týsdagur 24. januar 1995síða 2

vidgongdu Oddagrein HEIMURIN fegnadist, tå tað eydnadist ti hóv- liga men stødufasta Mandela at fáa frið í Suðurafrika uttan eitt blóðugt borgarakrigg). Heimurin fegnaðist eisini, tá tað eydnadist ti hóvligu men støduføstu israelsku arbeiðara- stjórnini at binda frið við tann meira hóvliga partin av palestinum. At umheimurin metir og virðir leiklutin hjá teimum hóvligu politikaru- num í åvikavist Sudurafrika og Ísrael høgt sóu vit best, tá undangongumenninir fyri friði í hesum báðum londum fingu Nobelvirdisløn. HÓAST vit eru fegin um gongdina í hesum pørt- um av heiminum og kunnu brúka hana sum fyridømi í ødrum pørtum av heiminum, So eiga vit ikki at lata eyguni aftur fyri tí vanda, sum alla tíðina lúrir og oftani eisini kemur til sjónd- ar. Hesin vandi kemur frá teimum vidgongdu og fanatikarunum - á báðum síðum. VIT vita, hvussu lítið tað skuldi til fyri at stegða fridargongdini í Sudurafrika. Ein kúla kundi for- komið øllum og eMt til eitt óhugnaligt og oyð- andi blóðbað. Tann kúlan kann framvegis koma og venda gongdini. Vit mugu so bara vóna. at tað ikki hendir TAÐ stendur nógv á ísraelsku stjórnini. Terror- atsóknirnar kunnu geva teimum vidgongdu og kompromileysu í Israel vind í seglini og harvið skaða sek teirra hóvligu. Talan er her um eina hårfina javnvág. Teir vidgongdu palestinarar- nir vita hetta og royna alt tað teir kunnu at bróta hesa javnvåg. TAÐ er alla æru vert, at stjórnin ikki letur seg ræða av hesum víðgongdu, men heldur fram við hóvliga politikkinum, sum vil frið og Sam- starv millum bæði fólkini. TAÐ er greitt, at terroratsóknir bara gera kluft- ina millum sokallaða upplýsta vesturheimin og muslimar djúpri. Viðgongdir muslimar í Mið- eystri, í Algier fyri bert at taka nøkur lond eru við til at gera hesa kluft djúpri. Um somu tíð seta fólk seg í Vesturheiminum Seg í Starri og størri mun upp ímóti teimum muslimum, sum hava fingið friðskjól og innvist her VIT fordøma avgjørt tær terroratsóknir, sum hava verið móti muslimum, men tað er so eis ini ein spurningur um, í hvussu Stóran mun hesi fólk kunnu krevja - í einum nýggjum landi - at tvihalda um alt tað, ið muslimska trugvin áleggur teimum. Her er ein vandi at hóma ti veruleikanum stríðir muslimska trugvin í nógvum førum ímóti sjálvum demokratinum, ið lond í Vesturheiminum hava valt sær Sum grundarlag. Tað skal tí vera vón okkara, at tað vera håvligir muslimar einsvæl burturi Sum her um leiðir, sum koma at mynda gongdina Tá vera tey hóvligu og demokratiskt sinnaðu millum tey kristnu eisini við yvirlutan Sssíalurin Tad er tíð uppá, at vit fóroyingar taka róður í egnar hendur og seta hjálandaveldinum nevan fyri nasarnar Nú skal so stjórnin seta ein kanningarrætt sambært rættargangslógini at kanna, fyrst og fremst, partabræva- umbyud i Føroya Banka og Sjóvinnubankanum 22 mars 1993. Tað hevur Løg- tingid samtykt einmælt. Tað er at fegnast um, at føroyingar fyri eina ferð skyld eru samdir. Sundur- lyndi er annars okkara cyd- kenni, sum skaldið eisini syngur: Saman at standa var ei okkum givið. Tíðin síðan 6. okt. 1992, tå tann fyrsta bankaavtalan (les: framtíðaravtalan fyri Føroyar) varð undirsknvað á Christiansborg hevur ruddað burtur mestsum alla ta rest av sjålvsåliti og á- ræði, sum var eftir í y6dini. Væl hevur eydnast at fáa okkum føroyingar at wúgva, at vit høvdu alla skyldina sjålvir, og at vil vóru nakrar Onyttur Men — er hetta rætt? Feroyar, Bornholm og Lolland - eins? Tad tykist ikki, sum at vil góðuúgynu føroyingar