mikudagur 13. oktober 1993síða 10

Síða 10 Leon Smith: Nr. 194 — 13. OKTOBER 1993 Góðska í staðin fyri mongd Føroyski fiskiflotin hevur farnu árini bara havt eitt fyri eyga: At fáa eina so stóra nøgd av fiski upp úr sjónum sum til ber. At góðskan skal vera góð og at havumhvørvid skal verjast, hevur dentur ikki verið lagdur á. Hesin »tonsamentalitetur« hevur ført okkum í ófóri. Og vit noyðast at ganga aðrar leið- ir, skal nøkur vón vera. Í staðin fyri >nógvur fiskur gevur nógvar pengar«, skal slagorðið vera, at >góður fiskur gevur nógvar pengar«. Tað var við hesum fyri eyga, at Leon Smith — sum høvuds- uppgávu sína á DTH — teknaði ein kombineraðan línu- og snellubát. Hann greiddi frá uppgávuni í Nóatúni fyrst í juli mánaði. Vit hava fingið loyvi at endurprenta greinina, sum Sjúrður Skaale skrivaði í Fjølni: Leon Smith var liðugt út- búgvin sum akademiverk- frødingur í august 1989 Hann flutu síðani heim ul Føroya. Hetta var áðrenn kreppan av álvara fór at syndra samfelag okkara, og tey flestu hildu framvegis væl ul standa. Men heima hjá Leoni og teimum var nógv orðaskifti um føroyska búskapin. Ser liga var tað tann veldugi studningurin ul fiskivinn- una, sum varð umrøddur, greiddi Leon Smith frå i fyrilestrinum. Føroyingar hildu seg tå liva í einum modernaðum ídnaðarsamfelagi. Nóg mikið var jú til av pengum, og okkara nýggju og dýru flakavirki útfluttu nakað, tey kallaðu »lidugtvøra« Men hetta var ikki so. 90% av øllum ti, vit útfluttu, var blokkur — eitt lítið vert hålv- fabrikata. - Og hetta var eisini or- søkin ul, ai neyðugt var við øllum studninginum: Vit seldu okkara fisk ov biliga. Tað, teir kjakadust um úti á Argjum, var, hvussu hendan myndin kundi vend- ast. Hvussu kundi meira fá- ast fyri fiskin? Hvat var gal- ið, og hvat kundi broytast? Fugltúgvan Eitt ftøkiligt dómi um at før- oyingar ikki øktu um virði á fiskinum fekst, tå Fugltúgv- an onkuntíð avreiddi sín fisk í Skotlandi, heldur enn í Føroyum. — Tad visti seg, at prisurin var dupult so høgur f Skot- landi sum i Føroyum. Og hann var hálvaðru ferð so høgur sum útflutningsvirði á blokkinum — sonevndu >liðugtvgruni< hjá føroy- ingum, greiddi hann frá. Fugltúgvan er línubátur, og ber orð fyri at hagreiða sín fisk væl. Hetta sá Leon tí sum eitt prógv fyri, at væl hagreiddur, línuveiddu fiskur var ein gongd leið »Skit — tað fer bara til blokk« Tað kanska ljóðar sum ein sjálvfylgja at tað er lønandi at hagreiða fiskin væl, men soleiðis var ikki í Føroyum, segði hann Sannleikin er, at hvorki fiskimenn, reiðarar ella flakavirkir høvdu brúk fyri betri produkti, ti manglaðu pengar onkrastaðni, varð bara farið í landskassan efur meir. »Afturbering ul fiski vinnuna< varð henda skipan kallað. Sannleikin er, at hetta var ein studningur, sum gjørdi, at vit onga pro- duktmenning hava havt í Føroyum farnu 20 árini. - Tí blokkframleiðsla settu sera smá krøv til góðskuna á fiskinum. Ein- asta sum kravdist var, at fiskurin ikki var rotin... — Og tá krøvini til góðsk- una å fiskinum eru små, verda krøv sjålvsagt heldur ikki sett til skipini um við- gerd av fiskinum. Ti fingu vit ein flota, sum er konstru- eradur vid eittans endamåli fyri eyga: At fåa fiskin upp úr sjónum i so stórum nøgd- um sum til ber. Einasta góðskukrav var, at fiskurin ikki skuldi vera rotin. »Skit — tad fer bara til blokk kort- ini<, var ráðandi hugburð- urin. Eisini snella Ein analysa av støduni í flotanum saman við góðu úrslitunum hjá Fugltúgvuni sannførdi altso Leon um, at linuveidan var rætti vegur- in. Men tað var ikki bara Fugltúgvan, sum kláraði seg væl. Gamla sluppin Esther — mannað við goml- um monnum — var um hetta mundið besta skip í før oyska flotanum. Esther royndi við snellu. Og snell- an hevur í nøkrum fórum fyrrmun fram um línuna Serliga, sjálvandi, at upsi jú ikki fæst við línu DTH Leon fór seinni at lesa á DTH. Og sum høvudsupp gåvu setti