leygardagur 16. juli 1994síða 13

Tidindabladid [ sostalurin ] Nr. 134 — 16. JULI 1994 Síða 13 kundi verid gjørt f sått og semju vid manningarfeløg- ini. Haraftrurat hongur so iv- amálið, at kravið um broyt- ing í minstulønini var kanska, ella helst, bílagt úr Føroyum. Nógv óneyðug trætumål afturat á fiskivinnøkinum kundu verið nevnd, men eg skal bara nevna eitt afturat: valið av “paragraff tvey- nevndini” eftir lógini um vinnuligan fiskiskap. Hesa nevnd mannaði landsstýrið eftir tilmæli frá fólki innan fiskivinnuna. Allir bólkar uttan fiskimad- urin er umboðaður. Tá sjón- varpið tók málið upp, og spurdi, hví fiskimaðurin — td. formaurin í FF — ikki var umboðaður, svaraði landsstýrismaðurin, at ein- gin heyði víst á hann. Álvaratos. Var neyðugt at fara út at spyrja fólk, og um tey so ikki nevndu Óla, so ikki tilnevna hann. Tað átti at verið ein sjålvfylgja. Ein maður, sum hevur havt fing- urin á pulsinum í skjótt 25 ár, og sum hevur betri inn- lit enn nakar í fiskivinnu- málum. Eg haldi, at hetta er ein so eyðmýkjandi støda, at var ein annar tilvitandi før- oyingur í Ólasa stað, so iv- ist eg ikki í, at hann hevði gjørt tað sama, og sligið nevan í borðið og sagt: “Nú er well og nú taka vit kamp- in upp við hasar pampar- arnar". Sama arogansa hevur partvíst eisini eyðkent stríð- ið millum landsstýrið og stýrið fyri ALS. Í hesum máli átti lands- stýrið saman við stýrinum at funnið eina loysn skjót- ast tilber, tá ALS-stýrið ifjørsummar boðaði frå, at ALS kom í fíggjariga trongstødu. Men istadin fyri at finna eina loysn, so endaði málið í einum slítandi skotgrav- akríggi, sum alt annað enn skapti álitisviðurskifti mill- um landsstýrið og fakfeløg- ini. . Eitt annað er so tað, at tå landsstýrið hevði útvegað ALS eitt lán, so kundi fakf- elagsumboðini í ALS tikið hetta lánini, so útgjaldingin hevði verið reglulig. Arogansan er eisini kom- in til sjóndar. tá hugsa verð- ur um álitisfólk, hjálparfólk og ráðgevarar floksins. Sjálvur var eg millum tey, sum skipaði fyri valstríðn- um seinast. Tá kanningar, uppskot o.a. var gjørt í sam- bandi við fiskivnnu og bú- skap høvdu vit fleiri fólk við vitan og praktiskum ro- yndum uppi í arbeiðnum, men ikki ein av teimum, sum eg havi spurt, er nakr- antíð spurdur um eini ráð, ella um eina viðmerking til eittt ella annað. Av góðum grundum havi eg ikki spurt Óla Jacobsen um hann er spurður... Javnaðarflokkurin skilti ikki støðuna hjá fólkinum Hesi mál hava eftir mínum tykki máa so nógv undan vidurskiftunum millum fakfeløgini og Javnaðarfl- okkin, at álitið á Javnad- arflokkin og undirtøka Javnaðarfloksins fór at minka. Harafturat koma so við- urskiftini hjá lønarbeidarum og arbeiðsleysum inn í myndina. Hóast flokslimir og fakf- eløg hava sagt, rópt og ávar- að um, at stødan hjá ikki bara arbeiðsleysum, men eisini lønarbeidarum, var út av lagi vánalig, og tað bar ikki til at halda fram, so hevur Javndarflokkurin bara latið standa til. Semja var ikki bara í flokkinum, men helst eisini millum Føroya fólk, at vit skuldu sjálvi átaka okkum byrðuna, tá bankarnir fór á fyrsta sinni í oktober 1992. Men haðani og til at leggja fleiri byrðar — eyk- askatt, størri gjald til ALS, hægri MVG og hægri kommunuskatt — er eitt so so stórt lop, at landsstýrið, ella Javnaðarflokkurin, átti at sæð, at tað bar ikki til. Longu áðrenn at komm- unuskatturin varð hækkað- ur í teimum bygdum og bý- um, har hann ikki longu var farin upp í 20-25 prosent, var nóg torført hjá vanligum fólki at fáa endarnar at røkka saman. Umberingin hevur verið: avtalan við danir, at javnv- ág skal vera á fíggjarlógini og at ALS skal hvíla í sær sjálvum. Men longu fyrst í hesum árinum átti Javnað- arflokkurin at duga at sæð, at tað bar ikki til at halda avtalurnar við danir og at tað bar ikki til at taka fíggj- arliga stødid undan fólki. Ikki bara teimum, sum annaðhvort