fríggjadagur 6. mai 1994síða 2

Vit mugu ikki góðtaka avtofting av bygdasamfelagnum HÓAST búskaparliga kreppan rakar allar landsins íbúgvar so ella so, er kortini ymiskt, hvussu hart hon rakar teir ymsu partarnar av landinum. Vit sóðu - áðrenn saneringin av Kósavirkinum og fleiri av skipunum har kom upp á pláss - hvussu Klaksvíkin - full- komiliga steðgaði upp. Tíðindini úr hesum næststørsta búplássinum í landinum gjørdust bara meira og meira døpur - og eitt skifti sá út til, at har fór at vera heilt øskukalt. Men so kom saneringin í pongd og liv kom í aftur á sjógvi og á landi. Í dag stevnir Klaksvíkin aftur fram sum fiskivinnuflaggskipið. TAÐ vóru so onnnur pláss í landinum, sum ikki fingu somu lagnu sum Klaksvíkin. Eru tey nevnd eru tey kend. Og her var talan um bygdir, sum bara hava livað av tí sum antin skipini ella virkið ella bæði tvey góvu av sær. Tá Fiskavirking fór í gongd lá í luftini, at roynt skuldi vera at lata so nógv virki sum tilbar uppaftur. Nú síggja vit, at kanska helvtin ella meira av virkjunum framvegis eru og verða verandi stongd. Fólk eru sera énøgd við hetta og í Skopun hava tey rætt og slætt gjørt bart við at forða fólki frå Fiskavirking at flyta maskinur av virkinum. Politikarnir eru eisini á gosi og skuldseta Fiskavirking fyri ikki at halda síni lyfi um at hava meira enn eina helvt av virkjunum opin. Fiskavirking svarar aftur og sigur, at tað er ikki fiskur til øll virkini. NEYVAN er tað nakar, sum ivast í longur, at fiskur er ikki til at halda hjólunum gang- andi á teimum 21 fiskavirkjunum. Og ti hevur Fiskavirking helst eisini rætt, tá tað sigur, at tað er 6møguligt at hava nógv fleiri virki opin. Hyggja vit so eftir gongdini í ødrum londum, so síggja vit, at júst tað sama hendir har. Nú um dagarnar var áhuga- verd grein í heimskenda blaðnum News- week um nettup henda spurningin. Har verður víst á, at fiskastovnarnir kring allan heim eru niðurfiskaður og verður m.a. víst til toskin í New Foundlandi, sum er heilt vekk og tískil heilt hevur tikid grundarlagið |. FRÆLSI- JAVNAÐUR — BRØDRALAG undir fiskivinnusamfeløgunum har. Hvi skal hetta so verða ødrvisi hjá okkum verður spurt. TAÐ kann vera skilagott og rímuligt at sam- anbera viðurskifti her og aðrastaðni. Men vandamikið er ger tú tað slaviskt. Tí munur- in millum tey lond, sum úu í heimi eru rakt av fiskaloyvi og Føroyar er tann, at vit bara - eina og einleina - liva av fiskinum. Tað eru tað bert heilt fá av øSrum londum, sum eru rakt av fiskaloysi, sum gera. Ti ber held- ur ikki til at koma við hesi samanberingini og siga, at hetta er ein gongd og ein støda, sum vit bara mugu liva við, tí tað gera onnur lond. VIT mugu gera okkum fullkomiliga greitt, skulu vit framhaldandi búleikast á hesum klettum og skal ein framtíð vera her fyri komandi ættarlið, at fiskur er og verður høv- uðs lívsgrundarlagið. So kunnu vit tosa um Manskar og Tawanskar tiltandir so galið vit vilja tað. Spurningurin er, hvussu vit troyta stovnarnar skilabetri og hvussu vit fáa fleiri krónur burtur úr tí fiski, sum kemur upp á land. Vit teljast millum teirra, sum trúgva upp á, at tað verður fiskur aftur á okkara grunnum og at vit - um vit hava viljan og dirvi - kunnu útvega fisk aðrastaðni frá eis- ini. Tað, sum ger støðuna í landinum tvifalt so ringa sum var talan bert um fiskaloysi er, at vit hava kvett við eina fortíð - hava kvett á stokkinum við ta studningsskipan, sum helt lív í okkum øllum - í hvussu er í eitt langt áramál. Og henda kvettan á stokkinum politikkur hevur fingið nógv álvar: ";gari avleiðingar enn nakar hevði givið sær fær um. Við hesum verður tó ikki sagt, at vit skuldu havt varðveitt hesa skipan. Tað vit vilja siga er, at ein avleiðingin av hesum er tann byrjandi