mikudagur 19. januar 1994síða 13

Tíðindablaðið [søsialurin | Nr. 12 — 19. JANUAR 1994 Sida 13 Fólkavald ella kapitalvald Føroyska tjóðin liggur á knøunum, stýrð fult og heilt av kapitali og fremmandavaldi. Skal tjóðini verða lív lagað, krevst fólkavald og við hesum eisini fullveldi. > Vilji tjóðarinnar er lóg landsins< skrivar D.P. Danielsen í bókling- inum >Tjóðfundarleiðin< frá 1945. Hann leggur afturat, at >tað eru hesi orðini allar tjóðir seta í hásætið í dag; aftan á áralanga kúging og eyð- mjúkandi ófrælsi<. Vit kunnu so spyrja í dag — fimti ár seinni — »Er vilji føroysku tjóðar- innar lóg landsins<? Tað munnu vera fá, sum svara ja upp á henda spurning. Og kortini hoyrir tú dag og dagliga í vanligum kjaki. >Men vit liva jú hóast alt einum demokratiskum landi. . Víst gera vit ei! Vit (iva. ikki í einum demokrat- iskum landi. Vit liva í einum landi, sum rátt og brutalt er stýrt av kapital- inum. Vit liva í einum landi, har arbeiðsloysið nærkast teimum 25%, í einum landi, har fólk í hópatali flýggjar av land- inum (í øSrum londum nevnd >flóttafólk<), í einum landi, har fólk dag og dagliga missa hús og heim, í einum landi, har sjúkrahúsverk og skúla- verk standa at rapa, sam- stndis sum fyrstu tilburð- imir av megurð (á donsk- um máli >underemær- ing< eru staðfestir. S0- leiðis kundi verið hildið fram at kalla uttan enda. Og vit kunnu einaferð enn spyrja: — Er hetta veruliga vilji fólksins? Tá svarið við sama lag er >nei<, mugu vit staðfesta, at vit hava ikki fólkavald, ella demokrati, sum tað eisini verður nevnt. Í øllum fórum hevur stjórnarskipan okkara einki sum helst við demokrati at gera, um vit skulu nýta grikska týdn- ingin av hesum orði. Definera vit demokrati, sum tað undarliga fyri- brigdi at sleppa at seta ein kross fjórða hvert år, | heimsmarknaðinum. Ein- | koma útlendingar við | atheinta, og so vita vit, jú, so hava vit demokrati. Men annars livir Føroya fólk undir einaræði og hjálandaveldi. Hesi fyri- brigdi eru ikki júst høgt í metum av S.T. ella Am- nesty International. | Hver stýrir Føroyum? Góðvarnar sálir halda við sama lag, at Løgting og Landsstyri hava nakað vald. Biddaragongdirnar til Christiansborg hava tikið frå okkum tað síðsta vetið, vit høvdu av einum amatør-sjålvstyri. Nú er alt vald farið á fremm- andar hendur. Vit kunnu so spyrja: >Hver hevur so valdið her á landi<? Svarið man vera nakað tað sama, um vit spurdu »hvør stýri Danmørk«? Svarið er »Mærsk-samtøkan«. Ikki danska fólkið, sum kanska onkur heldur. Mærsk er 3. størsti risin í heiminum innan olju- vinnu, og við sínum ómetaliga kapitali stýrir samtøkan Danmørk, eins og hon eisini stýrir Før- oyum og Grønlandi. Gjøgnum Mærsk fer danski oljupeningurin út av landinum og kemur ikki danska fólkinum til góðar. Mærsk-samtøkan rekur ikki nakra Føroya- flúgving av filantropisk- um orsøkum, og so skjótt sum møguleikin er har, avhøvdar hon Atlants- flog. Snikjandi fær hon somuleidis alt vald å før- oysku oljuvinnuni, um vit ikki áðrenn ov seint er, síggja skriftina á veggin- um. Tað, sum Føroya Landsstýri í løtuni er í ferð við á oljugkinum, við at lata útlendsk feløg gera seismiskar kanning- ar á Føroyaøkinum, sum vit als ikki vita, um vit eiga, er einki annað enn eitt spæl við politiskari, russiskari roulettu. Løgið skal tað verða um Føroya fólk fær nakað sum helst burtur úr kanningunum, sum av feløgunum verða seldar til hægsbjóðandi á | asta úrslit verður, at nú vissu at vita, at her er olja | hvat klokkan hevur slig- ið. Løgid verður, um ikki Mærsk setur seg á før- oysku oljuna, eins og teir longu hava sett seg á før- oyska handils- og banka- vinnu. Samanumtikið kunnu vit siga, at útlendskur kapitalur í dag stýrir Før- oyum. Er hetta vilji fólk- sins? Neyvan. At Føroya Løgting einki vald hevur, fært tú eina hóming av, einans við at lurta eftir onkrari tilvildarligari tingvið- gerð. Hesi 32 sonevndu umboð Føroya fólk fáa løn fyri at sleingja gor og gall eftir hvørjum ødrum. Einki annað enn stór skomm, tað veit hvort mansbarn her á landi. Og kortini verður hetta »høga ting« afturvalt við smærri broytingum ferð eftir ferð, tí vit hava jú demokrati! Hvat er at gera? Í stuttum kunnu vit siga, at Føroya