mikudagur 10. november 1993síða 14

Síða 14 Nr. 214 — 10. NOVEMBER 1993 Føroyskt heimsatlas Svar til Annfinn í Skála Eg man duga nakað illa , at skriva, eftir sum An! finnur i Skåla fær so nógvar misskiljingar burtur úr mínum við | merkingum til hetta at | lassið. sum Skúlabóka grunnurin gav ut 1 summ ar. Tó, heilt galið kanr tað ikki vera, tí mong ” onnur hava lauð vid seg komið Brindi mítt Lat meg tí beinanvegin siga, hvat ørindi mitt var 1: Staðangvn eiga at skrivast soleiðis sum fólk í teim ymisku løndunum sjálvi skriva tey (ella ynskja at tey verða skriv - að, um tey skulu um- skrivast ul latínska alfa- betið). Hetta er tann geo- grafiski skrivimátin. 2: Í summum førum ber til at brúka ein sonevnd- an konventionellan skrivimåta. T.d. siga før- oyingar altid Keyp- mannahavn, Norra og Tyskland, og ikki København, Norge og Deutschland. Men i ein- um skúlaatlassi er rætt- ast at seta ta konventio- nella navnið í parantes. Eins og føroyingar vænta at onnur folkasløg respektera føroyskt mál og staving av føroyskum stadanøvnum, so vænta tey sjálvandi eisini at før- oyingar respektera teirra mål og stavimåta. Umskriving (trans- skriptién) til latinskt alfabet Hetta skuldi verið rætti- | liga ómakaleyst ísllum | teimum forum, har la- | tínska alfabetið verður brúkt. Men annars er gjørt eitt stórt millum- tjóða arbeiði í ST, har luttakaralondini, sum ikki hava tað latínska alfabet- ið, sjálvi eru komin við uppskou um, hvussu teirra staðangvn kunnu umsknvast til latín. V.Ø.0., so fyriliggja við- | tøkur, sum vísa hvussu | kinesisk, griksk, arabisk, hebraisk og mong onnur nøvn skulu umskrivast. | Eg vísu í fyrru greinini til >Fourth United Nations Conference on the Stand- ardization of Geographi- cal Names« frå 1982. Eg kann ikki taka í alv- ara, at Føroya Skúlabóka- grunnur heldur seg hava uppfunnið eitt genialt nýtt system, sum klára oll heimsins mál í eini handavending: Tausen transskripuón- . sum hev ur fulla undirtøku frá Minst tveimum monnun í Verðini: Annfinr Skála og Sverra Fgholrn Konventioneil nøvn Í summum fyrrum er taí tiska nevnid púra uttan I ókent landið, og lå ast + sum oftast at konvenvoneliu HO um nakar Skál >ki um. Armenia ig gul sunnan fyri Kaukasus men fólkið í landinum kallar teirra móðurland Hayasdan. Grannalandið kallast ofta Georgia, russ ar síga Gruziya, men i- búgvarnir tosa ikki georgiskt ella grusiskt, men kartul:, landið kalla teir Sakartvelo. Annars mælir nevnda ST-samtykt frá at brúka konventionell stadanøvn (Á fakmáli eisini kallað exonym), ella í hvussu so er, at brúka so fá sum møguligt. Hvi stava å tyskum? Soleiðis spyr Annfinnur, og nevnir sum dómi Schweiz, sum hann og Svenning Tausen vilja skriva Sveis. Eg haldi, at tað skal stavast Schweiz, tí meginparturin av fólk- inum er týskttalandi. Annars hevur Annfinnur ein frálíkan fyrilestur um øll fólkasløgini og mål- imi, sum tey tosa í hesum landi. Men hví uppfinna ein fimta ella sætta stavi- máta, sum bert føroying- ar skilja. Annars er rætt atborið í atlassinum. Kantonir og býir, sum hava týskan meiriluta, verða stavaðir á týskum: Zúrich, Bern, St. Gallen, meðan Ge- neve og Montreux eru franskir stavimåtar í franskttalandi landaøk)- um lt ORKA Men nu fari eg at spyrja: Hvi brúkar eitt føroyskt atlast tysk stadanøvn i Póllandi og aðrastaðni? Frægari mátti verið at hildið skil á, Ld. at brúka Czechisk (ella sum Tausen skrivar: Kekkisk) nøvn har tey tala hetta mál, og ikki tysk. Taka vit sum dømi síðuna 34, so eru í minsta lagi fimm nøvn í einum týskum formi: Bøhmen, Máhren, Prag, Moldau og Elbá (ja, á er føroyskt) í staðin fyri Czechy, Morava, Vlatava og Labe Eisini pólsku megin markið eru løgin staða nøvn at finna: Oder, Weichsel. Pommern Slesia. Hesi skrivast å pólskum Odra, Wisla Pomorze og Slask Onnur royna at fylgja samtyktini Eingilskmenn royna í teim nýggju atlasverkun um. teir gera, at fylgja man tyr nevndu regi um, sjálv um teir hava sim egu konventionellu nøvn at kalla um allan heimin T.d. hevur Collins At las of the World hesar stavimåtar og parantesir vid konventionellum eingilskum stavimåtum: Al Qahirah (Cairo), An Nil (Nile), Makkah (Mecca), Athinai (Athens), Yerushalayim (Jerusalem), Levkosia (Nicosia), Al Iskanderi- yah (Alezandria). Hetta eru bert nøkur dømi. Collins hevur sjålvsagt eina frågreiding fremst i verkinum, sum sigur frå teimum meginreglum, teir brúka. Tað føroyska atlassið sigur bara, at Svenning Tausen hevur umsett. Pinyin