mikudagur 8. september 1993síða 2

” FRÆLSI -— JAVNAÐUR - BRØDRALAG ton Jan Miller hane yritakssnøn Krisjan Daht Ljósmyndari Kalmar Lindenskov Biaðfóis Randi Jacobsen - Dagny Joensen - Térfinn Smith - Hilmar Jan Hansen - Utgevar: PM Sosialurin Uposetng PA Saslalurin Prent. PA Pressan 1981 Jústinus Eidesgaard Bústaður Argjavegi 28 Tøleton 66. ÅRGANGUR Postacr.. Postsmoga 76 110 Tórshavn Tøletax 14720 Argjum 11820 titt løgid mål MALID um Acadian Scarcher er nu lagt á hyllina og verður neyvan ukið framaftur. Tað, sum kundi sett kíla í samarbeiði millum Føroyar og Bretland og kanska Danmark og Bretland, varð avgreitt upp á besta diplomatiska hátt, har báðir partar komu ásamt um, at hendingin innan fyri føroyska markið næstseinasta fríggjdag onga sum helst fylgju skuldi hava. Tað tók tó eina góða viku at fáa hetta málið avgreitt og endin er eitt stutt tíðindaskriv, har sagt verður, at Acadian Scarcher var inni á føroyskum oki fyri at venda, men gjørdi ongar kanningar. Í skrivinum verður annars víst ul samráðingarnar, sum verða í London í oktober um markið. Bæði danir og bretar vænta, at samráðingarnar fara at vera eins positivar og vinarligar og tær vóru í Havn í fjør. serliga AT hetta málið fekk ein slíkan enda hevur helst fingið fleiri at halda, at fjølmiðlarnir gjørdu alt ov nógv burtur úr eini sak, sum als ikki var nøkur sak At hetta var at meta sum "en storm i et glas vand” sum danir plaga at taka til Hesum eru vit bara ikki samdir í. Tí málið hevur frá byrjan til enda verður eitt lagið mål. Nú tað skal eitast at vera avgreitt situr tú eftir við einum beiskum smakki í munninum og spyr teg sjálvan, hvat, ið veruliga hendi. VIT eiga sjálvandi at fegnast um, at eingin gela spurdist burtur úr málinum. Ein slík hevði møguliga kunnað skatt tann annars positiva og vinarliga sam- ráðingaranda (sambært tíðindaskriv- inum frá uttanríkismálaráðnum), sum skal eitast at hava verið galdandi undir samráðingunum í fjør. Men har er eitt stórt MEN. Ti enn stendur tað orð mót orði, tað, sum er kjarnin í hesum máli. Gjørdi skipið seismiskar kanningar inni á føroyskum øki ella ikki. LEITA vit eina góða viku aftur í tíðina, so var ovastin á Marinustødini spurdur um hetta bæði í sjónvarpinum og í Sostalinum. Og hansara greiða tala var: Acadian Searcher skjeyt seismikk inni á føroyskum oki, tá Hvidbjørnen kom ul skipið næstseinasta friggjadag. Og tå skiparin fekk at vita frå donsku sjó verjuni, at hann var inni á einum ólóg ligum eki og gjørdi seismiskar kann ingar segði skiparin við Hvidbjørnen, at sambært loyvinum, sum varð und irskrivað av handils- og ídnaðarmála ráðnum, so hevði hann loyvi ul at gera seismiskar kanningar á umrødda okt Positiónin var tá 60, 22 stig norður og 6,48 stig vestur ella við ødrum orðum bæði innanfyri føroyska fiskimarkid og landgrunnsmarkið. OVASTIN á Marinustøðini metti út frå hesum upplýsingunum málið at vera so mikið álvarsligt, at hann alt fyri eitt raporteraði alt hetta ul sínar arbeiðs gevarar í Forsvarskommandoen í Dan- mark. Við Sosialin segði sami ovasu, at málið varð so mikið stórt, at tað hevdi verið skeivt at ukid skipið og tvingað tað ul Havnar ul eina vanliga politisak Málið átti at koma upp á ovasta pol- itiska stig helt hann. EIN heil vika gekk, ul vit danskir myndugleikar lótu við seg koma. Víst hevur verið á, at málið av onkrari merkisverdari grund varð steðgað upp í Forsvarskommandoen og var ikki rokk- ið til