hava verið arbeiðsleys, ella sita í on dýrum húsum. Nei, eisini hjá vanligum lønarbeidar- um. Og ein lønarbeidarafam- ilja, sum ikki ein tann ein- asta mánað ikki fær end- arnar at røkka saman — ikki fær goldið rokningar, ikki hevur ráð at fara til tann- lækna, ikki hevur ráð at keypa klæði, ikki hevur ráð at halda bil, hús o.a. viðlíka og tfansheldur ráð at fara út á bygd at ferðast — hon fer at mótmæla. Og rgroyski lønarbeidar- in hevur mótmælt! Hann hevur mist álitið á Javnaðarflokkinum! Í mongum førum er tað vorðið — ja, orsaka, eg finni ikki eitt annað nóg gott orð, men vónandi verður tað fyrigivið — eitt helviti, at búgva í Føroyum. Men Javnaðarflokkurin hoyrdi ikki neyðarróp føro- yinga. Hann gjørd einki fyri at lætta um skatta og avgj- aldstrýstið og einki itøkil- igt er gjørt fyri at sleppa undan, at útgjaldið hjá arbeiðsloysisskipanini ikki minkaði. Og tí valdi føroyski løn- arbeiðarin — kjarnuveljari Javnaðarfloksins sum hann valdi. Tað er burturvið at skuld- seta Ingeborg og Óla fyri vánaliga valúrslitið. Ger leiðsla floksins tað, so avdúkar hon vantandi sjálvrannsakan og vantandi tilvitan um stóðu føroyinga. Tað er neyðugt at taka í egnan barm — og spyrja, hví gekst sum tað gjørdi og hver er rótin til trupulleik- arnar við fakfeløgini og hví misti stórur partur av vanl- iga føroyinginum — eisini sannførd javnaðarfólk — álit á flokkinum. Politiska handalagið Undan valinum vísti Javn- aðarflokkurin á, at nógv framstig eru hóast alt tikin í hesum valskeiðnum. Samstundis sum tað varð víst á øll tey stórmál, Javn- aðarflokkurin hevur slóðað fyri millum ár og dag. Eins og Javnaðarflokkur- in lovaði at verja og styrkja vælferðarsamfelagið. M.a. við almennari luttøku í ALS og at flokkurin vildi virka fyri at lætta skatta og avgj- aldstrýstið, sum er tving- andi neyðugt. Men hetta var ov seint. Hetta var einki itøkiligt. Skriðan var lopin. Trúvirð- ið var burtur. Og einum frá- streymi ber ikki til at steðga. Víst hevur flokkur og floksleiðsla sýnt gott polit- iskt handalag í nógvum fórum, men í summum fórum hevur av álvara halta. T.d. haldi eg, at kvotum- álið er — eins og dømid við minstuløn fiskimanna dømi um vånaligt politiskt handalag. Ikki tad, at vit fingu eina kvotuskipan. Men i forhond at binda seg til eina nidurstødu hjå bygn- adarnevndini, sum var ók- ent. Bygnadarnevndin kom so f juni ifjør vid tilmælinum um umsetligar kvotur. Og longu tå var greitt, at alt løgtingid segði kortanei. Floksnevnd Javnaðarfloks- ins segði nei. Men kortini fer iandsstyr- ið 12. oktober og skrivar undir eina avtalu, har ums- etiligu kvoturnar eru við! Síðani verður skipanin meira ella minni kroyst nið- ur yvir okkum. Eitt annað dómi um minni heppið politiskt handalag var, tá tingform- aðurin og formaðurin í skattanevndini, Lasse Klein, fekk fleiri aðrar lim- ir við sær at gera broyting- ar á skattagkinum. Í hesum máli gekk long tíð, áðrenn landsstýrið lat við seg koma. Við einum sindri av politiskum tevi og handalagi átti hetta málið at verið loyst. Men tað var tað ikki. Sjálvstýrisflokkur- in fór í tvíningar og val varð skrivað út í ótíð. Má taka í egnan barm Vit hava eina búskapar- kreppu og landsstýrið hev- ur havt nóg mikið við at halda samfelagnum saman. Bjarga peningakervinum. Rudda upp og skapa gróðr- arbotn fyri einum fram- burði, sum kanska, men kanska ikki, er í eygsjón. Ólavur Christiansen, búsk- aparfrødingur, boðar frá skrædlitil várs. Hetta hevur slitið. Og væntandi var tí, at lands- stýrisflokkarnir fóru at ganga aftur. Eisini Javnað- arflokkurin, sum hevur havt torført at halda nógv av tí, hann segði seg vilja virka fyri undan seinasta vali. Men eingin dugdi at spáa, hvussu ring stødan var, og at bankarnir vóru um at rapa. Skrædlið hevur sjálvandi havt sína ávirkan á vánal- iga úrslit Javnaðarfloksins. Men eftir mínum tykki misti flokkurin