týsdagur 17. januar 1995síða 11

Nr. 11 — 17. JANUAR 1995 tíðindablaðið I" 11 > > ; koma atfinningunum móti leiðsluni í føroyskum vin- nulivi (L.v.s. eisini førøysku bankunum) "i forkøbet” Hann sigur bart út, at td ertað føroyska samfelag- ið (tú og eg og øll hini), ið hava skuldina av cinari cat både økonomisk og mo- ralsk ruinering af samfun- det Minnast fólk ikki tað, sum hendi í 88/89, har po- litísku = myndugleikarnir fingu ábyrgdina av einari uttanlandaskuld, ið vinnu- lívið við m.ø. Sundstein og Ellefsen sum ráðgevandi revisorum og við Birgir Danielsen sum allmáttug- um einaræðisharra, mundu eiga mestsum allan tann ivasama heiðurin av. Ikki fyrr enn aftaná at Sundstein var komin í løg- manssessin í 1989, royndi hann at draga í land aftur og viðgekk at henda óluk- ku uttanlandaskuld einki hevði við landskassan at gera: Hon var fyri 70 % viðkomandi privat og av teim resterandi 30% áttu kommunurnar meginpar- tin! Hetta segði hann tå hann niðri í Danmark, royndi at búta um avleið- ingarnar av í inga umdømi hann sjálvur saman við Birgir Danielssen hevði givið føroyska samfelag- num.(Landstýrinum/Lands kassanum). Ila gekk at reparera ringa umdømid Føroya sum i heimspressuni tå hevdi fin- gi mønustingin av just somu monnum beint framman- undan. STERK LØDING So dyggan hevdi verið tikið til tå tað av mø. valtek- niskum orsøkum galt um at jarðleggja okkara um- dømid, sambart teirri stra- tegi, ið stungin varð út í kortið (av politiska strategi følkaflokksins Ola Breck- man) til tess at vinna valið í novembur 1988. Oli Breckman fekk an- nars í blaðnum Informatén føran karakter fyri síni strategisku avrk vegna fólkaflokkin. Og rætt skal vera rætt, valið var vunnið, men tá bankarnir vórðu rekonstrueraðir helt strategun ikki longur: Peningurin var fingin til vega men ringa umdemið gjørdi, at alt figgjarligt vald varð tikid frå føroy- ingum og latið dønum upp íhendi, valdið varð latið Fíggingargrunninum! FIGGINGAR GRUNNURIN Fíggingargrunnurin er ti eisini fremsta mál fólka- flokksins í strevinum efur at vinna fólkaflokkinum bú- skaparliga valdið í Føroy- um aftur! VEISTLUSERLINGAR Tá at royna at lappa uppá kredittvirðið so stutt efur, at umdømid var sorlad sun- dur, sigur bert eitt sindur um, hvussu heilt óluksáliga skeivt tað hevur verið mett um avleiðingarnar, tá polit- iski toppurin í fólkaflok- kinum saman við Birgir Danielsen legði alt okkara Jógvan Sundstein umdømi í skeljasor. Hetta hendi nøkunlunda um sama mundið sum skrivarin í arbeiðsgevara- felagnum í donskum blað- um boðaði frá, at tað í sambandi við uttanlanda- skuldina ikki vóru ætlanir um at gjalda hesa skuld aftur til teir, ið fíggjað høv- du. TAÐ KOSTAR AT GERA I EGIÐREIÐUR Prísurin fyri eitt sorlad umdømi so sum hetta, ið er ul skjals í Jyllandsposten tann 26. apríl 1989, hann kenna vit ikki til fulnar og fáa neyvan nakrantíð alt at vita um henda spurningin. Men um tað er nakar, ið ivast í, at hettar hevur kostað okkum dýrt, tá er bert at hyggja efur støduni beint nú og so líta aftureftir, aftur il t.d. 6 oktober 1992. TREYTIRNAR UR DANMARK Tær fullkomuliga órímiligu treytimar, ið danski staturin hevur sett okkum bæði so og so, eru tær ikki beinleiðis avleiðingar nettup av at- burðinum hjá hesum okkara vinnulivsmonnum og so hetta sum okkara vinnu- lívselita í síni fåfongd fann tað fyri gott at kunngera worldvide? Jú, men hugsa tær ul. DØMI Um nú tað tvørtur um allan breddan á Sosialinum og á Dimmalætting í dag hevði staðið, at eg var farin banka- rot, hevði mist hús og annars hvat eg nú mátti átt av ognum og at hetta var orsakað fyrst og fremst mínum egnu og konunar ávum, hvat vildi eg tá verði verdur sæð í eygunum á einum lángevara? Hevdi