fríggjadagur 6. mai 1994síða 20

Síða 20 Nr. 85 — 6. MAI 1994 Tíðindablaðið CDI New York er våna fyrimynd So négvur er harðskapurin i USA, og tað er einki hjå ødrum londum at vilja likjast, skrivar Karl Nolsøe Morð og sor, ney& og deydi, hungur og ólukkur er ger- andisdags kostur hjá teim- um, sum lesa blað, hoyra út- varp og síggja sjónvarp. Hetta rínur meira ella minni við gll frá barnaárum av og ávirkar hugsan, lyndi, kenslur, atburð og dagliga lívið, so vanligt er tað, at hetta skolar dagliga inn yvir øll, at sjáldan verður givið far um tað. Tað er so mikið verri, tí tað treingir inn í øll og gerst týðandi partur av okkara medviti. Tað var stórt rikidømi í Føroyum at kunna liva í friði og náðum uttan at Ótt- ast, at nakar fór at gera seg inn á teg fyri at ogna sær títt ella volda tær mein. Geva vit okkum stundir, vita vit, at tað ónda og tann óndi atburðurin er verulig- ur, men ikki er hann altvald- andi. Tað góða og tann góði eru eisini veruligir og týða nógv meira og viðkoma okkum hverja løtu vit liva. Berlin múrurin rapaði og alt meira frættist eystaneft- ir, eisini um illgerðir í stór- býum sum Moskva og St. Petursborg. Har er alt meira vandamikið at ferðast, russ- iska mafian otar seg inn allastaðni og løgreglan er máttleys mógvegis henni og hennara brotsstovnum. Tad fer at batna, verdur sagt, ti samfelagid er vid at umskapast við privatum virksemi, frium marknadi og friari kapitalismu. Teir vóna, at kapitalisma og demokrati, lóg og rættur fara at rina við hugsunarhátt og atburð hjá alt fleiri. Meira eystanfólk verða kunnað við friðarliga, rætt- vísa og demokratiska heim- in, meira verða tey at virða rættvísi og ræðuligheit. Vit kunnu hyggja inn hjá summum av teimum, sum siga seg vilja læra eystur- lond at nøra um frið, trygg- leika, reiðuligheit og rætt- vísi. Bretar plaga siga: »Charity begins at home<, næstakærleikin byrjar heima. USA er eisini nútímans demokrati við fríum mark- naði, fríari kapping, pri- vatum virksemi og ognar- rætti, fríari kapitalismu og fólkaræði. Tá New York er stórbýur, sum kann saman- líknast við St. Petursborg og Moskva, fara vit at hyggja at honum, sum helst skal verða mynstur fyri russisku stórbýirnar. Í USA er ásettur rættur hjá FØROYSK SÅPA - NYTILIG TIL MONG ENDAMAL Er at fåa i flestu handlum i Streymoynni og Eyst- uroynni — eisini at fáa aðrastaðni seinni. Handlar kunnu bíleggja frá heilsøluni Pf. Poul Hansen NORÐ-FRADING tlf. 21269 — fax. 21570 Box 14, FR-340 Kvivik øllum borgarum at eiga våpn, og teir hava saman- lagt fleiri våpn enn ameri- kanski herurin. Teir skulu kunna verja seg móti álop- um og móti brotsfólkum. Einki á leið komið samfelag er so merkt av lívshóttandi og harðligum dagligum brotsgerðum sum USA. Fólk eru har, sum royna at minka um vápnanggdina, fyri at land teirra kann ger- ast friðarligt, minni vanda- fult fyri vanlig friðar fólk. Illa hevur borið til at fremja hesar ætlanir, tí múgvandi kapitalsterkar kreftir berj- ast fyri, at henda øgiliga våpnanøgd verður varð- veitt og helst veksur. Í fjør hendi tó tað mark- setandi, at fyri fyrstu ferð í amerikanskari søgu varð lóg løgd fyri tingid at av- marka vápnanýtslu. Nógv kjak og stríð hevur verið um hana, men tó varð hon so endiliga viðtikin við teprum meiriluta. Brady lógin tók við 1. jan. í ár. Hon fekk navn eftir ráð- geva fyrrverandi ameri- kanska forsetans Reagan. Brotsmaður ætlaði at drepa Reagan forseta og skeyt eftir honum, men rakti Brady, sum fekk lívs- langt álvarsligt mein. Í mong ár saman við sam- sintum hava Brady og kona hans stríðst fyri lóggávu at avmarka fríu søluna av | skotvåpnum. Einhvør kundi fara í vápnahandil og keypa skotvápn eftir egnum vali og tykki uttan at meira kravdist enn gjald fyri tað keypta. Brady lógin krevur, at tú bíðar eina viku, eftir at tú hevur umbiðið vápnið, meðan løgreglan kannar, um tú hevur framt grovar brotsgerðir, er ákærður fyri sovorðnar, er rýmingur úr fongsli ella undan dómi. Vísa kanningarnar, at tú ert ósekur í tílíkum, flýggjar handilin