týsdagur 13. desember 1994síða 2

OKKARA fiskimálaráðharri, sum í dag skal hava fund við norðmenn um trupulleikarnar, sum hava tikið seg upp millum Føroyar og Nor- eg í sambandi við veiðuna í Loynikrókinum, hevur onga lætta uppgávu. Uttan mun til hvat ein heldur um spurningin, so er tað ein torfør uppáva, sum Ivan Johanresen fer undir í Keypmannahavn í dag. Spurningurin er hvørji ráð føroyingurin hevur til hansara. Og her vil tað helst vera so, at ráðini ganga báðar vegir. Onkur sigur, at føroyingar eiga at ganga nor- sku krøvunum á meti, meðan onnur, og tey sýnast at vera í storum meiriluta, vilja ráða okkara politikarum til at gera norðmonnum greitt, at vit ganga ikki undir teirra krgv. Í FØROYUM hevur tað verið so, at mong hava valt stóðu í hesum máli eftir, hvar tev búgva. Vit hava t.d. sæð, at norðingar hava verið fyri at semjast við norðmenn, tí langafaratrol- ararnir hoyra til har. Nú vilja tó fleiri og fleiri vera við, at vit missa als ikki so nógv við onga avtalu at hava við norðmenn. Er hetta so, tá er nógv broytt. Tí fyrr hevur tað verið so, at for- treytin fyri at kunna varðveita kvoturnar hjá teimum stóru trolarunum hevur verið tann, at vit høvdu avtalu við bæði russar og norðmenn. TAÐ er stórt spell um semja ikki fæst við norðmenn nettup nú tá møguleikin fyri at menna samvinnuna í Norðuratlantshavi eftir norsku neiatkvøduna átti at verið stórri enn nakrantid. Tad er greitt, at flestu føroyingar eru í gðini inn á norðmenn, nú teir hótta við ikki at skriva undir nýggjan sáttmála ganga vit ikki ikravi teirra um landingarbann á meti. Vit hava higartil havt ta støðu, at tað var rætt at taka russisku og norsku ávaringarnar í álvara, út frá tí sannroynd, at tað hevur verið mett frá politiskari síðu at vera ein vanlukka fyri fjarfiskiflotan fóru norðmenn og russar brádd- liga at skerja kvoturna:. Vit hava so longu sæð, at russar hava lutvíst skert kvotuna, tí vit hava ikki lurtað eftir teirra åvaringum um landingarbann. Nú hótta norðmenn við tí sama. Mem um somu tíð kemur fram, at stóru trolararnir kunnu klára seg uttan at hava sáttmála við norðmenn. Tað broytir støðuna. Tó loyva vit okkum at ivast í hesum og halda, at tað er sera sera umráðandi, at okkara myn- dugleikar bera seg rætt at og fara hóvliga fram, tí vit og norðmenn hava so sanniliga nógv at samstarva um . lkki minst eina tryggjan av røktini av stóru felagsstovnunum í Norðuratlantshavi. Tað må so sanniliga eisini hava okkara áhuga, at fremmandir ikki koma og niðurfiska stovnarnar á hesum leiðum, stovnar, sum okkara eftirkomarar eisini skulu liva av. Allir upplýsingar mugu á borðið m.a. um rættin hjá norðmonnum at krevja landingarbann, um fiskiskapin í Smoguni osfr. Latið okkum og norðmenn finna rætta stevið Sasíalunin FRÆLSI — JAVNAÐUR — BRØDRALAG Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Múller Fyritaksstjóri. Krisjan Dahl Ljósmyndari: Kalmar Lindenskov Blaðfóik- Randi Jacobsen - Dagny Utgevar: P/1 Sosialurin Bústaður. Argjavegl 26 | Postadr: Postsmoga 76 Joensen - Tårfinn Smith - | Uppsetng P/T Saslalurin Argjum 110Tørshavn Hilmar Jan Hansen - Prent: