týsdagur 9. mai 2000síða 12

23 tíðindablaðið sosialurin Nr.88 - 9. mai 2000 22 tíðindablaðið sosialurin Nr.88 - 9. mai 2000 Lesið eisini Sosialin á Internetinum www.sosialurin.fo Viðmerkingar: Henda júst farna tingsetan er heilt serlig av tveimum orsøkum. Tingið gjørdi av, at nú skuldi tað markerast sum eitt rættulig “parla- ment” við tilsvarandi tign. Fyrsta stig var lønarhækk- ingin í vár saman við dup- ultum endurgjaldi fyri út- reiðslum hjá tingmonnum. Tað næsta skal vera eitt glæsiligt og tignarligt ting- hús. Samstundis gjørdi løg- tingið tað søguligu samtykt, at landsstýrið hevur ikki skyldu at fremja løgtings- lógir, sum tí ikki dámar. Tað er fyrr skrivað um hetta mál. Men nú kann staðfestast, at løgtingið er meira eitt eiti enn eitt veru- ligt ting. Løgtingið skuldi verið hægsta vald Samb. nýggju stýrisskipan- arlógina hevur tingið tvinn- ar høvuðsuppgávur. Onnur er at lóggeva. Hin er at hava eftirlit við at lóggávan verð- ur fylgd. Í hesi seinni upp- gávuni hevur tingið fleiri tól. Tey eru 1. at seta fyri- spurningar til landsstýris- mann 2. landsstýris-mála- nevndin, har andstøðan hev- ur meirilutan, sum hevur heimild at seta kanningar- stjóra at kanna ivamál og 3.misálit á landsstýrismann. Fyri landsstýrið er annars galdandi lóg um ábyrgd landsstýrismanna, har tað er ásett revsing upp til 2 ára fongsul fyri landsstýris- mann, sum skúgvar til viks tær skyldur hann hevur ella hann gevur løgtinginum skeivar upplýsingar. Hetta merkir at allar rammur er í lagi fyri at borgararnir kunnu føla seg tryggar við politisku skip- anina. Hetta er tó treytað av, at tingmenn veruliga vilja hava skipanina at virka. Løgtingið slapp at standa sína roynd Spurningurin er so hvussu hetta virkar í praksis. Her er lógin um yrkisráðið fyri lønjavningargrunnin eitt gott og einfalt dømi. Lógin varð lýst 23.mai 1997 og hálvtannað ár seinni var lógin ikki sett í verk. Tískil royndi ein tingmaður tings- ins eftirlitsskipan við at seta landsstýrismanninum fyri- spurning um málið. Í svari- num kom greitt fram, at tað var tilætlað, at lógin ikki var sett í verk. Orsøkin var tann, at landsstýrismanninum ikki dámdi eitt ískoyti til lógina sum var samtykt av einu samdum tingi. Tískil var nýtt sum grundgeving fyri at lógin ikki var sett í verk at hetta uppskot skuldi stríða ímóti stýrisskipanar- lógini. Tað er eisini rætt, at júst hetta er tann einasta gyldiga orsøk til hjá einum landsstýrismanni ikki at akta eina løgtingslóg. Greiður dómur yvir tingið Ein slíkur fyrispurningur skuldi givið tinginum høvi til at geva til kennar mót- vegis landsstýrinum, at “lóg er lóg og lóg skal haldast”. Fyri at fáa staðfest hvat er rætt og hvat er skeivt hevur fiskimanna-felagið spurt ein danskan serfrøðing á øki- num hvørja skyldu ein ráð- harri hevur at seta eina ting- samtykt í verk, og hvørja gylduga grund hann kann hava til ikki at gera tað. Hetta er gjørt út frá teirri fyritreyt, at tað eru somu reglur galdandi í Føroyum og Danmark á hesum øki. Niðurstøðan hjá serfrøð- inginum er endurgivin aðra staðni í blaðnum, men hon er fullkomaliga greið: 1.Einhvør ráðharri ella landsstýrismaður hevur eina ótreytaða skyldu at seta ein samtykta lóg í verk uttan mun til hvat hann sjálvur heldur um hana. 2.Grundgevingin hjá lands- stýrinum fyri ikki at seta lógina um yrkisráð í gildi er virðisleys. Løgtingslógin um yrkisráð er fullkomiliga í tráð við stýrisskipanina. Hetta merkir, at landsstýr- ið hevur brotið § 5 í lógini um ábyrgd landsstýris- manna í hesum førum: 1.Løgmaður/landsstýris- maður hevur tilætlað skúgva til viks tær skyldur hann hevur samb. stýris- skipanarlógina og lógina um lønjavningargrunnin. 