tað ikki verið Gført um lángevarin tá hevði átíkið sær = at goldið aftur alla mína skuld, umframt at åtikid sær at gjalda fyri, at eg kundi verða verandi í húsinum, umframt eisini at gjalda rokningina til keyp- mannin so hvert? Er nakað at undrast á, um onkur treytin verður løgd við? Sum til dømis at eg má drýggja tað ulfeingi, ið eg hóast alt havi eftir! Og so at lángevarin hevði eitt høvi at fylgja so nøkulunda við, at eg helt ta avtalu, ið var gjørd? Helst hevdi tað verið so, at eingin lángevari hevdi hirt at tala við meg! IDEOLOGI OG STRATEGI Á valfundum, í Dagblað- num, av félkatingsins rød- arapalli hevur strategur fól- kaflokksins Oli Breckmann hátt og heilagt lovað at gera alt tað hann er mentur fyri at leggja landsins stýrandi myndugleikum tær neisur í vegin, hann nú einaferð kann finna uppá og er førur fyri! Núertað væl skiljandi at Óli Breckman er frustre- raður av gongdini, ið verið hevur og er í okkara samfe- lag. Sambart hansara ide- ologi skal kapitalisma re- sultera í opumering av einum samfelag. Tað er jú alt annað enn tað, ið hent er: Meðan han- sara egnu menn sótu á øllum ti búskaparliga val- dinum í landinum, í uml. eina fjórðingseld er akkurat tað øvugta hent, samfelagið er minimerað, tað er sorlað sundur, og allur privatur ka- pitalur í samfelagnum var um at fara fyri skeyti var hann ikki blivin bjargaður av ti vanliga alminduliga skattgjaldaranum, ið er tann reélli garanturin fyri tær milliardir, danski staturin hevur pumpað inn i samíe- lagið hesu seinastu tvey ári- ni. Kapitalånaramir, ið fingu sínar formúur bjargaðar av Palleba, fara neyvan at taka bjargaða peningin ål av bjargaðu bankanum, til tess at nidurgjalda lánini, 18 bjargaði = kapitalinum í bankunum, og tað er neyv an hetta, ið ørkymlar Ola Breckmann,tvørturim6ti Tad er harafturímóti tað ótilgeviliga ”mistakid”, ið varð gjørt tá teir, ið undan bankaskrædlinum sótu á maktini, ikki vóru settir aft- ur í teirra heitu stólar, at umsita bjargingarmilliar- dirnar. Tað er hetta seinas- ta, ið fær fólkaflokkin at virka sambart nøkrum, ið líknar einari strategiskari ætlan. VENDIKAPUR Síðan Birgir seinast var í Jyllandsposten hevur dan- ska pressan sjoflad Føroyar og føroyingar yvir ein kamb og okkara fólkavaldu út- sendingar eru vornir úrlæt- nir frammanundan hvørjari tí einasti "samráðing" 15 he- vur verðið avgreidd sam- bart donskum treytum. Hetta hevur sviðið sárt, men nú gjørdi so danska ófrættapressan, hesin svik- aligi gjóstur, eina kúvend- ing, frá degi ul dags skifu hon ætt, leyp millumættir- nar um, nú danska op- positiónin sá sær eitt høvi, nú Óli Breckman við sínum strategisku mangvrum og Birgir Danielsen við sínum meiningum aftur fór í Jyl- landsposten. Ikki fyri okkara bláu eygu skuld, men ti at tad er ein interessufelagsskapur mil- lum millum høgrakreftur bædi her og har. Eins og Dagblaðið er tað her, so er Jyllandsposturin tað har, eitt andstødublad ul sitandi landstýri og donsku stjórnina åvikavist. Gomul tíðindi her á landi, gomul tíðindi fyri tey, ið hava havt við bankafusi- ónina at gera fingu somu effekt sum rátt kjøt tveitt millum svangar úlvar, nú hin føroyski fólkaflokkurin fer f eina jyska høgraavis at reka danskan andstødupo- liukk i Danmark. Sum tað átti at verði spurt í 1988, so eigur tað at verða spurt nú hvat eru veruligu motivini fyri at gera hetta her og nú? 7AR I novembur verða tað 7 år síðan fólkaflokkurin sein- ast virkaði sambart einari frammanundan gjørdari (sjónligari) ætlan ella kup- pstrategi. Tað var á vári 1988 at fyrsta týðandi stig ið í poliuska maktkamp- inum varð tikið. Tað var tå fólkaflokkurin lat leka út gitnu uttanlandaskuldina, sum bert fólkaflokksmenn, av góðum grundum kundu