leygardagur 20. november 1993síða 10

Síða 10 hu arbeiða sum meinigur konsolentur og upplivdi hann hesa tíð nógv åhug- avert og gevandi. Hann fekk nógvar avbjóðingur og lærdi nógv hesa tíðina í London, har hann arbeiddi fyri bæði japanskar, amerikanskar týskar, danskar og svenskar fyritðkur. Tað var her hann kom í samband við PA Consulung Group. At byrja við var hann limur í einum ráðgev- arabólki, seinni gjørdist hann leiðari í hesum bólkinum. Richard var tvey ár í London og varð síðani fluttur ul Keypmanna- havnzz, har hann hevur arbeitt í meira enn ty år Øll eru líka Men hvussu var tað at vera føroyingur og so fara upp í ráðgeving á altjóða stødi efur so stuttari tíð? Og hverja ballast hann hevði við sær úr Føroyum, tá hann fór inn í eitt slíkt krevjandi og nýtt starv sum ráðgevi hjá fyritaks- stjórum á fleiri av teimum stóru fyntøkunum? -Jú ein eginleika hevdi eg vid mær úr Føroyum, og tað var frá arbeiði mínum í Sjóvinnubank- anum, var tann, at eg tey tvey árini í bankanum lærdi at avmystifisera mina virðing fyri vinnu- livsmonnum og stórum kanónum. Har var eg uppi í so nógvum ymiskum projektum og fann fram ul, at vit eru øll líka. Hetta hjálpu mær nógv, tå eg skuldi til at tosa við og ráðgeva fleiri av teimum stóru kanónunum í stórum altjóða fyritókum Nú Richard hevur møguleika at eygleiða gongdina og støduna i Føroyum uttanifrå spurdu vit hann, hvi alt er gingid galið í Føroyum! -Tað er sjálvandi ringt at svara stutt. Men eg haldi vit hava ikki verið ambitigs nokk. Tverturímóti hevur hetta at vera ambitiøsur verið mett at vera nakað negaivt. Forkelaðir Hyggja vit at seinna- parunum av 70-unum og fyrst í 80-unum, sigur Richard víðari, so síggja vit, hvussu mangir før- oyingar, ið hava nomið sær útbúgving í útlandin- um, koma heimaftur í stór- um tali. Her var í veru- leikanum talan um nakrar forkelaðar føroyingar, sum fyrst fingu sær eina útbúgving og so alt fyri eitt fóru heimaftur, utan at hava sett sær onnur mál fyrst, sum eitt nú at fáa sær royndir í útheiminum. Hesir útbúnu føroying- Nr. 222 — 20. NOVEMBER 1993 amir fingu forerandi størv á einum silvurboriski, størv ul 30.000 kr. um månadin, uttan at hava nakrar royndir i heila tik- 10. Richard Mortensen heldur ikki, at føroyska samfelagið hevur fingið tað burtur úr hesum lærdu fólkum, sum tað átti. Tí hesi fólk eru komin beint av skúlabonki í týðandi størv. -Sammeta vit vid Ld. nógvar danir, so nema teir sær nógvar royndir, áðrenn teir fáa slík arbeiði, sum føroyingarnir fingu tey góðu árini í 80- unum. -Eg havi tosað við mangar av hesum føroy- ingum, og tað tú legði ul merkis var, at teimum tørvadi altjóða royndir. Hugburður teirra hevur felagið at sagt teimum, at teir fyrst skuldu fara í útlandið at arbeiða og fáa sær royndir. Richard vísir á eitt dómi frá sínum egna arbeiði. - Eg veit, hvussu stórar fyritðkur arbeiða. Ein slik er Erikson í Svøriki. Søkir tú arbeiði í eini slíkari fyritøku, og tú hevur góð pappír og júst liðugur við útbúgingina, so kanst tú gott fáa sum svar, at um- sóknin er áhugaverd, men royn teg fyrst í nøkur ár, har tú meur mótgangi eisini. Tað er tann besta bakkgrundin víðari. So kanst tú koma aftur og søkja um