avtoftan, sum nú fer fram - ikki fyrst og fremst av landinum - men úr teimum mongu bygdunum, sum higartil hava verið imyndin av Føroyum. MONG av okkum gloyma, at tann fråflyt- ingin, sum so nógv verður tosað um, hon er í veruleikanum byrjanin til eina avtoftan av småbygdasamfeløgunum í Føroyum. Ein slík staðfesting fær tað at renna kalt niður eftir rygginum, tá tú hyggur í bakspeglið og Joensen - Térfinn Smith - Et + -. Ugevar: PA Sestaturin Unmsetng PA Seslaturin Pros: PA Pressan 1981 ásannar, at vit sum samfelag hesi seinastu 20-30-40 árini hava brúkt nærum alt tað, sum fiskirikidømid gav av sær til júst at menna småbygdasamfeløgini við vegum, havnum, skúlum osfr. Yið eðrum orðum - lata vit verandi gongd sleppa at halda fram ótarnað - ásanna og góðtaka vit, at alt stríðið var til fánýtis. Hetta stríð, sum ikki minst varð ætlað sum grundarlag hjá okkara eftirkomarum! JAMEN - verður sagt - hvat kunnu vit gera, tá tað ikki er nóg mikið til av fiski. Í Sosi- alinum í gjár vísir ein samfelagsfrødingur á, al vit eiga at menna tænastuvinnuna heldur enn at skerja hana, tí hon fer at hava enn størri tydning fyri okkum í framtíðini, tá fiskivinnan fer at vera á einum hægri tøkni- ligum stæði. Víst verður eisini á, at einki samfelag kann í friðartíð loyva sínum íbúgvum at rýma av landinum í berum pan- ikki, m.a. tí at her finst eingin skipan, sum nógv væl kann tryggja teimum mat á borðið ella tak yvir hevdið. Fråflytingin må steðg- ast so ella so verður sagt. Nú vilja onnur helst siga, at tá tað ikki er so nógv arbeiði til, so er gott, at fólk finna upp á og leita sær til onnur lond, har tað finnast bæði ar- beiðspláss og eitt betri sosialt trygdarnet. Men tá tosar eingin um tey virði, sum annars liggja í okkara góða oyggjasamfelag, sum allir fráflytararnir vera fyriuttan. TAÐ er upp á hægstu tíð - um tað ikki er ov seint - at okkara politikkarar gera sær hesi viðurskifti heilt greið. Teir mugu til at seta sær sjálvum spurningin: skulu smábygdirnar avtoftast ella skal okkurt heilt óvanligt gerast fyri at forða hesum! Og her venda vit aftur til spurningin um Fiskavirking og fiskavirkini. Ber tað í heila tíkið til at varðveita bygdasamfelggini í Ld. Sandoynni, um ikki fólkið har hevur arbeiði á sjógvi ella landi! Tá tað er komið so langt, at ein heil oyggj verður drenað fyri øll síni arbeidsplåss, her hugsa vit serliga um virkini í Skopun og á Sandi og nú Dalstrolararnar eisini, er tað tá ikki ein samfelagslig uppgáva at steðga á og vita, hvat kann gerast! Er tað ikki upp á tíðina, at fyritøka sum Fiskavirking og landsins stýri seta seg við sama borð og kanna allar møguleikar - eisini møguleikar fyri at fáa eitt slag av menningarhjálp úr útlendskum grunnum til ski, sum í hesum føri Sandoynna, ið væl saktans kann metast sum rakt av eini náttúruvanlukku! Alternativið er at lata standa til og góðtaka eina avtoftan, sum hevur við sær, at allar tær milliónir fyri ikki at siga milliardir at krónum vit hava lagt í fyri at varðveita og menna búsetingina í hesum oyggjum eru farnar fyri skeyti. TAÐ var rætt at avtaka studningsskipanina so ella so og innføra marknaðarbúskap. Men eins og vit síggja tað í Ruslandi, so er ein kvettan á stokkinum og setan í verk av fullkomnum marknaðarbúskapi í øllum lið- um í samfelagnum eftir nærum einum degi ein émøguligheit. Alt hevur sína tíð og tað skal eisini hava sína tíð at endavenda einum heilum samfelagsbúskapi, sum alt annað er bygt upp rundan um. Skal alt her og nú byggja upp á marknaðarbúskaparlig prin- sipp burturav, so merkir hetta í veruleika- num, at vit mugu góðtaka, at ein bygd fyri og onnur eftir og síðani heilar oyggjar, verða fólkatómar um ikki so nógv ár. Hetta eiga vit ikki at góðtaka, og tí má tað almenna koma