P/T Pressan 1981 | Tøleton: 11820 Taletax: 14720 Jústinus Eidesgaard Gransking, samstarv og truvirdi Tad er ein ålvarsom å- byrgd landsins leidandi menn átaka sær, tá ið teir taka knív í hond og setast at sneiða og kuta burtur av tí virksemi, sum gjøgnum árini er bygt upp á hægri granskingar- og undirvisingarstovnum her á landi, og enntá eru til reiðar at avhøvda part- ar av hesum virksemi. Ein av hesum stovnum er Føroyamålsdeildin á Fróðskaparsetrinum, sum við tógvið stríð og nær- lagni í meir enn fjórð- ingsøld er bygd upp, og so við og við er vorðin einasti granskingarstovn- ur í heiminum, sum burturav tekur sær av vísindaligum gransking- arvirksemi innan før- oyskt mál og bókmentir, á sama hátt sum tilsvar- andi deildir á gðrum lærdum háskúlum fremja“ undirvísing og gransking í sínum móðurmálum. Samstundis síggja vit, hvussu áhugin fyri før- ( Lesarabrøv ) oyskum sum uni- versitetsfak alsamt veksur á fleiri av nevndu stovnum í hinum Norð- urlondunum (og fyri ein part aðrastaðni eisini), stovnar ið vit samstarva við á jøvnum føti. Tað er nevniliga so, at á tilsvarandi stovnum í grannalondunum, ið granska og undirvísa í norðurlendskum málum og bókmentum teirra, er tað eitt ógvuliga sterkt ynski og verður hildið at vera av avgerandi týdn- ingi fyri teir, at tann før- oyski parturin í norður- lendska mentanarhøpin- um er við til at mynda heildina. Tí er gjøgnum hesi árini knýtt eitt net av fakligum bondum, sum báðir partar hava stórliga fyri neyðini, vit og teir. Pástandurin, ið stund- um hoyrist, at tað ikki er so neyðugt við vælút- bygdum akademiskum granskingar- og undir- visingarumhvørvi her hjá okkum, tí tað tað hava teir aðrastaðni og at vit kunnu eins væl fara burtur at leita okkum út- búgving, heldur ikki og dugir ikki, og serliga ikki. tá ið tað kemur til ” Á ar ATP! ak FYRI SRGRISRAGAÐA … ………… HUNUNMI LE BETETEJ tær serføroysku greinir- nar: føroyskt mål, før- oyskar bókmentir, Føroya søgu 0.s.fr. Hinir royna so væl, sum teir nå megna tað, at draga hesi føroysku evnini inn sum partar av teirra undir- vísing og gransking, ið fer fram hjá teimum. Men teir gera tað oftast í neyvum samstarvi við tann granskingardepil, ið er vaksin fram her á landi. Teir vita, at her er ein faklig vitan savnað, sum teir kunnu leita til og oysa av (tf vit hava av natúrligum grundum nakrar fortreytir fram um teir). Men kunnskapar- streymurin gongur so sanniliga eisini hin vegin, og í ikki minni mun. Tí fyri okkum, ið liggja til tað avbyrgdir og við fá- um fólkum (ofta bert ein- um) á sama fakgki, kenn- ist mangan saknur á teirri fakligu breiddini, tað at tú kann bera tíni úrslit og tínar eygleiðingar saman við tað, ið onnur sita og totast við, og harvið 67. ÁRGANGUR VU) siggja tad i ti størra samanhanginum. Og ikki bara á teirri fakligu breiddini, men eisini á teirri fakteoretisku djúpd- ina, sum tað mangan kann vera ilt at halda dagførda í tí fámenta um- hvørvinum. Her er tað av ómetaligum týdningi, at vit hava holl samstarvs- fólk, ið vit kenna og hava regluligt samstarv við. Men tað má ikki gloymast, at hetta er sam- starv millum