tær vápnið. Tá USA ár um ár hevur heimsmet í fólkum dripnum við skotvápnum, má hetta kravið sigast at vera rímu- ligt. Januar í ár er fyrsti mán- aðin, hesar kanningar hava verið gjørdar. Urslitid henda månadin var kanska ikki stórt, einans 1605 fólk fingu íkki keypsloyvi. Teirra millum vóru rýming- ar, brotsfólk dømd fyri vápnað rán, morð og dráp sambært upplýsingum frá einans 15 av deildarstatun- um í USA, sum hevur um hálvthundrað íalt. Men sum sagt verður: >Hvat um tað? Taðereinans ein spurningur um lív ella deyða<. Amerikanari búsettur í París skrivar til heimskent amerikanskt blað: >Við hvort kunngera tygum ávar- andi vegleiðingar frá stjórn- ini um lond og landspartar, sum eru vandamiklir fyri ferðafólk. Tá eg og børn mini skulu aftur til USA, hevði dámt mær at fingið tygara vegleiding um amerikanskar landspartar, sum eru so vandamiklar, at eg skal halda meg burtur frá teimum. Eg ræðist at fara heim aftur«. J. Schmitt, Paris. Løgreglan í New York sigur tað vera hugaligt, at brotsgerðir minka har. Um tú býrt har í býnum og fyri tær sjálvum endurtekur hesi tíðindi hart: >Brots- gerðir minka í New York, brotsgerðir minka í New York, brotsgerðir minka í New York osfr.«, fara fólk, sum hoyra teg, at flenna. Sigur tú hetta ofta, verður tú kanska at trúgva tí. Tað kann tá vera vandamikið, um tú tosar teg sjálvan til at fara tær ein túr í >Central Park<, miðbýar parkina, meðan tað skýmur. Mamm- an í íbúðahúsum sigur kanska vid børnini, at knall- andi ljóðið er frå bil út- stoytsblástri, so tey kunnu óttaleys fara út at spæla. Grovar brotsgerðir minka 4%, sigur politiið og siga seg frøast um gongdina. Teir siga almenningin mis- taka seg, tá hann hevur ta fatan, at býurin er brotslig- ari enn nakrantíð. New Yorkarin kennir neyvan somu frøi sum poli- tiið, tí hann veit, at tølini eru so ógvuslig, at ein lítil lækkan her ella har rínur ikki við lívsvirðið í hesum býi sum áhaldandi er so 6- fatuliga brotsligur og vandamikil. Í fjór minkaði morðtalið samanborið við 1992 2,5%. Sama dag hesi tíðindi komu í bløðunum, frættist úr Haiti, at 50 ella fleiri myrd fólk eru at finna í Fort Au Prince hevuðsstaðnum hvønn mánað. Um New York nakrantíð kemur niður á so fá morð hvønn mánað, verður býur- in at bjóða til almenna veitslu. 2,5% fall síðan 1992 lækkar morðtalið niður á 1946 deyð í 1993, ella 3 ferðir so mong sum í Port Au Prince. 1500 av hesum lótu lív fyri skotum. Morðtalið í New York var í fjør tað sama sum talið á fólkum dripin í borgara- stríðnum í Algier í fjør, hetta stríð, sum er um at skræða norðurafrikanska landið sundur. Í 1930 og 40 árunum myrdu teir árliga um 300 fólk í New York, um fjórð- ingur av teimum vóru skot- in. Í fjórðingseld hava gøt- urnar verið Gtryggar fyri ikki brotsfólk. Brotsgerðir eru so alt- valdandi har, at løgreglan heldur fólk fara at gleðast um 2,5% fall, nú býurin ár- liga hevur næstan 2000 morð, 86000 rán, 112000 bilstuldrar og 99000 inn- brot. Løgreglan má halda New Yorkarar vera býttar, tá teir siga, tað vera framstig, at nú verða einans 35 fólk dripin um vikuna og eru einans 1600 rán frá sunnudegi til leygardags. Tað eru so tey, teir vita um og verða tald. Um hetta kann sigast at vera framstig so Gud náði New York! Í árunum 1992 og 1993 vórðu tilsamans 10 útlend- ingar dripnir í Egyptalandi. ivad er meira spennandi at ferðast í USA Ld. í eingl- anna býi, Los Angeles, Flo- rida ella hví ikki í New York? Um tú minnist at tekna stóra lívstrygging frammanundan. J. Schmitt í Paris: >Ég ræðist at fara heim aftur<. Verður tað at batna í St. Petursborg og Moskva um teir lurta meira eftir teirra amerikansku vegleiðarum, sum siga, at jú meira líkt Amerika Rusland verður, jú meira demokratiskt verður tað. Meta føroyingar tað sum rikidømi at kunna liva í friði og náðum? Karl Nolsøe Til BLADSØLURNAR Sosialurin aftur ÚTSELDUR? Boðið so beinanvegin frá á tlf. 11820. Uttanfyri vanl. arbeidstid upplýsir telefonsvararin hvar ringjast skal fyri at fåa fleiri blød. Tidindabladid SOSIALURIN seg