meira inn í myndina og saman við fyritøkum sum Fiskavirking og við samráðingum við bæði danskar myndugleikar og danskar og altjóða grunnar stinga út í kortið eina ftøkiliga og miðvísa kós. LATA vit bara standa til og stara vit okkum fullkomiliga blind í einum marknaðarbú- skapi, so gerst skjótt øskukalt nógva staðni kring landið. Og hvat er eftir av Føroyum, tá bygdasamfelggini eru horvin! Lítið og einki. Tað er komið hartil, at vit mugu til at meta fráflytingina sum tað hon er, nevniliga eina nåttåruvanlukku, og slíka fær tú ikki bett um við at lata marknaðarbúskaparligu kreft- imar ráða einsamallar. Her má heilt annar lútur til. Ja rætt og slætt eina samlað politisk bjargingarroynd. Ein betri ALS-skipan er so ein av brikkunum, sum nátúrliga hoyrir við til slíka bjargingarroynd. SOSIALURIN Viðmerking frá Jógvan Adolf Johannesen ØL sg viðvíkjandi bygging- ella skuldu verið til taks úti í Á av Kjemmum eru ul taks Tinganesi. Tí er tað fullkomi- liga óneyðugt at spyrja um tí- líkt, sum umsitingin veit ella skuldi vitað. Jógvan Adolf Johannesen Bjørnin í grísagarðinum Einaferð var tað — soleiðis byrja flest øll ævintýr. Einaferð var tað ein bjørn, hon var altíð svong — so Ómeta- liga svong. Hon lá ikki í dvala um veturin, so sum aðrar bjarn- ir, hetta hevði hon ikki stundir til — tí var tað at hon alúð sá nývaknað út. Fyrst fann hon sær eina glæsiliga holu við grónum vekstri bæði uttan og innan, og har flutti hon inn úl eina sera tekkiliga honbjørn. Annars åt hon alt sum fyri kjaftin rak, gamlar bilar, sokn- ar bátar, aliringar fullar sum tómar, holutar madrassir, gamlar tuflur og mangt, mangt annað. Eisini kundi hon bróta inn á fólk, reka tey av húsinum, eta alt sum inni var, og síðan seta seym í hurðina. Men einki av hesum hjálpti, hon var framvegis líka svong. Men — tá neyðin er størst er hjálpin næst. Ein dagin fann hon upp á at svimja suður um fjørð, og nú lá betur fyri, tí hon rendi se beint í ein stóran grísagarð, ið var á temur av stórum, feitum grís- um. Vatn rann henni úr tonn- unum og honlegði í vaðið at eta og drekka blóð. Fyrst át hon mannin, ið ans- aði eftir grísunum, síðani legð- ist hon á grísarnar sjálvar, til hon at enda var steinmett og ikki orkaði meira — men tá var framvegis hópin eftir av feitum grísum. Nú vóru góð ráð dýr, tí sjálvt um hungursneyð var í landin- um, so unti hon ongum ødrum at smakka henda gloypibita. — Men hon fann upp á ráð — setti eld á allar teir feitu grísar nar, og meðan hon andaði steikiroykin í seg, fall hon mett og væl sett í fastan svevn og søtar dreymar — hvar hon m.a. droymdi at hon var vorðin LØGMAÐUR. ØFØF Ferdafrådråtturin Skattaskipanin eins og sentrala umsitingin av henni er nóg fløkt sum er. Ongin verdsins meining er tí í at fáa ferdafrå- dráttin inn aftur í skipanina í tú líki, hann einaferð v ar At hann so als ikki skuldi verið upp á tal, sum so mong halda, skal ikki stóða takast til her, men skal hann tað, so skal hann metast sum kommunu- mál burturav. Um nøkur lóggáva ella reglugerð um meguligan kommunalt umsitnan ferða- frádrátt er neyðug, veiteg ikki, men um so er nýtist hetta bert at snúgva seg um at loyva komm- ununum at veita borgarum í teirra egnu kommunum frá- drátt í kommunuskattinum fyri inntøku, vunnari í aðrari kommunu. Landsmál má hetta ikki ger-' ast aftur, so einfalt er tað, og ongin skal ivast í, at skilagóðar kommunur á henda hátt ikki fara at veita ta samsýning, sum møgulig er, til teir borgarar, ið vinna pening uttanbýggja til skattingar í heimakommununi. Hvussu ymiskur ferðafrá- dråtturin hevði gjørst frá kommunu til aðra hevði verið teirra søk, men ivaleyst kundu kommunufeløg samst um ein rímiligan felags frádráttar- karm. Ferðandi Ringið! - og vit skriva. (C11820