fríggjadagur 17. september 1993síða 10

Síða 10 Nr. 176 — 17. SEPTEMBER 1993 Vilhelm Johannesen: saman Bankarnir - og Figgingargrunnurin eigur at verda skipaður í tveir grunnar, soleiðis at annar grunnurin kemur at eiga meirilutan i på bådum bankunum, medan hin grunnurin kemur at eiga partapeningin i Føroya Fiskavirking, felagnum på móður- segði Vilhelm Johannesen á tingi. Hann legði stóran dent á, at føroyingar sjálvir fáa stórri vald, bæði tá talan er um grunn- arnar, bankarnar og Føroya Fiska- virking. Vit prenta ein part av røduni, framsøgumadur javnadarfloksins helt á tingi í samband við fíggjarlógar- og løg- mansróðuorðaskifti Í endanum á løgmansrøduni i tí partinum, sum nevnist »Samgonga og samstarv«, sigur løgmaður: »I hesi sera torføru tíð er neyðugt meira enn nakrantíð, at vit — flokk- arnir, ið hava átikið okkum at stýra — standa saman um at loysa vandamálini og lata seráhugamálini, sum hver flokkur sær hevur, liggja, elva tey til ósemjur, sum koma samstarvinum f vanda og taka tíð og orku, sum eigur at verða nýtt til at loysa tað, sum veruliga trokar á<. Í stóran mun kann eg taka undir við løgmanni í hesum. Soleidis sum stødan í før- oyska samfelagnum er i løt- uni, er tað sera umráðandi, at vit hava so trygg politisk viðurskifti, sum yvirhøvur gjørligt. Men hinvegin må eg gera vart vid og undir- strika, at í stevnumidunum hjá javnaðarflokkinum stendur: >Tað almenna skal skipa fyri, at ikki bert tey, ið hava peningaveldi, sleppa at keypa øll rættindi til skip, fisk og virkir«. Eg eri sannførdur um, at bæði løgmadur og hini landsstýrisumboðini hjá javnaðarflokkinum standa aftan fyri hesi orðini í stevnumiðunum hjá javn- aðarflokkinum. Eg rokni eisini vid, at hinir báðar samgonguflokkarnir bæði landsstýrisumboðini og tingmanningarnar hjá teimum — kunnu taka undir við hesum sjónarmiði. Eg tvist heldur onga løtu í, at andstæðuflokkarnir her á ungi eisini eru rættuliga samdir í hesum sjónarmiði. Hesi orðini burtur úr stevnumiðum floksins meti eg sum ein sera týdningar- miklan part av floksins grundleggjandi politisku sjónarmiðum. Men tilmæl- ið frá bygnaðarneyndini um umsetiligar kvotur er á ong- an hátt í tráð við hetta sjón- armið. Tvørtur ímóti. Tad er virksemið hjá Figgingar- grunninum frá 1992 heldur ikki. Tað sama kann sigast um virksemið hjá teimum báðum stóru bankunum, sum tað almenna eigur í- gjøgnum Figgingargrunn- in, og um virksemid hjå Føroya Fiskavirking, ið virkar undir somu »para- ply«. Sum vera man ger løg- maður nógv burtur úr bankakreppunum, sum hava verið hetta seinasta árið. Hetta verður gjørt fyrst í røduni — í tí partinum, sum nevnist »Politiska stødan og gongdin< og síðani í tí part- inum, ið nevnist >Fíggjar- og búskaparmál<. Nevnt verdur, at føroyski skatt- gjaldarin er skuldarbundin vid umleið 1 milliard krón- um, fyri at bjarga teimum báðum bankunum. Í dag er talið nærri 1,5 milliardum krónum. Í løgmansrøduni verður eisini greitt frå samráðing- unum, sum hava verið mill- um Ríkisstjórn Danmarkar og Føroya Landsstýri 6. ok- tober 1992, 1. februar og 28. mai 1993. Eitt úrslit av sam- ráðingunum er Fíggingar- grunnurin frá 1992, sum nú eigur meirilutan í báðum teimum stóru bankunum, og meirilutan í móðurfelag- num Føroya Fiskavirking. Aftanå tær seinastu sam- rådingarnar og aftan á ta seinastu almennu peninga- innspræningina í bankar- nar, er komið í ljósmála, at nú skulu teir báðir stóru bankarnir leggja saman til ein banka. Tíverri er fólksins álit á bankamar nógv viknað hetta seinasta árið. Og alt bendir á, at hetta álit fer at vikna enn meira, um so verður, at báðir bankamir verða samanlagdir. Alt fleiri og fleiri ímynda sær, at tíðin í Føroyum verður skrúvað aftur um 1856, tá Kongaligi einahandilin varð tíkin av. Tá talan er um bankavirksemið, fiskiídnað og fiskivinnu annars bera fleiri Ótta fyri, at vit koma aftur í einahandilstíðina. Tað, sum eg higartil havi sagt um frágreiðingina frá