helvtina — ja, helvtina — av veljarum sínum, tí hann misti trúvirð- ið og skilti ikki støduna hjá føroyinginum. Veljarar floksins settu ti Verkamannafylkingina inn å ting. Sigur tad ikki flokkinum nakad, tå Hildibjørg Bratt- alid, fyrrverandi næstfor- maður í Javnaðarflokkin- um, Óli Jacobsen, fyrrver- andi skrivari í Javnaðarfl- okkinum, Ingeborg Vinth- er, fyrrverandi starvsnevnd- arlimur í Javnaðarflokkin- um, Ernst Hansen, fyrrver- andi álitismaður og valevni í Javnaðarflokkinum, Karl Robert Johansen, fyrrver- andi álitismaður hjá Javn- aðarflokkinum og mong onnur javnaðarfólk taka seg saman í eina verkamanna- fylking, tí tey eru misnøgd við Javnaarflokkin. Onkur vildi sagt, at tað skuldi verið øvugt, at tað var flokkurin, sum skifti út! Men mong hava ávarað og sagt, at fæst ikki betur samstarv við "røtur” floks- ins, so verður fyrr ella seinri ein annar arbeiðaraflokkur stovnaður. Nú er ein fylking stovn- að. Hver avleiðingin av tí verður, ber enn ikki til at siga nakað við vissu um. Men tekur Javnaðarflokk- urin ikki nú í egnan barm, og fer undir ta neyðugu sjálvrannsakanina, og fær samstarv við tey hini javn- aðarfólkini á tingi, so beri eg ótta fyri, at lagna floks- ins verður, at ein nýggjur arbeiðaraflokkur = verður stovnaður og Javnaðarfl- okkurin fer at teljast mill- um teir smáu flokkarnar á tingi. Vónandi ikki, men livst so spyrst! Jéhann Mortensen Ein vinmadur farin Dåttliga komu bodini um at Hanseman var slóknað- ur á miðnátt 15. juli. Hann var farin til arbeiðis hósmorgunin, men tá náttin kom, vóru boðini eftir honum. Hann andaðist á Landssjúkrahúsinum. Hans Cristoffur Wenningstedt Tórgarð var føddur í Havn 6. juli 1927. Hann var 67 år, nú hann andaðist. Foreldur hansara vóru Valborg f. Eide úr Nólsoy og H. C. W. Tórgarð, arkitektur í Havn. Hanseman vaks upp hjá Marius Rein, Marius hjá Pedda yviri á Abbatrød, har hann hevði ein tryggan og góðan uppvøkstur hjá pápasystrini. Hann var móðurloysingur. Hugur hansara var til tað tekniska. Fór í læru hjá Leif Mohr, elektrikara, men so fekk hann sær egið verkstað. Hann umvældi radiotól 0.t. og smátt um smátt fór hann at selja radiolurt og plátur. Kend vóru merki sum EDDA og BRAVOUR og ikki at gloyma bandspælaran TANDBERG. Hanseman er helst mest kendur fyri sín stóra part í arbeiðinum at geva út plåtur við sangi, tónleiki og kvæðum. Nógv av ti hann fekk frá hondini er vælaverk. Hann gavst ikki á hondum, men dugdi at fáa til vega góðar kreftir á teim ymsu økjunum. Sjúrðarkvæðini eru dómi um hansara arbeiðssetn- ing, hóast hann ikki fekk tann stóra peningin burtur- úr, so sýndi hann hegni. Hann var meira hugsjónar- liga mentaður og hjá honum lá næst at fáa úr hond- um listarliga og haldgóð úrslit. Nú stendur handilin í Sverrisgøtu so einsamall- ur og tigandi tómur. Ongar stuttar samrødur, einki Stutt ja ella nei, eingin Hanseman við kendu reyð- húgvu at síggja í býarmyndini. Fyrsta tilhaldið hevði Hanseman á Abbatrød hjá Jenny Rein, síðani í Gr. Kambansgøtu, so í Tórs- gøtu og nú tey mongu árini í Sverrisgøtu, ein handil leitað varð til, tå plátur ella annað tekniskt vidundur skuldi fáast til vega. Visti Hanseman einki at siga, so var helst einki at gera. Men tað var felagsmaðurin og fráhaldsmaðurin Hanseman. Vit kendust frá arbeiðinum í losjuni í Havn og í Ungmannadeild N.I.O.G.T.'s. Her var Hanseman heilur í llum. Tað var ikki tað tiltak ella í hvørjum føri tað var, so var Hanseman altid fúsur at taka tók. Øllum teimum mongu førunum hann tók sær av uppgåvuni, røkti hann sitt til fulnar. Eitt tað seinasta var Mentunarkvoldið á Fjals- garði fyri Petur Michelsen. Hanseman gleddi seg til hetta høvi og var við í tí frá fyrst til síðst. Vit kenna samkenslu við konuni Annu Elisu og soninum Hans Paula — og lýsa frið yvir minnið um vinmannin H. C. W. Tórgarð. J. Lindenskov KH——————— Innn [AA AA ]Å [1