arbeiði. -Hetta áttu vit at havt gjørt meira av heima í Føroyum, og tá hevði kanska eisini sæð gðrvísi út. Tá tú sum føroyingar % tur. Hevdi tað ikki verið betri, um hesar iløgur í stórri mun vórðu gjørdar í meira inntøkugevandi ar- beiði spyr Richard Mort- ensen og heldur fram: -Vit áttu so avgjørt at lært av okkara mistøkum Og eitt av hesum mis- tókum eru eisini tey fólk, sum hava stýrt. Stødan hevði kanska verið heilt ørdvisi, um vit í sørri mun høvdu sett saman bólkar við fólkum við fleiri al- tjóða royndum at tikið sær av stórum og avgerandi málum. Í nógvum førum hevði tað lønt seg hjá føroy- ingum at leigað onkran útlending at ukid sær av týðandi samráðingum ella at ráðgivið eitt nú lands- stýrinum í avgerandi mál- um. Tíðindablaðið CH 1) ligum upplýsingum, so- leiðis at grundarlagið varð í lagi. Vit hava mangan ráðgivið stórum fyritðkum undan týðandi samráðing- um og meta vit tað vera fremsta uppgávan fyri tað fyrsta at kortleggja alt, fyri síðani at lata fyritðkurnar í, soleiðis at tær eru tilreidar at meta måétpartinum. Kaffitjóð -Nú hevur tað oftani verið sagt, at skeiv ráðgeving frá sakførarum, bankum, grannskoðarum og. er ein av orsøkunum til syndar- ligu støduna i Føroyum! -Tad eg vil siga um hatta er, at vit føroyingar hava borið okkum at sum ein kaffitióð. Tvs. at vit bert hava dúvað upp á eina stóra inntøkukeldu, Bus Vit mugu vera meira opin fyri umheiminum og mugu til at arbeiða meira internationalt. Vit mugu finna fram til, hverni útbúgvin fólk framtíðar Føroyar hava brúk fyri - og tey fólk, sum útbúgva seg, mugu fáa sær royndir burturi, áðrenn tey koma heimaftur. Tá tey koma heimaftur eiga tey at spyrja, hvat tey kunnu gera fyri Føroyar og ikki hvat Føroyar kunnu gera fyri tey heldur Richard Mortensen. verið og er, at eingin skal siga teimum ímóu ella vita beturi. Útlendingar - og her teljast danir eisini - har- afturímóu, sum arbeiða veruliga internationalt, eru til eina og hverja tid til- reiðar at hoyra onnur sjónarmið. Hesi fólk eru ikki bangin fyri at viðganga, at tey ikki vita alt. Tey eru tí eisini móttakilig fyri góðum ráðum vísir Richard á, og sum ráðgevi hjá mongum leiðarum og stjórum hevur Richard drúgvar royndir júst at kunna úttala seg um hesi viðurskifti. Samfelagið átti at sett størri krøv -Istadin fyri at taka so ókrittiskt móti hesum út- búnu føroyingunum, sum komu heim beint av skúlabonki, átti sam- t.d. situr og samráðist við professionellar keyparar í útlandinum, ella talan er um týðandi politiskar samráðingar, tá dugir tú ikki nóg væl at skilja nyansurnar ella poliuska spælið, um tú ikki hevur roynt at arbeiða í útheiminum og sita hinumegin borðið. Nettup hetta er ein av orsøkunum til, at svenskar fyritøkur eru so langt framman fyri tær donsku. Hetta duga sviar nevniliga. Ikki gjørt iløgur i framtidina Vit fara at tosa meira um gongdina i føroyska sam- felagnum og Richard heldur fyri: -Eitt av stóru mistøkunum hevur verið, at vit hava als ikki gjørt iløgur í framtíðina. Ístaðin fyri hava vit gjørt iløgur í ein yvirbygdan infrastruk- Richard Mortensen sig- ur, at tað er sera umráð- andi, hyggja vit inn í framtíðina, at vit ikki bara líta teimum, sum hava ráðgivið