uttanríkisráðið, sum tað átti. Nú kann ein so spæla sær við tankanum um, hví hesir upplýsingarnir, sum ovasti danski hernaðarligi leiðari í Føroyum mettu so týðandi, ongantíð komu víðari. Mundi tað vera ein umsitingarligur skeivleiki ella mundi uttanríkisráðið meta tað vera best at avgreiða málið uttan at skula hyggja niður í avdúkandi rapporuna hjá marinuovastanum? MØGULIGA eiga vit at fegnast, at málið ikki gjørdist ul tað, sum danski marinuovasun so heitur gekk inn fyri tann dagin skipið varð “ukið". Tí tænir hetta okkara áhugamálum, tá vit skulu tit at samráðast við bretar um markið, so kann tað ikki vera verri. Men hvor sigur, at endin á hesum máli fer at gagna okkum? Og hví verður tosað um positivan og vinarliga samráðingaranda, tá bretar tvørturiméti hava gjørt heilt fullkomiliga órímulig krøv galdandi Føroyskur fornfreðidagur á universitetinum i Keypmannahavn mótvegis Føroyum? At krevja rætun ul ein stóran part av ti undirgrund, sum vit nátúrliga halda okkara og møguliga skal vera vrd ul at tyggja komandi ættarlidum her á landi sítt dagliga breyð minnir ikki sørt um kolonialismu og um, hvussu teir stóru og múgvandi skulu berja niður teir smáu vera Í okkara verð standa fleiri ósvaraðir spurningar eftir í Acadian Searcher málinum. Spurningar, sum fáa eim ul at minnast aftur á tann ein annar bretskur veiðutjóvur, ulkni Red Cruader, gjørdi um seg inni á føroyskum øki. Taka vit ti teir fyrstu og feskastu upplýsingarnar í málinum, so gjørdi skipið seismiskar kanningar inni á føroyskum eki vid loyvi frá einum bretskum ráðharra stovni. Hetta var tað, sum skiparin tá váttaði, og hví skulu vit ikki trúgva ti! Hví tekur tað eina heila viku at finna fram ul, at skipið bara var inn fyri at venda og at tað gjørdi ikki kanningar Hví hevur skiparin bråddliga skift meining. Alt hetta fær ein at hugsa - og tað vera so bara gitingar, soleingi eingi prógv finnast - at "misseran” í øllum hesum málinum er tann, at bretska handils- og ídnaðarmálaráðið við at geva loyvi ul kanningar á einum oki, sum burturav er føroyskt, hevur gjørt eitt sera álvarssamt brot á altjóða avtalur. Um eitt slíkt loyvi er givið, tá kann ein so spyrja seg sjálvan, hví tað er givið. Fyri at sleppa framat somu undirgrund, sum bretar jú krevja ein stóran part av og við upplýsingum um møguligt oljurikidømi har at standa sterkari og uppaftur meira avgjørdur i krøvum sínum ul hesa somu undir- grund? NÚ skal ein sjálvandi ansa eftir at gita sær til eina fullkomiliga veruleikafjara og skeiva niðurstøðu. Tí trupulleikin er nettup tann, at okkum tørvar upplys- ingar í málinum, men hinvegin er tað eisini ein óreingilig sannroynd, at Hvidbjørnen sá ella hoyrdi Acadian Scarcher gera kanningar og at skiparin á utlendska skipinum vísu ul, at skipið hevði loyvi ul at gera kanningar har. EIN nátúrlig avleiðing av, hvussu hetta málið varð avgreitt, skuldi so verið, at ovastin á Marinustødini skuldi fingið eina nøs, ábreiðslu ella í ringasta før verður fluttur úr starvinum, tí konse kvensurin av diplomatiska endaskrivin um í málinum er tann, at marinuovastin hevði ongan rætt ul at koyra skipið út úr føroyskum sjógvi, tá tað bara sigldi og als ikki gjørdi rannsóknir, soleiðis sum semjan sigur. Og feilmetti sami ovasti støduna, tá hann við fjølmiðlarnar segði, at hetta málið var alt ov álvarsamt ul at gera tað til eitt vanligt poliumál í Havn? Tað átti uppá hægsta politiska plan metu hann