2.Løgmaður/landsstýris- maður hevur givið løgting- inum skeivar og villeiðandi upplýsingar í hesum máli. Hvat ger løgtingið so við hesa óhoyrdu provokatión hjá landsstýrinum, har tað skúgvar til viks eina greiða einmælta løgtingssamtykt og enntá sigur ósatt fyri tinginum um sama mál. Hó- ast hetta skuldi verið eitt álvarsmál hjá løgtinginum, at tess lógir ikki eru meira virdar enn hetta, letst tað yvirhøvur ikki um vón. Eingin uttan spyrjaran tekur orðið og landsstýrið fær ta greiðu fatan, at løgtingið letur sær lynda hesa mann- agongd. Løgtingsmenn undanstøkkingar Løgmaður føldi seg enntá so tryggjan at nakrar dagar aftaná kemur løgmaður við einum uppskoti um at av- taka yrkisráðið, uttan at tað nakrantíð hevði virkað, takkað verið nevnda lógar- broti hjá landsstrýrinum. Hetta vísti seg at vera leyst og liðugt og samgongulim- irnir í løgtinginum hildu tað vera í fínasta lagi at avtaka eina einmælta løgtingslóg, sum ikki var sett í verk, bert tí landsstýrinum dámdi ikki ta broyting sum løgtingið sjálvt hevði skotið upp og samtykt. Hetta má vera heimsmet í undanstøkking hjá einum tingi. T.v.s. burt- ursæð frá í Russlandi fyrr. Sjálveyðmýkingin av ting- inum verður undirstrika av, at løgmaður undir viðgerð- ini av hesum løgtingsmáli gav somu skeivu og/ella villleiðandi upplýsingar, sum tá nevndi fyrispurning- ur varð settur fram. Og tá málið kom til 3.viðgerð visti tingið, at tað varð vill- leitt. Hóast hetta var eingin samgongutingmaður sum himpraðist við at atkvøða eftir paroluni. Málið var til viðgerðar í vinnunevndini, sum nóg illa viðgjørdi málið, og sum ikki setti nakran spurning við tær grundgevingar, sum landsstýrið var komið við. Andstøðan lítið mætari Hetta skuldi annars verið eitt upplagt mál at taka upp í landsstýrismálanevndini, har andstøðan enntá hevur meirilutan. Henda nevndin kundi nýtt hitt tólið í eftir- virkseminum hjá tinginum, nevniliga at seta ein kann- ingarstjóra at kanna um alt var farið regluliga fram í hesum máli. Tað kundi ver- ið gjørt av bert 10 ting- monnum. Men landsstýris- málanevndin tók ikki málið uppá tungu. Kanska er or- søkin tann, at vit als ikki hava nakra andstøðu yvir- høvur. Tamilmálið Til sammetingar kann hyggjast at hvussu eitt slíkt mál verður taklað í Dan- mark. Eitt gott dømi er tam- ilmálið. Her forðaði Erik Ninn Hansen, løgmálaráð- harri, fyri, at nakrir tamilar fingu tann rætt, sum teir áttu eftir lógini. Embætismenn áttu sín leiklut í hesi mann- agongd. Forsætisráðharrin villleiddi fólkatingið um málið. Úrslitið gjørdist ein kanning hjá einum “kann- ingarstjóra”. Eitt úrslit av hesum var ein ríkisrættarsak móti ráðharranum. Endin á hesum máli var, at Erik Ninn Hansen var dømdur 40 daga treytað hefti fyri ikki at hava fylgt galdandi lóg, Poul Schluter mátti leggja frá sær fyri at hava villleitt fólkatingið, og em- bætismenn fingu sekkin fyri at hava medvirkað til hesa undirgraving av galdandi lóg. Tað verður neyvan