frammanundan, alt ul. Heldur skuldi verið hugsað um at sett saman nýggjar ráðgevarabólkar og har hesi fólkini ikki finnast í Føroyum, so at farið í útlandið eftir hesi ekspertisu. Lata eina fyritøku í til samráðingar Nú so nógvar týðandi samráðingar hava verið við danir spurdu vit Ric- hard Mortensen, um ein fyritøka sum teirra hevði viljað ráðgivið landsstýri- num? - Vit blanda okkum ikki upp í politikk. Men høvdu vit eina slika uppgåvu, so er greitt, at vit fyrst og fremst høvdu hugt at itøki- nevniliga fiskin. Hetta er ein høvudsorsøkin til ringu støduna. Yvirskotið frá hesi høvudsvinnu er komið inn í landið sum tøkur peningur og hevur bert verið brúktur til at gera fløgur í deyð ting, antin í "kaffi" (itvs. yvirkapacitet í fiskivinnuni) ella infra- struktur út í tað óendaliga. Richard heldur, at før- oyingar áttu at havt hugs- að meira um, hvussu sár- barur ein er, tá ein bert hevur ein ídnað at líta á. Tá áttu føroyingar at hugs- að um, hvussu vit fingu eitt bein aftrat at standa á. Tvs. longu í 70-unum, tá allir pengarnir byrjaðu at streyma inn í landið, áttu føroyingar at lagt seg eftir at gera ílegur í nýggjar vinnuvegir tvs. sumt, sum er nær tengt at fiskivinnu og eisini annað. -Eg vóni, at vit hava lært av hesum so grund- leggjandi mistøkunum, tá vit í framtíðini fara undir nýggjar vinnur sum Ld. eina oljuvinnu. At vit tá brúka pengarnar ul skila- góðar ílegur í aðrar vinn- ur, soleiðis at vit ikki endurtaka støduna vit hava verið í, tá 98% av allari framleiðslu hevur verið fiskur. Megna nógv bara vit vilja tað sjálvi -Vit mugu koma hug- burðinum bara at hugsa um her og nú ul livs. Vit mugu gera fløgur, sum seinni kunnu geva nakað av sær. Richard Mortensen heldur, at okkum hevur manglað fólk, sum hava havt kunnleika ul fígging og fynsiung. Veiðumentanin, sum hevur verið galdandi, hevur bert snúð sum um dagin í dag. Eingin hevur havt tað stóra útsýnið við at hyggja 10-15 ár fram í tíðina Men hvat megna bert 45.000 menniskju spurdu vit Richard. Hann er rætti- liga avgjørdur og sigur, at tað at vera fáment og bet 45.000 menniskju er ikki nøkur avmarking í sær sjålvum. Tad er ein spurn- ingur um hugburd, um vilja og sjålvandi kunn- leika. Richard Mortensen, sum hevur rådgivid mongum svenskum fyritðkum, vísir á dømi frá Svøriki, har smærri pláss, 10 hava mist øll arbeiðsplássini, bróta upp um armar og royna av nýggjum. Eitt nú ein kommuna í Svøriki, sum fór undir eina verkætlan, har farið varð undir at gera leikur. Fólk settur sær fyri, at hetta skuldi bera til, og tað bar til. Øll råvøran varð innflutt og varð bara arbeitt úr træi. Í dag fær kommunan milliarda inntøkur frá hesi verkætlanini, sum byrjaði, tí fólk vóru málbevíst og høvdu vissiónir og ti tey tordu at satsa upp á framtíðina. Eg haldi, at hóast vit føroyingar eru fámentir, so kundu vit eisini farið undir slík. Men fortreytin er, at tú vil nakað og hevur vissiónir. Framtíðin Men hvat heldur Richard Mortensen so, at føroy- ingar eiga at gera fyri at koma uppundan aftur og fáa trúnna á aftur fram- tíðina? -Beint nú snýr alt sum um politikk, so tað er torført at hugsa um nakað itøkiligt. Men tá hetta hevur lagt seg, haldi eg vit >