Løgting í nú- verandi líki má takast av. Vit kunnu gera uppreist- ur. Men hóast vána standin, er ikki líkt til, at Føroya fólk á henda hátt vil av við tað einaræði, sum í veruleikanum stýrir hesum landi. Onnur leið er sonevnda tjóðfundar- leiðin, sum D. P. Daniel- sen longu vidgjørdi í bóklinginum av sama navni í 1945. Men ein triði og kanska lættari og skjótari leið at ganga, er tann, at fakfeløg landsins ganga saman í eina fylk- ing, sum so stillar upp til komandi løgtingsval. Á henda hátt fáa vit mest sum avtikið ónýtiligu politisku flokkarnar, meðan fólkið sjálvt sleppur fram at valdinum. Vit kunnu á henda hátt nærkast tí veruliga fólka- valdinum munandi. Tey, sum á henda hátt verða vald inn á ting, eiga at standa fólkinum til svars | á hverjum ári. Hava tey ikki gjørt sítt arbeiði til lítar, skulu tey frá og onnur sleppa framat. Tingmannalgnin skal vera tann sama sum Før- oya Arbeiðarafelag hev- Fyri at bjarga Føroyum, er ein treyt, at føroyingurin vaknar, so at politiskt medvit avloysir undirbrotligheitina og trælalyndið, skrivar Arnbjórn R. Thomsen millum annað í Sjónarmið í dag ur sáttmála um. Hetta Fólkavald skal so velja eina føroyska stjórn, sum somuleiðis skal hava løn eftir sáttmála Føroya Ar- beiðarafelags, ongar skattafyrimunir, og koyripening eins og allir aðrir borgarar landsins hava rætt til. Stjórnin velur so løg- mann ella forseta (navnið er líka mikið) fyri eitt nú eitt 4 ára valskeið. Búskapurin Sjón gongur fyri søgn, at núverandi marknaðarbú- skapurin, har spekulantar og kraddarar hava kunn- að tíggjað sær sum teim- um lysti, er komin at gravarbakkanum. Nýggj, føroysk samfelagsskipan við ætlanarbúskapi má setast í verk, so at skil verður í, hvat framleitt verður, hvat fiskað verður, hvat útflutt verður o.s.fr. Onkur hevur kanska hug at grava kommunista- skrímslið upp. Hartil er bara at siga — um vit skulu kalla Føroyar kristnar — at júst við at býtalt javnt millum sín, livdu tey fyrstu kristnu á jørð. Og var tað skeivt? Neyvan. Í øllum kjaki, vit higar- til hava havt, hevur verið ein sjålvfylgja, at Føroyar vid sama lag skulu hava | avoldaða marknaðarbú- skapin, sum hevur verið Bee. Føroya søgu. Einans ein skilag6dur føroyskur ætl- anarbúskapur kann bjarga hesum landi og fólki. Stjórnarskipanin Vit noyðast at broyta stjórnarskipanina frá nú- verandi heimastýrislógini, sum ongantíð hevur virkað, antin aftur til eitt danskt amt ella til eitt føroyskt tjóðveldi. Á hesum øki er als ikki vist, at vit sleppa at velja sjálvir. Danir vilja neyvan hava okkum aftur sum danskt amt, og nógvar røddir eru frammi í Danmørk um at loysa Danmørk frå Føroyum. Tá hevði tað sæð betri út, um komandi tingið við fólkavaldi, setti í verk ta skjótt 50 ára gomlu félkaatkvøduna frá 1946, so at Føroya fólk valdi at stýra sær sjålvum, áðrenn vit fåa bod frå dønum um hetta. Uttanlandsskuldin Eftir meira enn 600 ára danskt hjálandaveldi, skylda vit ikki dønum eina krónu. Danir hava kroyst heimastýrislógina niður yvir okkum, og nýtt hesa lóg at seta ein her- skara av óneyðugum donskum stjórum, um- framt at avlaga allan før- oyskan búskap. Kapitalur í stórum stíli hevur í ára- vist streymað úr Føroyum til Danmarkar. Og einki størsti sorgarleikurin í bendir å, at danir gevast € ———— fyrr enn Føroyar eru drenaðar fyri seinastu krónuna. Frá álítandi keldu havi eg fingið at vitað, at tann upphædd, Danmark fær fyri NATO-herstødina og amerikonsku herstødina á Sornfeli, árliga er mun- andi stórri enn blokkstuð- ulin! So, álvaratos, hasa sonevndu føroysku uttan- landsskuldina kunnu dan- ir sjålvir eiga. Heldur eiga føroyingar at krevja stórt endurgjald frå døn- um, tå vit nå — um vit vilja tað ella ei — noyðast at taka loysingina. Fyri at bjarga Føroyum, er ein treyt, at føroy- ingurin vaknar, so at po- litiskt medvit avloysir undirbrotligheitina og trælalyndið. Tað hevur bráðskund at fáa fólkavald ístaðin fyri tingflokkarnar. Fylking fakfelaganna kann eitt nú nevnast >Fylkingin til tjóðarinnar bjarging<. Tað er ikki ov tíðliga, at 1995 verður árið, har føroyska merkid sæst utt- an fyri ST-høvudsborgina i New York, umbodandi eina sjålvstøduga tjóð millum aðrar tjóðir. Arnbjørn R. Thomsen [ff | —w