fakfólk á jøvnum føti. Vit noyðast at vera seriðsur sam- Starvspartur, ið tað gevur nakra meining at sam arbeiða við. Tað álit merkja vit, at aðrir hava á okkum í dag. Men vit liva ikki upp til hetta krav, um tað lítla gransk- ingarumhvørvi, ið her er fingid upp å føtur, ikki verdur livgad og fær frid og umstødur — ikki bara at ana — men at trivast og mennast. A Féroyamálsdeildini, tann 12.12.1994 Eivind Weyhe, deildarleiðari Tí mæltu vit til eitt skatta- prosent uppá 18 Betur fyri borgaran í Tórs- havnar og Argja kommunu, um minnilutauppskotið varð samtykt. Týskveldið 6. des. var bý- ráðsfundur í Havn. Til sam- tyktar var ásetan av skattapro- senti fyri 1995. Meirilutin hevði lagt fíggjarætlan, ið við- førdi eitt skattaprosent uppá 19, meðan vit í minnilutanum mettu at skattaprosentið kundi verða eitt stig lægri. Í hevuðsheitum vóru allir býráðslimir samdir um rakstr- artølini í figgjarætlanini, ti har er so nógv skarvað av, at illa ber til at taka enn meira. Serliga var tað afturgjalds- tíðin av lánunum, vit ikki kundu semjast um. Tey sjey, ið eru í meirilut- anum, vildu at skuldin skuldi gjaldast aftur við 30 mill. næsta ár, meðan vit seks í minnilutanum mettu, at 20 mill. er tað mesta, borgarin orkar at gjalda lánistovnunum aftur, soleiðis sum stødan er. Beinleiðis skuldarbyrðan hjá kommununum (Tórshavar og Argja) er 460 mill. kr. Og við lættari rokning kann ein rokna, at meirilutans uppskot gevur eina afturgjaldstíð uppá gott 15 ár, meðan okkara upp- skot vildi vidført, at saman- løgdu kommunumar í Suður- streymi vildu verði skuldar- fríar eftir 23 árum. Húsaeigarin, ið er í trong- stóðu, leingir um avdráttartíð- ina til lånistovnarnar, fyri at kunna liva eitt sømiligt lív. Sama mynstrið eigur komm- unan at brúka, fyri at hjálpa hart fyrispentu borgarunum. Lítil nýtta er i; at kommunan skundar sær at gjalda niður lán, meðan borgarin fer á húsagang og rýmir av landinum. Tað bleiv skotið okkum í skógvarnar, at okkara uppskot var óserigst, tí býráðið kundi ikki bróta avtalur, ið gjørdar vóru við bankar og lánistovnar. Hetta meti eg vera slutur. Lánveitarar hjá kommununum í Føroyum skuldu skammað seg, serliga teir føroysku. Fyri fáum árum síðan høvdu bankarnir ein rentumarginal (tað er munurin á rentuni fyri uppspardu krónuna og ta lántu krónuna) uppá umleið 2 pro- sent, meðan kommunumar nú ofta gjalda ein rentumarginal uppá 6-7 prosent. Eg kann nevna, at meðan húsaeigarin betalur um 7% í rentu til bankar og lánistovnar, verða kommunurnar noyddar at gjalda 11-13% irentu. Hesin grovi mismunur ger ser serliga galdandi fyri teir føroysku lån- veitararnar. Í fjólmiðlunum skiftast bankastjórar at siga frá, at set- húsaeigarin kann leingja sær lánini upp til 30 ár, um hann er illa fyri, so hví kann nakar ilsk- ast inn á okkum byrådslimir, ið vilja veita ein hart tiltrongdan lætta hjá tí fólki, ið her býr, við at leingja afturgjaldstíðina hjá kommununi til 23 ár. Kanska rættari hevði verið at longt aft- urgjaldstíðina til 30 ár og á tann hátt kunnu lækka skattapro- sentið enn eitt stig. Vinarliga Jan Cristiansen, býráðslimur ? Í | i i