týsdagur 30. november 1993síða 6

Síða 6 Nr. 228 — 30. NOVEMBER 1993 Brynjólfi Mortensen til minnis 22.6.1922-21.11.1993 Mikudagin varð Brynjólfur Mortensen borin út úr Tvør- oyrar kirkju, kirkjuni, sum forfedrar hansara lótu sókn- ini fyrst í øldini Brynjólfi untist eitt ríkt, áhugavert og fjølbroytt liv, men tær strævnu løturnar vóru ikki fáar, tå hann sum arbeiðsformaður = skipaði fyri nærum øllum fiska arbeiðnum á kaj-økinum Hann hevði eina sidiliga medferð vinarligur, hjartaligur og gestablíður sum fåur. Altid áhugaður í tí, sum fólki var fyri, og sum annars tor fram Hesir eginleikar hava havt við sær, at heimið hjá Monu og Brynjólfi undir Heygnum hevur verið opið fyri einum og hverjum, og mong hava sid væl og havt hugnaligar letur í tí aldar gomlu lonini Væl dámdi Brynjólfi at siga frá, og mangt hevði hann at siga frá, tí mongum hevði hann verið fyri — rík barnaár á Tvøroyri, við skúlaskipinum Georg Stage, minnilig ungdóms og manndómsár í Havn, fyri og undir krígnum, frá spennandi ferðini við Sjó- løvuni, frá útferðunum við Havnar Fimleikarfelag, frá árunum í Sørvågi, har hann var við at leggja stødid undir flakavinnuna her á landi, og ikki minst frá ar- beiðnum sum arbeiðsfor- maður á Tvøroyri Ikki bara søgur, men ofta frásagnir, sum vóru settar í menniskjaligt, samfelags- ligt ella søguligt hopi. Ikki stór orð og einki reyp, men sidiligt og inniligt. Tað materialisuska lå ikki fremst í huganum, men hin- vegin menniskjaligu sam- bondini, og tí hava mong kent hugna og fløva inni hjá Monu og Brynjólfi, sum altíð høvdu tíð at seta seg niður at práta við fólk. Lívsstarvið hjá Brynjólfi kom at verða í fiskivinnuni, og tað er hadani, at fólk kring landið kenna hann. Tað er í dag ikki meira enn seks vikur síðani, at vit sótu og tosaðu um stóru broytingarnar í flakavinn- uni, og hann segði frá, tá farið varð at skera og frysta flak í Sørvågi fyri 40 árum síðani Dánjal Niclasen heitti á hann um at fara ul Havnar, tí nakrir íslendingar — Og, minnist meg rætt, ein før oyingur, sum hevði arbeitt í Grønlandi skuldu læra føroyingar at skera flak A Fiskasentralinum lærdu so nakrir føroyingar henda virkishåttin, sum gjørdist høvudsvinna før oyinga á landi Komin aftur ul Sørvågs varð latið honum upp í hendi at skipa fyri flaka arbeiðnum. Menninir — Ja, onkur teirra hevði vist roynt tað frammanundan í Íslandi skóru, og konufólkini pakkaðu. Nógvur útróðrar fiskur kom upp á land og væl gekst í hond Hetta mundi gera sitt til, at aðrir eisini fóru undir hesa vinnu, og eftir at P.f N. J. Mortensen á Tvgroyri hevði keypt eitt lítið ílaka- virki í seinnu helvt av fimtiårunum, har royndir høvdu verið gjørdar árini frammanundan, vóru boð eftir Brynjólfi at koma suð- ur. Umframt at stíla fyri á flakavirkinum hevði hann eisini um hendi saltfiskin og sildaarbeiði í sildatidini. Harafturat kom so av- skiping og lossing, tá skipa- felagsskipini komu og fóru. Dagamir vóru langir. Á hålvan nátt bankaðu út- róðrarmenn upp á tey fyrstu árini. Teir skuldu hava olju og agn. Hetta var áðrenn, at tað var vanligt við frysu- boks. Efur ein stuttan blund byrjaði vanligt arbeiðsdag- urin. Og hann varði ofta ul seint á kveldið, ja, út móti nátt, tå síðsu