av okkara fólki í bestu árum eisimi á flatlondum. Øll hava sam band við Danmørkina. Øll ferðast, um tey hava møguleik an, ul Danmarkar. Danir gjalda gildið. Vit, sum eftir eru, hava, um ikki vit bert dyrka tað rót føroyska, livað eftir donskum mynstur. Men at ullaga okkum donskum vidurskiftum rædur drykkisidir? Danir? ein rasa nerandi parturin av fjølmiðla fólkunum, fyri alt í verðir mugu tekkjast norskum lívi mynstri. Soleiðis eisini við rús drekkamentanini. Well. Ístaðin fyri at vit kunnu keypa okkum rúsandi løg av tí slagi vit hava hug ul og fyri yvirkomiligar prísir, skulu vit eftir norskum mynstri tvingast til at keypa tað, ið onkur almennur pamp- ari keypir heim, fyri okurs- prísir. (Eitt uppskot til Rúsuna í Havn er at býta kikarar út vid hevuðsdyrnar, so fólk kunnu brúka tíðina til at kanna sløg og prísir, meðan tey standa í bíði- rød. Soleidis kann sleppast undan at fólk, ið standa longur afturi í bidirødini, illneitast inn á tey, sum loksins eru sloppin framat skivuni og hava tann markleysa frekleika at spyrja eitt sindur um veruna, ið tey skulu gjalda óhoyrdar prísir fyri). Hygg eysturoyingar! Nåh, men hatta við sjålvtøku verður helst steðgað fyrsta dag - Internasjonalar sprogreinsningsheltir Nú setursmenn teir eru í trongum skóm, tí aðrir vilja hava eina revolusjón. Teir skulu hava innflótilsi í sprogið, ætla at mangvrera tað grammatiska tokið. Heltimar hava eitt sikkurt yvirblikk, hvussu man førir ein sprogpolitikk. Vit skulu øll snakka internasjonalt, sláa okkum leys, kulturelt og verbalt. — Men sig hvørjir eru teir fomuftigu menn? Jú, teir eru, millum aðrar, slíkir menn sum n. Foruttan at vísa sproginum hensyn, so sleppa vit aftur at kikka í fjernsyn. in Hoyra radiospikaran Skel interjúva, Sambært álítandi keldum ber nú til at framleiða brennivín, av eini sámuligari góðsku heima í kjallaranum. Tað frættist, at fyri uml. kr. 1.000,- í ráveru, kann framleiðast ein negd, ið evði kostað uml. kr. 25.000.- í Og. sigst eis mi, tað hevur »svarta« onki aáimenmnu rusuni ppá seg at gera Hver er so í »truliga narvur at Frógvin siður, irekka brennivín, t av nøkrum egg júkum taburetthitarum, ið ilja tekkjast so nógvum bleyt um veljarum sum gjørligt? Marita gjørdi eina roynd at steðga lógloysinum. Royn nú at taka síðsta takið við. Al- ternativid er totalforboð. Lítisvert at tosa um nú fjúsið fýsir á Balkan? Kanska. Men lokalmálini skulu eisini loys- ast. Hin sorgarleikin hava vit tíverri onga ávirkan á. Ein tolin borgari í bidirødini um sydøstligar kúlingar, sum oyggjarnar trúa. Teir frelsandi einglar, sum vilja bestemma, forsøkja tey føroysku nøvn burturklemma. Janus og Hanus verda koyrdir f ein sekk, út á lossiplássið og smitaðir vekk. — Men sig hvørjir eru teir forstandigu menn? Jú, millum teirra finnur tú slíkar menn sum n. Øll tey nøvn vit tá kalla okkara baby, skal tað vera Trofast, ella kanska heldur Lady. Um hundrað ár vit pråla um Føroya størsta son, ein dyktigan løgmann, hann Jackin í Lon. Oh tann sprogliga fríheit, sum vit høvdu fingið, slógu vit við revolusjonerunum fylgi. Tá kundu vit lagt okkum sikkurt og droymt, at tað internasjonala um Føroyar hevði floymt. — Men sig hverjir eru hesir prektigu menn? Jú, fjaldir millum teirra har eru menn sum n. Sjúrður Gullbein el mg á + i | Me