transskriptión Annfinnur forklárar okkum, at >kinverjar nýta kinesisk skrifttekn. Tai- wan er enska sniðið. Teivan er føroyska«. So, Nú er tað soleiðis, at kinesar sjålvir hava valt Pinyin transskripti6nina, og øll onnur lond, uttan Føroyar, royna at bnika hana. Ti skrivast høvudsstad- urin ikki longur Peking, tå navnid skal endurgev- ast vid latinskum bók- stavum, men Beijing (men í skal úttalast sum í John), ikki ti hetta er enskt snið<, men ti kinesar sjálvir hava ynskt sær Pinyin ransskriptión. Teir hava ikki bíðið um eina serliga Tausen-trans- skriptión. Føroysk ný- imperialisma… Ja, eg kom i fyrru greinini at brúka orðið >ný- imperialismu« um henda hugburð, at stadanøvn í fremmandum londum skulu nú hava ein ser- føroyskan form, ein form — kanska ein nýuppfunnin umseting — sum ongantíð er sæddur fyrr. T.d. Høvdastadur, Kili, Grøn- høvdaoyggjar, Oyland, Sikiloy. Hví skulu mål reglur, sum bert eru gald andi í føroyskum, trokast inn í spanskt, bulgarskt, týskt og onnur mál Reglan í føroyskum: at einki førøyskt orð endar við -e, er ikki galdandi í ødrum málum. A sponsk um máli skrivast tað Chile, og ikki Kili. Chili (ella Kili) er eitt sterkt kryddarí. Fjøllim í Bul- garra eiga at skrivast Rhodope. og ikki Rodopi Føroyska alfabeuð hevur heldur ikk: konsonantar nar (hjáljóðini) C, Q, W, X og Z. So hesir bókstav ir verða ikki brúkur, har teir hava roynt at føroysk- að. Men á breddanum á kortunum standa bókstav- ir og tel, sum skulu lætta um leiungina. Her finna vit tó enn bæði A, B og Og sjálvt um -ch-ljóð ikki er føroyskt, so kunnu ut ikki forbjóða týskttal- andi at brúka tað. Tí eitur tað Lichtenstein og ikki Liktinstein. … Og eingilskt måtahald Eingilskmenn åsanna eis- ini, at teir åttaia nógvar vokalar (sjálvljóð) á ein hátt, sum ikki er egnadur, tá onnur mál skulu endur- gevast í skrift ella talu. T.d. úttalast >dirt<, nakað sum dort, »pie« sum pai, »her« sum hor. Ti siga teir »That vo- wels (vokalar) are pro- nounced as in Italian and consonants<, og næsta høvudsreglan er »That | every letter is pronoun- ! ced, and no redundant Í Í letters are used<. Tí verða Ld. tvey arab- isk nøvn skrivað ávika- vist Yemen og Jidda. Í fyrra navninum verður Y úttalað sum føroyskt j, men í Jidda verður J út- tala sum Dj (sum John). ; Umseting? Annars haldi eg, at tað er púra burturvið at fara at umseta fremmand staða- nøvn. Tað kann ein lærari í landalæru fáa nógv gott burturúr, um hann roynir eitt sindur av tvørfaklig- ari undirvising. Føroysk | skulabørn læra bæði danskt, eingilskt og tyskt, summi eisini franskt og latin. Erzgebirge er gott dømi: erz tydir målmur og bebirge fjøll. Cze- chiska nevnid Krusne Hory hevur sama tydn- ing. Her finst t.d. silvur- av i Tidindabladid (521) Rolf Guttesen hevur her aftursvar ul grein hjá Annfinni í Skála herfyri í sambandi við útgávu og ummæli av il føroyska heimsatlassinum málmur, og einaferð | gjørdu teir silvurpeningar í býnum Joachimsthal. Tá var býurin týskur, men nú erh ann czechiskur og allast Svaty Jachymov. Hesir silvurpeningar kall- aðust Joachimsthaler ella bara Thaler, sum á donskum bleiv til Daler og á amerikanskum Doll- ar. Virðið á einum Joachimsthaler var 178 av einari Kølner-merk, og vigaði eina unsu. Kallaðist tí eisini Uni- cales. Ja, atlas og geo- grafi (landalæra) kunnu vera ríkar keldur til góða og eisini tvørfakliga undirvising. Erzgebirge kundi lætt- liga verið >foriserað< til Målmfjøllini, men ongar góðar grundir eru fyri tí, og eg haldi, at tað hevði verið skeivt. Øll staða- nøvn í verðini hava sín serliga týdning og upp- | runa. tlf. 11820. | Sjónarmið Íslendingar =friðarfólk- At enda nakað, sum Ann- finnur púra hevur mis- skilt. Eg skrivadi í um- mælinum í Skeggjanuin, at »hesin (føroyski) av- bronglingarpoliukkur var grovan enn nakað eg áð- ur havi sæð. Íslendingar eru friðarfólk aftur- ímóti<. Annfinnur fær hetta burturúr: >Tulking- in av hesum setningi fær illa verið onnur enn tann, at íslendingar vanliga eru (mentanarliga) ófriðar- fólk!? Hatta jabbið hava vit hoyrt fyrr<. Takk, takk, tað er alt ov mikið. Men eg dug! ikki at skilja, hvussu ein annars skilagóður maður kann fáa sovorðið tvæt burtur- úr. Lidugt. Og so ætli eg ikki at skriva meir um hetta ólukku atlas. Rolf Guttesen Til BLADSØLURNAR . Sosialurin aftur ÚTSELDUR? Boðið so beinanvegin frá á Úttanfyri vani. arbeiðstíð upplýsir telefonsvararin hvar ringjast skal fyri at fáa fleiri blød. Tíðindablaðið SOSIALURIN