báturin hevði avreutt. Var útróðurin nógvur, var lív í niðri á kajuni, tå allir hesir mongu opnu bátarnir og deksbåtamir komu og blakaðu fiskin upp og koyrdu hann niðan í børum Men drúgt kundi vera, ti bátarnir, sum róðu út tá ið seksti- og sjeytiårunum vóru nógvir í tali. Onkuntíð kundi tó vera langt ímillum bátarnar, og tå ein løta gavst, fór Bryn- jólfur kanska niðan, men tå so motorljóð aftur hoyrdist, so oman aftur. Nú kemur hesin ella hasin báturn Haldi, at hann kendi allar á ljóðinum Hóast virkið var líuð og umstødurnar so sum so, mundi gangast væl í hond, ti ikki er langt síðani, at maður innan flakavinnuna segði, at virkið var millum tey best nknu við minsta kostnaði fyri hvort virkað kilo. Einasta friløta var sunnu dagar, men sunnudag skuld: ofta sendast boð efur fólki til månadag, og ikki sum nú við eini útvarpslýsing. Nei, tá varð ringt ella vórðu boð givin á annan hátt. Friður var lítil og arbeiðs tíðin long og krevjandi, tí nógv var at halda skil á, men evnini at skipa fyri munnu hava verið góð og minnið tað sama. Væl var hann í øgn við fiskafólkið og ikki havi eg hoyrt annað, enn at tey bóru honum alt tað besta. Tá nýggja flakavirkið, Tvøroyrar Flakavirki, varð ukid í brúk í 1975, stóð Brynjólfi starv í boði, og har arbeiddi hann undir nýggj- um og nútímans um-stødum ul hann legði frå sær fyri aldur. Tey seinnu árini á skriv- stovuni, men tað arbeiðið mundi eisini falla honum lætt, ti upprunaliga var hann jú skrivstovumadur. Væl hevur arbeiðið verið greitt úr hondum, tí eg minnist mann i fynsiung í Havn einaferð siga, at tey skjøl og tilfar, sum kom av flaka- virkinum á Tvøroyri, og sum Brynjólfur hevði sett sítt navn undir, vóru altíð sum tey skuldu. Tå hann gavst, hevdi hann verið í flakavinnuni í meira enn 30 ár — meginpartn av tíðini sum formaður, so hann er ein av teimum, sum legði lunnar undir hesa vinnu. Og tey try størvini, hann hevði, røku hann samvitskufult sum fáur. Upprunaliga var Bryn jólfur = skrivstovumadur Hann lærdi hjá Balslev á Co í Havn í triatiårunum eftir lokna skúlagongd á Tvøroyri Í Havn luttók hann i ym iskum. Alit hevur verið sett å hann, og nevndarlimur var hann í fimleikarafelagnum og íklubbanum. Undirkríg num skipaði hann fyri sivil verjuni í hevuðsstaðnum og í sambandi við hetta arbeið ið fekk hann útbúgving í Yorkshire í Onglandi. Aræði hevur hann eisini havt, tí undir krígnum leig- aði hann saman við, minnist meg rætt, mammubeiggj- anum Eiríki Mohr sluppina Sj6løvuna. Tveir túrar vóru teir í Íslandi og keyptu fisk, sum teir seldu í Aberdeen. Mangan hevur í veitslulag verið flent at søgum frá hesum tir, sjálvt um hetta var í mngastu krigstid og vandar lúrdu í lufun og undir vatnskorpuni. Sín serliga part í árunum undir krígnum hevði so- nevnda >fremmedlegión- in< — soleiðis vóru nakrir av bygdamonnunum í Havn, sum ótu hjá Frú Ellings- gaard, skírðir — og mangar eru søgurnar frá hesi tid. Áhuga hevur Brynjólfur eisini havt fyri náttúru og landi, og hóast ferðasam- bandið var vånaligt tá í tíð- ini, var hann rættiliga víða. Ofta hevur tað undrað meg, hvussu nógv hann minust frá hesum túrum — á Slættaratindi, í Saksun, á Viðareiði saman við fim- leikarafelagnum, á Skæl- ingi, í