nakað slíkt mál aftur í Danmark í bræði. Nú vita danskir ráð- harrar og embætismenn nevniliga hvat teir kunnu vænta sær um teir ikki fylgja lógum og reglum og um teir seta spurning við fólkatingið sum hægsta vald. Í Føroyum kunnu lands- stýris- og embætismenn vera tryggir. Hesar trupulleikar eru landsstýrismenn í Føroyum spardir fyri. Aftaná at løg- tingið hevur góðkent mann- agongdina við yrkisráðnum er leikluturin hjá tinginum sum eftirlit við landsstýri- num reelt avtikin. Tað kann neyvan hereftir fara at uppstanda ein støða, har løgtingið kann fara at nýta sínar heimildir á hesum øki, tá tingið fyrst einaferð hevur tikið góðtikið, at landsstýrismaður ikki nýtist at fylgja løgtingslóg, og tá løgtingið hevur tikið til eftirtektar at tað fær skeivar og villleiðandi upplýsingar í einum máli. Niðurstøðan er tann, at fremsta treytin fyri at vit kunnu fáa fullveldi er at vit hava eitt løgting og ikki eitt “løgting”. Her restar ótrú- liga nógv í. Óli Jacobsen Søgulig tingseta: Løgtingið hevur part- víst avtikið seg sjálvt Grundað á royndirnar í málinum um yrkisráð ber nú til at staðfesta munin millum hvussu somu regl- ur verða útlagdar í Før- oyum og í Danmark, sum hevur somu reglur sum skipað samfeløg. Útlegg- ingin hjá Føroya Løgtingi kann nýtast í øllum mál- um. Tað er óneyðugt at vera løgfrøðingur fyri at kunna meta um munin, men reelt er skyldan hjá landsstýr- ismanni at siga satt fyri tinginum, sum er ein tann mest avgerandi fyritreytin fyri eitt rættligt fólkaræði, avtikin. Skyldan hjá ráðharr- um at siga satt fyri tinginum . Skipan í Føroyum “Tað er .. ivasamt um løg- maður úttalar seg løgfrøð- isliga, tá hann sigur, at yrkisráðið er (var) í stríð við stýrisskipanarlógina, heldur letur tað til, at hann úttalar seg um tað, sum hann sjálvur heldur vera tankarnar (andin og mor- alurin í) stýrisskipanar- lógini.” Kristina Samuelsen, cand. jur., skrivari hjá landsstýrismálanevndini, og stuðlað av Sjúrði Ras- mussen, cand.jur, næsti maður stjórans á Løg- tingsskrivstovuni. Tað er óneyðugt at siga, at hetta er ein undanførsl- an sum altíð kann nýtast - aftaná - fyri at hava sagt ósatt fyri tinginum. “Sjálvt um vit leggja til grund, at (løgmaður) hev- ur úttalað seg løgfrøðis- liga skeivt um spurningin, er mangt sum bendir á, at henda upplýsing hevur ikki “havt stóran týdning fyri tingsins meting av málinum”. Niðurstøða í notati hjá Sjúrði Rasmussen, cand. jur. Henda útlegging er tikin til eftirtektar av øllum 32 tinglimum Skyldan hjá ráðharr- um at siga satt fyr tinginum. Skipan í Danmark og skipaðum londum Ministres pligt til at gi- ve tinget rigtige oplysn- inger. I Danmark. Det danske statsstyre er baseret på en forudsætn- ing om, at regeringen ved sine ministre i udtalelser overfor folketinget giver rigtige og ikke vildled- ende oplysninger. Denne forudsætning er funda- mental i et parlamentarisk folkestyre. Dette gælder uanset om ministre udtal- er sig politisk eller jurid- isk. Dr. jur. Peter Blume, professari. Sum tað sæst kann munurin illa vera størri. Ministres pligt at give folketinget rigtige op- lysninger. Færøsk ordning. For de dansklæsende læs- ere bringes nedenfor den udlægning af ministres forpligtelse til at give lag- tinget rigtige oplysninger, som er udarbejdet af lag- tingets jurister, og som