tá. Vit ivast ikk: í, at bæði manningin á Hvidbjørnen og ovastin á Marinustødini hava gjørt og gera eitt gott abeidi . At teir so verða tiknir av ræðið og orð teirra gjørd deyð at vera er so helst ein poliusk avgerð, sum ein má liva við. Vit fáa helst ongantíð at vita, hvat er farið fram teir dagarnar aftaná hend- ingina við Acadian Searcher. Ein freist- ast ul at halda, at málið hevði kunnað fingið eina aðra og kanska langt meira álvarsliga gongd, um Høgh marinu- ovasu legði hald á skipið og tók tað við inn ul Havnar. Tá høvdu vit kanska sæð loyvi frá bretsku myndugleikunum og annars tjekka av, um skipið hevði fingið upplýsingar av føroysku undirgrundini Nú er tað farið og máiið stemplað sum avgreitt. MEN eftir standa fleiri ósvaraðir spurningar og bert tíðin fer at vísa, um meira fæst at vita um hetta løgna málið. Nú kunnu vit so bert vóna, at ordingin í sknvinum frá danska uttanríkismálaráð- num ber bod um, at føroyingar fara at fáa nakað gott burtur úr samráðingunum í London í oktober. Vit loyva okkum at ivast. Og nettup stóri bretski áhugin fyri at gera kanningar í øllum hesum umstridda økinum sigur okkum so mikid sum, at bretar longu vita ella hava varhugan av, at tey øki teir gera krav upp å inni å okkara landgrunni, eru rikar oljukeldur. Tidin fer so at visa, um tað ikki kortini hevdi verið rætt av føroyingum og dønum at mótmælt hendingini vid Acadian Searcher, og at bretar f ti sambandi tå vid røttum høvdu kunnad verid “hongdir" út sum veruligir rånsmenn. Heua er fyrilestur, sum Ditlev Mahler heldur í sam- bandi við, at Ph. D. ritgerð hansara: >Argisbrekka. En vikingetidssæter pá Fær- øerne« er góðkend við uni- versiteuð í Keypmanna- havn. Ritgerðin ereitt av úr- slitunum av fornfrødiliga úlgreysuinum á Argis- brekku við Eidisvatn í ár- en«, og tað er, sum tað stendur í tíðindaskrivinum frá Københavns Universi- tet, »indgangen gennem porten«. Insututtið er beint yvirav vertshúsinum »Puk« og eitt hanagleiv frå »To- kanten Fyrilestrarnir eru al- ru mennir, og øll eru vælkom- in Vit hava fleiri góðar bruktar bilar av yms- um merkjum sera bí- liga og lagaliga til Fyrilestrar verða 10. september í Vandkunsten 5 , kl. 13.30 og kl. 15.00 Fríggjadagin 10. sept. 1993 verður føroysk fornfrødi í fokus á universiteunum í Keypmannahavn. Byrjað verður við, at Símun V. Arge, savnvørdur á Føroya Fornminnissavni, hitar upp við fyrilestimum »Fortids- minder på Færøerne: Ar kæologi og historie«. Simun V. Arge hevur i eina tíð m.a. kannað, hvat er hent innan føroyska forn- frødi og fornfrødiligar út- grevstrar. Ahugaverdi fyri- lesturin verdur sostatt eisini um søguna hjá føroyskari fornfræði. Hesin fyrilestur verður kl. 13.30. Kl. 15.00 heldur Ditlev L. Dall Mahler fyrilesturin »Argisbrekka. En sæter på Færøerne: overgangen vik- ingeud-middelalder belyst ud fra sæterbrugets etabler- ing og forsvinden<. unum 1985-87, tá stór oki skuldu leggjast undir vatn í sambandi við útbyggingina av vatnorkuni hjá SEN Fornminnissavnið stóð tá fyri útgreystrunum, og Dit- lev Mahler var settur til at leiða hesar grevstrar. Báðir fyrilestrarnir verða á Institut for forhistorisk og klassisk arkæologi, Vand- kunsten 5, 1467 Køben- havn K i >Auditoriet í stu BERGMENN dansitónleikur id dugir sølu. Ynskja tygum at syna royndarkoyra teir, kann hetta avtalast å tf. 18903. = V/ Atla Klein Olsen MÁ Postboks 205 Teld 10 Tórsham Fax.: 18703 Tlf. : 18903 — 88903 tel. 1- 3961