hann sær fyri at tekna ein bát, sum kombi- neraði áðumeyndu skip Tað skuldi vera Fugtúgvan í stýriborð, og Esther í bak- borð. Endamálið var at gera ein bát, sum setu góðskuna í hásætið, og soleiðis royna eina aðra leið enn tann >tonsamentalitet<, sum hevur avoytt føroyagrunn- in. Í staðin fyri at hugsa, at >nógvur fiskur gevur góðar pengar< skuldi slagorðið vera, at >góður fiskur gevur góðar pengar«. Við hesum útgangssteði fór Leon so undir uppgåv- una. Tað tekniska Eftir at hava greitt frá teim- um eygleiðingum og ana- lysum hann gjørdi, áðrenn hann fór undir at tekna, kom Leon inn á tann tekniska partin av prosjektinum. Hvussu hann hevði konstru- erað skrokkin, hvussu vekt- in á skipinum var býtt, hvussu tær ymisku funk- tiénimar vóru samskipadar osfr. Og tekningarnar vistu, at tað hevdi eydnast honum at gera ein bát, har hvør einasti fiskur kundi bleðgast, kryvjast, reinsast og fåast í frost innan fåar minuttir. — Tvs. at fiskurin i mest møguligan mun varðveitir tað virði, hann hevur, með- an hann enn svimur í sjó- num. At utrokningarnar eru í lagt, hevur Leon próvdóm- arans orð fyri — hann fekk toppkarakter. Í staðin fyri trolarar Efur fyrilesturin varð Leon spurdur, hverja funkuón hann hevði hugsað sær, at hesin båturin skuldi hava í føroyska flotanum. Stóð tað ul mín, skuldi hetta bátaslagið verið tað Framhald av síðu 3 — Tá var tað, at ein týskur professari í havlivfrødi, Pe- ter Wirtz, ið starvast á Ma- deira, spurdi meg, hví vit í Føroyum fåast við at drepa hval. Hann helt tað vera rættiliga ótrúligt, at før- oyingar drepa hval, tá allur heimurin annars er ímóti hesum. Og hóast tað ikki er púra rætt, so skuldi tað eis- ini vísa seg, at hesin spurn- ingur rættiliga sett lívligt kjak í gongd. Kundu eins væl etið mannabern Dorete sigur, at hon eftir førimuni svaraði, at føroy- ingar fyrst og fremst drepa grind, ti brik er fyri matin- um og at einki verður liggj- andi eftir — alt verður tikið upp. Somuleiðis royndi hon Tíðindablaðið CH altdominerandi á Føroya- grunninum, segði hann. Vit hava so fá tons at fiska um árið, at tað er bara við at satsa 100% uppá góðsku, stovnsrøkt og at verja hav- umhvørvid, at vit kunnu klára tað. Og tað verður ikki gjørt við verandi flota. Skal nøkur vón vera, mugu trol ararnir burtur av Føroya grunninum Men tað hevur gingið at greiða frá, at tvøstid og spikið eru góður matur við ríkum fødsluinnihaldi, so sum proteinum, ómettaðum feittsýrum og ødrum. — Tá eg so hevði svarað fyri meg, helt týskarin, at tá so var, kundi vit føroyingar eins væl etið mannabørn, ti burtur úr tí fæst sama fødin, helt hann, greiðir Dorete Bloch frá. — Hetta gjørdi sítt til, at allur salurin f einum var å gosi, og tað skuldi eisini vísa seg, at vit har á staðn- um fingu góðan stuðul frá mongum av hinum, ið vóru til staðar. Tey høvdu ikki nakrantíð hoyrt nakað „o ørt sum hetta, at vit akkurát tað sama kundu etið manna- børn. Eg mátti eisini leggja upp í kjakið og spyrja, um hetta var ein politisk ella vísindarlig ráðstevna, vit stalud hjá Leoni og pápa hansara John — sum var veg- leiðari hansara, tá hann gjørdi uppgávuna — at fáa myndugleikarnar at wúgva uppá hesa loysnina. Enn er ongin byggisátt máli gjørdur, og lítið bendir í løtuni á, at so verður vóru ul. Aftan á fundin og kjakið vóru tað mong, ið gjarna vildu stuðla føroyingunum, og eitt nú kom Dorete Bloch á tal við eina lærarinnu av Madeira, ið var sera hug- tíkin av øllum tí, hon hevði hoyrt. Góðan stuðul — Yvirhøvur var tað sera stuttligt at merkja, at vit har kundu fáa so góðan stuðul frá fólkum, ið lítið og einki høvdu hoyrt um Føroyar áð- ur, sigur Dorete Bloch. — Tað er ikki bara mót- gangur allastaðni, tá talan er um grindadråp i Føroyum, og vit skulu eisini minnast til, at tað var á einari vis- indaligari og sakligari ráð- Stevnu, at alt hetta fór fram, ið eg her havi greitt frá. hj. | [| so