Trøllhøvda saman við skyldmonnunum í Kirkjubø og aðrastaðni við Ja, tað eru ikki meira enn seks vikur síðani, at vit sótu og lurtaðu efur sending úr Tindhólmi, tá hann segði frá ferð, hann sum drongur var í Tindhólmi í nakrar dagar saman við teimum norðuri í Stovu. Og seinni, tá hann búði har vesturi, hevði hann eisini verið í Gáshólmi efur veðrum Brynjólfur var sonur Maju og Johan Mortensen Maja, ella Marin, sum hon var doypt, var dótur Paulinu og Hans M. Mohr, skipara, í Havn. Hon av Karlskála í Íslandi og hann av Hoyviks- garði. Johan var sonur Annu Maru og Petur Mortensen, keypmann. Hon var úr Búð í Hvalba og hann var av Tvøroyri, sonur Susanne Jacobsdatter av Húsum í Havn og Johan Mortensen, sum var úr Øravik. Brynjólfur vaks upp undir Heygnum og tey vóru fimm systkin Anna, Hans, Trúgvi, Brynjólfur og Gunnar. Anna er efur á lívi og býr í Keypmannahavn. Barnaheimið var trygt og gott, og fjølbroytt var um- hvgrvið — við neysti, bátum, bøi og haga, skipum, handl- um og pakkhúsum. Bátur, neyst og fjørður var ein partur av dagliga degnum. Tað veri seg, tá farið varð við fjardasnør ella tá siglt var við segl- bátunum, båturin, sum hev- ur verið í húsinum í slaka old. Hetta umhvgrvið — við stórum urtagarði, neysti beint niðan fyri havagarðin, og brúnni beint uttan fyri var eitt savningarstað hjá øllum undir Heygnum i dreingjaárum hjá Brynjólfi og beiggjunum, og hevur verið tað seinni. Har varð svomið og har varð spælt. Sysíkjunum — Hans, Anna Bryni fur Trugvi Gunnar k i 1957 Tidindabladid Sum óviu kom eg at vera góður vid hetta stað, tå omman leiddi dreingin og segði frá. Frá blómum og trøum, bátum og skipum, fólki og huldufólki, hvat var rætt og hvat var skeivt. Á veg oman við øsku ella oman á stødna at vita um onkur sneis var til pinna- brenni Tá hon var farin, flutt Brynjólfur við húski suður, og hetta heim og stað var karmur um hvørja summar- frítíð í mong år. Hóast dagunn hjá Bryn- jólfi mangan bæði var strævin og langur, royndi hann at geva sær tíð til túrar við okkum dreingjum út í fjørdin — við sneri ella trådu - út undir Akurgerð, yvir í Øravik ella Tjaldavík, út í fjarðarmunnan ella fram við jålganum. Minnini eru mong og góð frá ú Udini, og mangt man sita eftir um bát og segl, fólk og stød. Arini gingu. Tidir broytt- ust. Stórar bylungar millum ættarliðini. Tað, sum hevði verið ein sjålvfylgja varð knappliga ikki so einfalt meira, og kjakið kundi mangan vera drúgt og hart. Hóast tað ikki akíð endaði við semju, kundi hann kanska tykjast at skilja okk- um yngru, men hann helt nakað annað. Prátið var ikki innantómt prát um veður og vind, slat- ur ella útspilling. Sjónar- nngurin var víður og nógv hevði hann lisið. Frá seinastu árunum goyma vit í ninnunum lýtur á Temuryggi, har hann trúliga kom á gátt, tá hann var í Havn, men ikki minst løtur í summarhúsunum i Tippinum, sum hann fegn- aðistum, at vit høvdu fingið møguleika at hava. Mangt hava vit honum at takka Tómur er stólurin við vindeygað í vestaru stovu Bókin er løgd á hillina Fleiri av teimum stóru urð unum eru farin — av elli og í ódn. Men enn stendur Oyrnafjall Í takksemi minnast vit gubban og pápabeiggjan Friður veri við minninum um Brynjólf Jóhann