har fået tilslutning fra samtlige 32 lagtingsmed- lemmer. Anledningen til denne udlægning er en konkret sag, hvor det kan doku- menteres, at en minister mod bedre vidende i en bestemt sag mod bedre vidende har givet lagting- et forkerte oplysninger. Men udlægningen kan selvfølgelig bruges i alle situationer. “Det er tvivlsomt, om lagmanden udtaler sig jur- idisk, når han siger, at ud- valget (som lagtinget hav- de lovgivet for, men sum ministeren standsede gen- nemførelsen af) var i strid med styrelsesloven. Det synes hellere, at han ud- taler sig om det som han selv synes at være tank- erne (ånden og moralen) bag styrelsesloven.” ...... “Selv om vi lægger til grund, at lagmanden har udtalt sig juridisk forkert om sagen, er der meget som tyder på, at denne (forkerte) oplysning ikke har haft afgørende betyd- ning for tingets vurdering af sagen.” Citaterne er fra lagting- ets jurister. Selve hoved- artiklen bliver tilgængelig på dansk i løbet af nogle dage for dem som skulle have interesse i at sætte sig ind i den færøske parl- amentarisme. Munurin millum skyldina hjá ráðharrum: At siga sannleikan í Føroyum og í einum skipaðum samfelag – Fremsta treytin fyri at vit kunnu fáa fullveldi er at vit hava eitt løgting og ikki eitt “løgting”. Her restar ótrúliga nógv í, heldur Óli Jacobsen ÍSB tveir norður- lendskar meistarar Bæði Jógvan Telling Joensen og Áki Joensen vunnu gullmerki, nú ÍSB um vikuskiftið hevði sent landsliðið í Boccia til Íslands Um vikuskfitið varð norð- urlandameistarakapping í boccia hildin í Keflavík í Íslandi. Boccia er eitt bólt- spæl, sum er smíðað til rør- slutarnað. Ítróttafólkini verða flokkað eftir brekið: Teir, ið sita í koyristóli og nýta slid- sku eru í einum flokki, teir í koyristóli, sum nýta hend- urnar, eru í einum flokki, og endilga eru teir íðkarar, sum standa og kasta bólk- aðir fyri seg. ÍSB sendi fýra luttakarar til Íslands, og ikki kann sig- ast annað enn, at væl kom burtur úr hesum. Ungi og evnaríki Áki Joensen vann gullmerki í sínum bólki, meðan Jógvan Telling Jo- ensen, sum er meira royn- dur og nærlagdur, eisini vann sær gullmerki. Harmumframt megnaði føroyska liðið at vinna bronsu í liðkappingini, og eisini hetta má metast sum eitt heilt gott úrslit. Á føroyska liðnum vóru Jógvan Tellin Joensen, Ma- rius Johansen og Sámal Ja- cobsen. Føroyingar hava leikt boccia síðani miðskeiðis í áttatiárunum, og er hetta fyrstu ferð at tað hevur eyd- nast at vinna heiðursmerki í norðurlendskum høpi. At so tvey av hesum vóru úr gulli, ger ikki avrikið minni gott! Stuðla ferðini hevði nýggi høvuðsstuðulin hjá ÍSB, Føroya Lívstrygging. Jógvan Telling var ein teirra, sum kom heim aftur við gullmerki um hálsin Gekk ikki hjá Jan Liðskiparin á KÍ liðnum, Jan Joensen, hevði ikki eydnuna við sær, tá hann um vikuskiftið skuldi gita um úrslitini á tipsseðlinum Dystur Úrslit Tekn 1 Arsenal-Chelsea 2-1 1 2 Coventry-Sheffield W. 4-1 1 3 Dery-Newcastle 0-0 X 4 Leicester-Bradford 3-0 1 5 Middlesbrouhg-Watford 1-1 X 6 Sunderland-West Ham 1-0 1 7 Wimbledon-Aston Villa 2-2 X 8 Celtic-Aberdeen 5-1 1 9 Dundee FC.