mikudagur 11. januar 1995síða 9

Nr. 7 - 11. JANUAR 1995 tíðindablaðið + (217) 9 Vinmenninir Jákup og Hans hava júst verið og »fyrt eina feita= >Fýra ung< — ella kanska heldur >Ung fýra<: Eitt plettskot uttan stórar peikifingrar Seinnapartin var frumframførsla av filminum >Fýra ung«, ið Oli Olsen og Hans Tør- garð hava gjórt. Filmurin er stuttur — lítlan hálvan tíma — men hann er góður og væl leiktur, hóast flestu av leikarunum hava lítlar sjónleikarroyndir og ongar filmsroyndir Hasj er ikki ein býur í Kina, og ei heldur er hasj fremmant í føroyskum ungdomsumhvørvi. Men so skal ein heldur íkki gloyma, at hasj langt frá er vandaleyst, og at best er at halda seg frá ti. Hetta var niðurstøðan, und irritaði gjørði sær, eftir at hava vend ul frumfram førslu av filminum >Fýra ung« í Norðurlandahúsin um seinnapartin fríggja dagin Søgan í filminum gongur fyri seg í Havnini, og snýr hon seg um fýra ungfólk, ið koma saman. Tey eru tær báðar vinkonurnar Hildur og Karin og teir báðir vin menninir Jákup og Hans Hildur og Jákup eru par, men har er tað vanliga keg] ið millum per tikið við: Jåk up heldur Hildur fylgjast ov nógv við vinkonuni Karin, meðan hon afturfyri heldur hann nýta ov nógva tíð sam an við vinmanninum Hans Hetta kveldið avtala so Hildur og Jákup, at tey skulu hittast, men áðrenn eru Jákup og Hans farnir til ein kenning hjá Jákupi, Karl, ið er blíður og bjóðar teimum eina pípu. Tað end ar við, at Hans keypir ein klump av hast frá Karl fyri 500 krónur Sum vera man gerast Ják } og Hans ov seimir heim til Hildur, og teir báðir møta vinkon mum. Tey enda tó all hjá Hans, ið er einsamallur við » tå teimum báðum hús, tí foreldrini eru burturi og stóribeiggin somuleiðis Har fær Hans hug at fáa sær has), og bjóðar hann eis mi Jákupi burturav. Hvat síðani hendir, skal ikki her verða avdúkað, ti eitt best er ikki at oyðileggja uppliv- ingina hjá teimum, ið næsta mikukvøld fara at hyggja at filminum, tá hann verður vístur í sjónvarpinum Men alt fær ikki ein so góðan enda, og hóast ikki kann sigast, at filmurin er fyltur við lyftum peikifingr- um av moralska slagnum, er neyvan torført at koma til niðurstøðuna, at has; er ikki gou! Koma væl frá tí Kortini kann ikki sigast annað, enn at filmurin hin- vegin er góður Einki er at liggja omaná, at avmarkaðir møguleikar eru, tá ein slíkur filmur skal gerast, tí her eru ikki allar Hollywood-milliónirnar til taks. Men kortini hevur tað eydnast at fáa nógv við teir 25 minuttirnar, ið filmurin er ul longdar Talan er ikki um royndar leikarar — onkrir av teimum hava gjørt sær royndir innan sjónleik, meðan aðrir als ongar royndir hava. Og inn an film eru allóskri vað blað ella rættari sagt all óskrivað blød! Tad kemur bert hendinga ferð fyri, at vantandi roynd mar koma til sjóndar, men tað er bert í stuttum tidarbil um - tey, ið lata nervgsiteun Tey vóru koma fyri dagsins ljós, eru øll før fyri at koma fyri seg aftur og bóta um innsatsin, so heildarmyndin alt í alt verður av besta slag Ikki fyri -sartar sálir- Og læt so beinanvegin verða sagt, at hesin filmur ikki er fyri »sartar sålir«. Í eim roynd at lýsa umhvørv: hjá ungdóminum út í æsir, verður ikki spart upp á eið- mar og tað málið, ið nú einaferð er náttúrligt mill- um ungfólk í dag Hetta er eisini — um tú vilt tað ella ikki — við ul at gera filmin tniverdugan og ekt- aðan. Einki við at hava eitt so mikið avpussað handrit, at veruleikin hvørvur mill- um tær knortlutu reglurnar, og einki við at brúka ljósa- reyða máling, tá tað er tann svarta, ið gevur best úrslit Eingin ivi um, at mongum fer ikki at dáma filmin, men tað ger ikki so nógv. Tí tað ger hann ikki minni góðan kanska tverturímót Filmurin hevur heldur ikk: gloymt fleiri av »små lutunum«, ið hoyra ul, tå tú skalt lýsa ungdómslív, og fyri fyrstu ferð síggjast før oysk ungfólk á filmslerif í heitium leiki á lakinum Hetta er ein djørv mynd i filminum, ið ikki vísir or nógv - men heldur ikki vísir ov líuð! Alla tíðina er boðskapur in kortum klárur og greiðir grum tl at tvast, hvar »missionin« hjá