bygnadamevndini, um Figgingargrunnin frå 1992, um bankamar og um Før- oya Fiskavirking, kann fåa fleiri at ivast í, um Vilhelm Johannesen er framsøgu- maður fyri tann størsta sam- gonguflokkin, ella um hann er framsøgumadur fyri ein av andstøduflokkunum ella ta samlaðu andstæðuna. Men her skal ongin ivi vera. Eg eri framsøgumadur fyri Tíðindablaðið (ST) javnaðarflokkin og eg er partur av samgongum og standi = aftan landsstýri. Hesar atfinningar eru ikki vendar ímóti sitandi lands- stýri og sitandi samgongu Tær eru heldur ikki vendar ímóu landsstýrinum, sum sat frammanundan, og held- ur ikki ímóti samgonguni, ið stóð aftan fyri tað landsstýr- ið. Tær eru vendar ímóti donskum politikarum og donskum embæusmonn- um. Ímóti tí donsku leiðsl- uni í Fíggingargrunninum, ímóu t donsk/føroysku leiðsluni i Føroya Fiska- virking og donsk/føroysku leiðsunum í bankunum. Tað er so, sum parta- madur min, Atli P. Dam, fólkatingsmaður, segði i einym orðaskifu í danska fólkatinginum fyri nøkrum mánaðum síðani. Danskir myndugleikar hava seymað klæði og smoygt tey niður yvir høvdid á føroyingum. Teir tóku ikki mál áðrenn klæðini fóru úl seymingar. Og heldur ikki sluppu vit, sum skulu ganga í hesum klæðum, at passa klæðini áðrenn tey skuldu takast í nýtslu. Urslitid er sjálvandi hareftir. Hetta seinasta árið eru tvey føroysk landsstýri sett upp ímóti múrinum av donskum myndugleikum. Og har hava tey fingið byrsumúlan fyri bringuna. Og her hava allir danskir flokkar, uttan tveir, nevni- liga polamir í donskum poliukki, verið medvirk- fyri sitandi andi. Tá vit tosa um sam ráðingar 6. oktober 1992, 1 februar og 28. mai í ár. so er hetta ikk: heilt rætt. Talan hevur ikki verið um san ráðingar. Talan hevur verið um beinleiðis »harrabod Nu skal eg ikki bari standa her og finnast at 0; visa á ta skeivu gongdina samfelagnum og spåa um døpur útlit sum tað, stødan verður verri enn hor var áðrenn bátsbandið varð avloyst, og verri enn hon var áðrenn Kongaligi eina- handilin varð ukin av 1856. Eg skal eisini royna at vera konstruktivur og vísa á onkra gongda leið burtur úr nesum oIørn, oKKarå Sam felag stevnir útí Vanlukkan er tann, at tann nýggi, stón bankin, móður felagið Føroya Fiskavirk- ing og Fíggingargrunnurin í roynd og veru eru ein og sama fyritðka. Hesir hava tikið sær bukuna og báðar endarnar tá tað snýr seg um føroyskt vinnuliv. Hetta merkir, at liv ikki verður lagað teimum fiskavirkjum, sum vilja vera uttan fyri móðurfelagið. Og tað merk- ir aftur, at fiskiskipini koma at fáa ein prís, ið verður á- settur av Føroya Fiskavirk- ing, uttan kapping av nøkr- um slag frá nøkrum ødrum. Ein teyt fyri at sleppa undan hesum er, at teir báðir stóru bankarnir ikki verða lagdir saman, at Fíggingar- grunnyrin frá 1992 verður skipaður í tveir grunnar, so- leiðis at annar grunnurin kemur at eiga meirilutan av partapeninginum í báðum bankunum, meðan hin grunnurin kemur at eiga partapeningin í móðurfe lagnum Føroya Fiskavirk ing, og at føroyingar sjålvir fåa størri vald, bædi tå talan er um grunnamar, bankar- nar og Føroya Fiskavirking. Men treyun fyri at ein slik umskiping av øllum hesum vidurskiftum kann lata seg gera, er tann, at avtalurnar, sum eru gjørdar vid donsku stjórnina 6. okt. 1992, 1. febr. og 28. mai 1993, verda broyttar. Um hetta letur seg gera, ber sjålvandi ikki til hjå mær at siga, men eg vil mæla ul, at okkara lands- stýri undir samrådingunum við stjórnina nú til heystar, gera hesa royndina, og legg- ur alla orku í at royna eitt- hvort, sum ber á hetta borð- ið. Eg meti eina broyting í hesum viðurskiftum sum eina avgjørda treyt fyri, um vit skulu varðveita eitt sunt vinnuliv í Føroyum. Hetta er ein treyt, um ikki øll fiskavirkini skulu enda í Føroya Fiskavirking, so- leiðis at vit fáa eina 6hugna- liga monopolstødu, sum fer at valda innan peninga- heimin, innan fiskiídnaðin og innan fiskivinnuna yvir- hevur. Hetta eiga vit at leggja alla orku í at sleppa undan.