vita nakað um. Og so tá tað í kjallarabunkarinum hjá reiðarafelagnum varð skri- vað ein rokning uppá 120 milliónir krónur, ul tað av Birgir Danielsen, tann 26. apríl 1989, í Jyllandspost- inum, hunddálkaða sam- felagið. Rokningin var fyri hallið hjá føroyska flotanum tað árið, og er nú i valeyst partur av samlaðu rokningini, ið hongur um halsin á Palleba og Marsonnu. Hon veksur, siga teir, við 500 milliónum um árið, meðan millum 6 og 7000 Anfinn Kallsberg, formað- ur Fólkafloksins Óli Breckmann, strategur Olaf Olsen, fyrrv. neyndar- limur í Føroya Banka milliónir standa trygt og trekkja rentur til hesi fólk hvors túsundur av milli- ónum vórðu bjargaðar av hinum alminduliga før- oyska skattgjaldaranum. Tað er víst í fínasta lagi hetta við hesu eini milli- ardini, isolerað betraktað, men er hetta ikki mest ætlað at virka sum roykslør, nú tá avgerðandi slagið skal standa um politisku og búskaparligu maktina í Føroyum (og kanska Dan- mark við?) Men kortini um henda eina millardin ger, at tær 6 — 7 verða gloymdar, tá er líuð vunnið! EIN KANNING Tað er bert ein kanning, ið ber í mál, og sum tað er ngk- ur meining í at gera. Setur man tøl á Ld. kan- ningarnar í samband við svartkjaftaflotan so sæst at áralangu kanningamar av hesum máli er ein farca.** Tað eru 75 ferðir fleiri orsøkir ul at kanna bankar- nar. Allar aðrar kanningar eru ørkymlandi hysteriskar roykbumbur, ætlaðar at fáa fólk at gloyma ta einastu kanningina, ið heilt greitt kann siga øllum frå øllum: Uppskotið hjá Lise Lyck, í Nóatúni í fjør, um at kanna virksemið hjá føroysku bankunum, aft- ur til 1982. Eitt uppskot ikki ólíkt tí sum form. í sethúsafelag- num Súsanna Dam ferð eftir ferð hevur víst á og sóknast eftir. Den Danske Bank verður tá kannaður úr rætta end- anum og milliardin er tå ivaleyst vis og onnur við. UNDRAN Men nú er tað eisini ein møguleiki, at eg eri naivur og ikki fati alt sum er farið og fer fram. Kanska fer onkur annar at hjálpa til og greiða frå hvus- su tað ber ul at tað kunnu vera akkumuleraðar formú- ur, tilsamans einar 6-7 millardir, burtur úr einari studningsvinnu, ið er farin av knóranum, ella fyri tað einum samfelag, ið er farið bankarot. Hevur tað verið talan um at somu reglur, ið galda in- nan føroyska landbúnaðin, eisini hava gjørt seg galdan- di innan føroyska fiskivin- nu? Soleiðis at skilja at virkini eru "gingin" á sama hátt (líka neyvt) sum fjøllini verða tað?. At tað hvert roknskaparárið er klipt inn at skinninum? „ soleiðis at tað einasta, ið kundi veksa innan føroyskt vinnulív vóru hjallarnir (les: bankar- nir sum taldu triggir í mun flakavirki, íð tað bert var eitt av, á hverjum tanga) Nei hann spyr,ið einki veit men er tað ikki nógv meira í heimtan at fara at kanna 6 — 7 milliardir heldur enn eina? Eitt er í ollum førum víst og tað er: Um tey, teir ella tann, ið hava fingi studning (í 89 uml. 605 milliónir krónur) eru tey somu sum nú eiga pening í bankunum, lá fara fólk at krevja stud- ningin aftur! Taðer hesir spurningar, ið tað er neyðugt at fáa greiði á, ikki so nógv alt annað ikki viðkomandi tvass! Eitt er vist og tað er at fólk eru ikki býtt, tey megu ána hvat tað er, ið hevur gingi fyri seg! Eingin ivi kann heldur verða um, at fólk eisini bæði vænta og vildu sett stóran pris uppá um rættarnevndin nú hevði tíkið sær stundir at fyrireika og lagt fyri ungid uppskot ul samtyktar um rættsligar kanningar av øl- lum virksemi í teim før- oysku bankunum, helst af- tur til 1965. Annað mål er so tað at allar hesar kanningar gera meira skaða enn gagn (jfr. donsku dómaramar, ið nú boykotta politiskum krøv- um um kanningar nettup ti tær skaða meira enn tær gagna). Men her sum í flest ødrum førum hava vit borið