filminum er, tá hann ' þ og cingin Á alt ov Mynd úr filminum »Fjra ung« - / skjótt — er liðugur: Hasj er nakað lort, og lorti hava vit | átta ár ikki brúk fyri! Næsti filmurin... Vónandi fáa Oli Olsen og Hans Tórgarð fleiri krónur, fleiri oyru og nógv fleiri timar at arbeiða við næstu ferð, ti hesir 25 minuttirnir eru væleydnaðir teimum hevur fyri neyðini beinleiðis at hava ein boð- skap, sum hesin hevur tað, | skal ikki alt ov stórur dentur | verða lagdur á her, ti tað er heilt týðiligt, at teir hava fingið fatur á rætta endan- um, hvat filmsgerð viðvík- ur Flestu føroysku royndirn- ar at gera film eru endaðar í kliché'um ella afturi í húða- skógvatíðini, men tað er als ikki hent við >Fýra ung«, ið eins væl kundi itið >Ung fýra< Einasta kliché'in er aftur- vendandi krossurin og kist- an, men hartil er at nevna, at tað er symbolikkur, ið má ul í einum filmi sum hesum, | skal hann siga alt tað, ið ætl- anin er, innan so stutta tíð Men samanumukið kann tó sigast um >Fýra ung«, at hererdagsins veruleiki lýst ur so mikið væl, at øll tey, ið kenna hann, ótvað kunnu nikka ásannandi, meðan øll hini kunnu seta seg framm an lyri sjónvarpinum og læra ein heilan hóp av ti, tey sig EK Hilmar Jan Hansen Narko sum lærugrein i norsku skúlunum Stríðið hjá norskum myndugleikum móti rúsevnismisnýtslu hevur rakt við síðuna av, og nú er ætlanin, at bæði næmingar, foreldur, lærarar og ungdómsleiðarar skulu á skúlabonk í lærugreinini »at liva« Norðmenn hava í mong ár arbeitt dúgliga við teimum trupulleikum, ið fylgja við rúsevnismisnýtslu. Kortini tykist stríðið hjá myndug- leikunum mót rúsevnis- misnýtslu at hava rakt við síðuna av, og tí eru ætlanir nú frammi um herða hetta stríð við nýggjum >vápn um« I einum brævi til norska løgmålaråSharran Grete Faremo, ger leidarin fyri kunningarskrivstovuni hjá politinum í Oslo, Ole Vidar Øiseth, púra greitt, at hann heldur tað verða neyðugt at ganga nýggjar leiðir fyri at fáa um rótuna á trupulleik- unum. Eitt nú mælir hann til, at teir rúseynismisnýtarar, ið verða uknir fyri lógarbrot, skulu hava møguleikan at fáa ødrvisi revsing, eitt nú við tvungnari viðgerð sam an við efurvernd í seks til Eisini eftirlysir hann ein- ari samkoyring av tiltøkun- um hjá myndugleikunum í »holdningsskapende« her- ferðini yvir fyri børnum og ungum, og mælir hann her ul, at narko sum lærugrein skal gerast fastur tåttur hjå | øllum skúlanæmingum Um næsti filmurin hjá | Má leggjast til rættis Onkur má taka sær av at leggja hetta stríðið til rættis og býta uppgávumar mill um ølltey, 19 skulu vera við, og hetta heiti eg ti á teg um at gera, skrivar Ole Vidar Qiseth til sín ovasta mynd- ugleika, ið er løgmålaråd- harrin Grete Faremo Samstundis mælir hann ul, at privatir felagsskapir, ið fáa almennan pening ul upplýsandi arbeiði, skulu fáa ávísar uppgávur álagd- ar, so alt er so væl sam- skipad, sum tad ber til. Kriminalleidarin í Oslo, Sveinung Sponheim, tekur fult undir við kunningar- leiðaranum, og hann sigur við norska blaðið >Aften- posten«, at tað er neyðugt, at ungdómurin verður lærd- ur upp til at siga »nei takk«, tå narkotika stendur honum í boði. Hann heldur ikki, at tað ber til at siga, at politiid og tollvaldið einsamalt skal taka sær av at fáa bilbukt við rúseynismisnýtsluna Lærararnir svíkja Tað vísir seg tó, at hóast skúlarnir við narko sum lærugrein skulu gerast ein týðandi partur av skipaða stríðum mót misnytsluni, so er tað lættari sagt enn gjørt Ferð eftir ferð, tá eg eri komin á skúlar at kunna um evnid, hava lærararnir verið burturstaddir, ti teir hava ukid hetta sum kærkomnan fritima, skrivar Øiseth til løgmålaråOharran Ein onnur orsøk til, at tað ikki gongur so væl við hesum arbeiðinum í skúlun- um, er at lærararnir ikki vita, hvussu teir skulu takla evnid. Framyvir — um uppskotið hjá Ørseth vinnur vælvild skulu lærararnir útbúgvast at undirvisa í lærugreinini sat liva«, hvers endamál verður at åvirka virðisvalið hjá næmingunum, so teir frá barnsbeini læra at halda seg frá narkotika og at siga >nei takk« hj.