hósdagur 19. januar 1995síða 2

"Banka- politikararnir" Oddagnein Í dag fer løgtingid at hava 2.vidgerd av upp skotinum um at kanna bankasamanlegging og alt tað, sum hevur tilknýti til henda spur- ningin. Semja er stórt sæð millum politik- ararnar at fáa hesi viðurskifti kannað. Í vikuni hoyrdu vit so, at álitið frå Rættarnevndini snýr seg ikki um at kanna leiklutin hjá føroyskum politikarum og embætismonnum í hesum måli Tad hevur skapt ikki sørt av øsing millum manna. Hildid verdur, at skal nakad kannast, so eigur alt at vera vid. Nu er So komið í ljós- mála, at tingmenn fara at koma við uppskot! um at seta í verk eina sjålvstøduga kanning av leiklutinum hjá føroyskum politikarum og embætismonnum. Somuleiðis skal alt kann- ast. sum hevur við bankavidurskiftini í 80-un- um at gera. TAÐ er helst rætt sum fleiri fólk hava úttalað og skrivað her í blaðnum hesar seinastu dag: arnar. at ein kanning eigur at fevna um tað "heila" skal nøkur meining vera í. Eftir okkara tykki eigur leikluturin hjá bankunum í Føroyum øll hesi mongu seinastu árini ikki at sleppa undan projektarljósinum, tí nógvar av avgerð- unum júst í bankunum hava verið grundarlagið fyri tí gongd, sum samfelagið hevur verið fyri, og ikki bert avgerðir hjá skiftandi landsstýrum Sjálvandi eigur kikarin at verða settur móti teimum, sum stýrt hava, men tá vit vita, hvussu stórt vald bankarnir hava havt og harvið eisini, hvussu stóra ávirkan og fylgjur teirra avgerðir hava havt á allan samfelags- búskapin, tá eigur allur okkara bankaheimur at vera við í umræddu kanning. FYRRVERANDI stjórin í sjóvinnubankanum hevur sagt, at staðan hjá bankunum er ein spegilsmynd av støduni í samfelagnum. Hetta átti reint logiskt at verið rætt og er tað í nógv- um samfeløgum, har bankarnir ikki hava alt valdið - og har bankarnir ikki leggja seg Út í politikk vid at seta fór fyri almennum initia- tivum so sum Landsbanka, eftirlit ol. Men her hjá okkum hava professioneliu bankaleiðs- lurnar við góðum ráðum frá professionellum bankaleiðslum í Danmark kunnað stýrt øllum útviklinginum einsamallar. Landsstýrið hevur í mongum førum bara verið tvungid til at standa og hyggja at. Ein av orsøkunum til, at bankarnir her hava stadid so sterkir måtvegis ti almenna hevur verid tann, at tad hava verid aktivir politikarar og i mongum førum fólkaflokspolitikarar sum hava stýrt bankunum og harvið hava kunnað stýrt øllum útvíklinginum. Í dag sanna vit, at tað var teirra bankapolitikkur, sum í stóran mun koyrði sam- felagið á heysin og sum tann meinig! føroy- ingurin i dag må svida fyri. Avisir politikarar - her serliga javnadar - hava fingid skyldina fyri allar tær Olukkur, sum sokalladir frisinnadir "banka-politikarar" eru sekir í. Sasíalurin Atli Dam, fyrrverandi logmaður um dómarakanning: Bankarnir sabo- eraðu tað almenna Tað er sera umrådandi, at avgerðirnar í bankunum og royndirnar at forða tí almenna at hava eftirlit við peningaríkiligheitini og at kanna rentuspekulatiónina eisini eigur at verða kannað sigur Atli Dam, fyrrverandi løgmaður í dómarakanningina Ein av teimum, sum heldur tað vera rætt at kanna alt bankamálið ul fulnar er fyrrverandi løgmadur Atli Dam Hann heldur tað vera umráðandi, at ikki bert landsstýrisins leiklutur og hann hjá sjórnini í parta brævaumbytinum verður kannaður Bankarnir saboteraðu tað almenna Við Tíðindablaðið Sosialin sigur Atli Dam, at td er neyðugt, at tað í slíkari kanning eisini verður und irstrikad, hvat tað var bank arnir gjørdu, og hvussu teir snýttu og saboteraðu tað almenna Her sipar fyrrverandi løg- maður m.a. ul rentuspeku latiónina - og hvussu bank - amir bardust ímóu efurlit og regulering av peninga ríkiligheitini við eitt nú at siga, attað ikki var neyðugt at tálma realkredittlánin:, ti teir skuldu nokk beina yvir skotslikviditeun aftur ul Danmarkar. -Tað var nettup tað teir ikki gjørdu. Tverturímóti brúktu teir hann ul at speku lera uppaftur meira við móti samfelagnum Atli Dam vísir eisini