-Dundee U. 3-0 1 10 Hearts-St. Johnstone 0-0 X 11 Motherwell-Hibernian 2-0 1 12 W. Bremen-B. München 0-2 2 13 Sp. Lissaban-Benfica 0-1 2 Úrslitini um vikuskiftið Vinningar: 13 røtt 222.948 kr. 12 røtt 2.231 kr. 11 røtt 191 kr. 10 røtt 36 kr. Soleiðis veddaði Jan Úrslit Røtt í skipanini: 9 Røtt U-tekn: 7 Vinningar Eingin Dystur Tekn U 1 Arsenal-Chelsea 1X 1 2 Coventry-Sheffield W. 1X2 1 3 Dery-Newcastle 12 2 4 Leicester-Bradford 12 1 5 Middlesbrouhg-Watford 1 6 Sunderland-West Ham 1X2 1 7 Wimbledon-Aston Villa 1X2 X 8 Celtic-Aberdeen 1 9 Dundee FC.-Dundee U. 1X 1 10 Hearts-St. Johnstone 1 11 Motherwell-Hibernian 1X 1 12 W. Bremen-B. München 1X2 X 13 Sp. Lissaban-Benfica 1X 1 JÁKUP MØRK Seinasti av liðskiparunum, sum royna seg í tipping á hesum síðum, var KÍ‘arin, Jan Joensen. Eins og undangongu- menn sínir skuldi Jan nýta U-4-6-100 skipanina, og meðan tað gekst honum rættuliga væl at seta krossin á rætt U-tekn, so var hann ikki eins heppin, tá sikrir dystir og hálvgarderingar skuldu finnast. 7 U-tekn Tað var nevnliga bert dystur nr. 8, Celtic-Aberdeen, sum Jan hevði rættan av teimum trimum sikru dystunum. Hinir báðir, Middles- brough-Watford og Hearts- St. Johnstone, endaðu báðir 0-0, og í báðum førum hevði Jan valt sær eitt-talið sum úrslit. Heldur ikki við hálvgar- deringunum gekst nakað serligt, tí av teimum seks, vóru bert fýra rættar. Her vóru tað javnleikurin í dysti 3, Derby-Newcastle, og útisigurin í dysti 13, Sporting Lissabon-Benfica, sum kostaðu. Gekst ikki væl við omanfyrinevndu lutum, so var støðan øðrvísi, tá um ráddi at seta rætta U-tekni. Av teimum átta garderingunum, har Jan hevði fanga úrslitið, vóru heili 7 U-tekn røtt, og hetta má metast sum sera gott. Hetta gav eisini útslag í, at Jan hevði eitt rað við 9 røttum, men hetta kastar tó ongan vinning av sær. Komandi viku skal gøtu- maðurin, Magni Jarnskor aftur royna seg. Fyrstu ferð hevði hann 11 rættar krossar, harav 8 røtt U-tekn, so spennandi verð- ur um hann megnar at gera tað enn betri hesaferð. Gitið um úrslit og málskjúttar Umframt sjálva tippingina, hevur dansk tipstjeneste eisini hópin av øðrum spølum. Eitt teirra er matchen JÁKUP MØRK Nú vit nærkast summar- frítíðini, er rættuliga van- ligt, at hugurin hjá vedd- ingarmonnunum at tippa, er nakað avmarkaður, tá allar tær stóru europeisku kappingarnar halda frí í einar tveir mánaðir. Europameistarakapp- ingin í fótbólti stendur tó fyri framman, og eitt hitt best dámdi eydnu- ella vitunarspæl í slíkum man vera sonevnda »Mat- chen«. Gita úrslit Í matchen ræður um at gita seg fram til, júst hvørjum úrslitið ein ávís- ur dystur endar við. Ymisk odds eru fyri ymsu úrslitini, og eru hesi sett alt eftir mettu sannlíkindunum fyri end- aliga úrslitinum. Er t.d. odds 3 galdandi fyri 1-0 til heimaliðið, fært tú innskotið tríggjar ferðir aftur, um tú hevur kollgitt hetta úrslit. Á sama hátt ber til at gita, hvør verður fyrsti málskjútti í dystinum, eins og hvat liðunum hevur leiðsluna, ávíkavist í hálvleikssteðginum og við leiklok. Eisini her eru ymsu sannlíkindini sett upp í einum skema, soleiðis at t.d. verður roknað meira sannlíkt, at Michael Ow- en verður fyrsti málskjútti heldur enn David Sea- man. Alt í alt eitt sera undir- haldandi slag av vitunar- spæli, har tað heldur ikki er neyðugt at nýta kost- naðarmiklar skipanir fyri at hava møguleika at vinna. Hinvegin eru vinning- arnir heldur ikki so stórir í hesum, men stuttleikin er tað í øllum førum. Veddingarseðilin, sum skal nýtast til matchen