til tey mongu høpisleysu ved- haldini, sum bankarnir góvu í handils- og tænastu- sektonmum eitt ul SMS og aðrar fyrtøkur -Teir pengarnir eru ju uppi í teimum, sum Palleba tapir í dag. Atli Dam sigur víðari, at tað her ikki snýr seg um åt hongja” hvenn lántakara ella hvert einstakt lán út fyri almenningin, men heldur at:vísa, hvat tað er fyri slag av avgerðum, sum bankarnir hava ukið og hvussu nógv hesar stríða ímóti bæði landsbanka og efurliu við innflutningi av pengum -Alt hetta virksemi bank- anna snúði seg í veruleika- num um at kunna læna pengarnar út einaferð aftrat í Føroyum og harvið tjena enn fleiri pengar Frontfigurarnir Atli Dam sigur víðari, at tað er eingin loyna at frontfig uramir í Føroya Banka og Sjóvinnubankanum, Hans Jørgen Lauritsen og Birgir Danielsen vóru teir, sum bardust harðast ímóti efur liti -Tei saboteraðu kann- ingina av rentuskattaspeku latsónini, tá teir noktaðu at seta P-tal á kontoimar, og teir vildu heldur einki hava við ein Landsbanka at gera Teir søgdu, at eitt hålvt fólk i Tinganes: kundi klára at skráseta hetta, og so skuldu teir sjålvir klára avleiðing- arnar. Atli Dam heldur eisini „at vit eiga at spyrja, hvat tað var, sum hendi í bankunum í 80-unum. -Tað var sum so tann sama sjúka, sum varð í Dan- mark fyrru helvt av 80- unm, og sum hevði ein rúgvu av skandalum við sær. Sama hendi í Noregi, Sveríki og Finlandi. -At tann sjúkan kom ul Føroya eisini, tað eiga teir báðir hevuðspersónarnir í bankunum sín stóra lut í leggur hann aftrat. Hvat viðvíkur kanningini av politikarum og embæt- ismonnum, so heldur Atli Dam, at:tað er skeivt bert at kanna tær poliusku og umsitingarhigu avgerðirnar trimum í tvey feløg Tað skal vera langt frá okkum at meinskast við, at Dimma vísir okkum so miklan áhuga, at vit sleppa á forsíðuna og burturfrá onkrum, sum kann misskiljast fyn, at virksemið á Argjum onkunsvegna er sloppið sær undan skuld, skulu vit ikki gera tær stóru viðmerkingarnar til greinina, men bert stutt greiða frá umskipanini Við at niðurleggja Pressuna, sum við al samt fækkandi blødun- um, ið út koma, ikki hevði stórvegis annað prentarbeiði enn Sosial- in, eru tey efurverandi feløgini munandi styrkt Harul er eisini økt um partapeningin. Stutt sagt, eru við hesum til tøkum tvey beri feløg komin burtur år umum veikari. Viðvíkjandi í greinini nevnda floksstuðlinum til blaðið, so hevur Sosi- alurin ongantíð dult, at flokkurin hevur dugnað okkum í so máta. Heldur Sosialurin, Dimma og stuðul Viðmerking til forsíðugrein í Dimmu týs- dagin 17. januar um floksstuðul til Søsialin og um umleggingina av virkseminum úr nøkur få år aftur. Tå eigur ein heldur at taka øll 60-ini, 70-ini og 80-ini við. Tá vit spyrja Atla Dam, hvat hann heldur um sam- ráðingarnar millum Før- oyar og danir og tær avtalur, sum komu fkjalarvørnnum, hevur hann sína greiðu meining: -Tað er einki at ivast i, at vit eru ómetaliga illa við- farin av stjórnini og Den Dansk Bank. Einavtalaer sjálvandi ein avtala. Syjómin kravdi bankasamanleggingina, skuldu vit fáa lánini um- fíggjað. Og her vóru vit føroyingar noyddir ul at boyggja okkum Men lat meg gera púra greitt, at tað eru ógvuliga harðar, órímuligar og ómor- alskar treytir, sum settar eru føroyingum. jan ikki hesuferð hevur nak- aðmisljóð staðist millum flokk og virksemið á Argjum um tann styrk, flokkurin hesuferð veitti í sambandi við umlegg- ingina, sum í sátt og semju varð veittur fyri at vit í felag kundu gjalda hverjum sítt — sjálvsagt vid tí endamáli, at blað- raksturin skal hvíla í sær sjálvum Í hesum >sanerings tíðum“ siga vit ongan lesara av greinini í Dimmu illan fyri, at hann í sambandi við seinastu viðmerkingamar um Pressuna, sum nú verður nidurløgd, situr eftir við fatanini av, at Pressan onkunsvegna er sloppin sær undan skyldum, truplar vóru at røk ja. Men so er ikki, hvør hevur fingið sítt — allir kreditorar hava fingið sínar pengar og vit tvey stinnari felag sum karm um virksemi okkara å Argjum Sosialurin