yv- hevur hóma, at vit hava viðeitt av heimsins semastu og heimsins dugnaligastu hjálandaveldi, Danmark, at gera. Tí hvat vit annars kunnu lasta danskarar fyri, so skal tað ikk: sigast um teir, at teir ikki duga at snúgva sær. Teir hava nú í hálva eld í roynd og veru rikið hjálandapoliukk i Før- oyum og Grønlandi, sam- stundis sum teir hava sýnt seg sjálvar fram í ST sum mestu stridsmenn ímóu hjá landaveldinum kring um í heiminum Sum dómi kann neynast, at tå ST varð stovnað í 1945 fyri 50 árum síðani — varð álagt hjálandaveldunum at lata felagsskapinum frá greiðing á hverjum ári um síni hjálond, sínar kolonur Eitt av londunum, sum fekk hetta álagt, var Danmark, tí Grønland var koloni. Men hesum trupulleika smoygdu danskarar sær skjótt burturúr: í 1983 gjørdu teir bara Grønland ul ent danskt amt, og so var Danmark formelt ikki hjá- landaveldi meir. Danskur yvirvaldsrættur helt tó fram har eins og í Føroyum Hjálandalyndið er aftur og aftur komið undan kavi síðgni 6. oktober 1992 Tog vit Ld. við danskar myndugleikar um tað stóra arbeiðsloysið í Føroyum, "X{ = rå | < Finnbogi Isakson, tingmadur, skrivar svara teir hverja ferð spurn- inginum vid at vísa á, at ar- beiðsloysið er eisini stórt á Bornholm ella á Lollandi Ella við øðrum orðum: í teirra hugaheimi eru Før ovar ein fult integreraður partur av Danmark, og vil føroyingar eru bara nakrir danskarar, sum tíma at búgva á nøkrum oyggjum í Norduratlantshavi Teir hava onga fatan av og við urkenna ikki, at Ísroymgar eru serstøk tjóð og kunnu ikki samanberast við nakrar bornholmarar ella lollend ingar, sum — alt gott um te at siga annars — ikk: eru ser stakar tjóðir Vit kunnu taka eitt annað demi: líka síðani 1948 hava danska stjórnin og danska Fólkaungið ført seg fram bæði mótvegis okkum før oyingum og í altjóða hópi sum at Føroyar, havleiðin kring Føroyar og undir- var donsk ogn, og at vit føroyingar bert høvdu eitt sokallaO heimastyri hóast tann av Fólkauingin um samtykta lógin um Heimastýri ongantíð er lýst at galda í Føroyum. Tá henda skipan varð sett í verk, fór fram eitt so um fatandi fólkarættarligt, statsrættarligt og juridiskt svans, at tað einsamalt hevði uppiborið eina dóm arakanning grundin Arrogansan Ella lat okkum taka tað triðja dómið um danskt hjá landalyndi: eg tvist ikki i, at umboð fyri kúgaðar tjóðir høvdu stúrsað við, høvdu tey sæð la arrogansu, sum hevur eyðkent atburðin hjá danskarum mótvegis okk- um føroyingum síðani 6. oktober 1992. Hendan arrogansan hev- ur eydkent stjórnina, Fólka- tingið og donsku fjølmidl- arnar. Eitt nú hetta: tå tid- indi gingu í september 1993 í Føroyum um, at Føroya Banki fór at lata aftur, vildi stjórnin hava, at Landsstýr- ið og stjórnin skuldu kunn- gera eitt tíðindaskriv morg- unin eftir, áðrenn Hin Grái hevði skørt seg, har sagt varð, at statskassin og landskassin uy , af Føroya Banki og Sjóvinnu- bankin kundu halda fram. Telefonsamráðingar vóru millum Landsstýrið og danskar ráðharrar, umboð fyri Tjóðbankan og Figg)- areftirliud út á náttina 21. september. = Landsstýrið setti í telefaxbrævi stjórnini nakrar spurningar. Men striluið gekk at fåa svar Seint í samráðingunum ótolnaðist forsætisráðharr- in við Lykketoft, tí hann var, helt hann, ov lagaligur Nyrup gav í eðini løgmanni skoluna og álegði henni at skikka sær væl, í annars kunngjørdi hann av sínum cinungum eitt tíðindaskriv, sum bant bæði statskassan og landskassan Tá greiða var fingin á nøkrum spurningum og lyfti um skrivligt svar uppá teir skrivligu spurningarnar varð avtalað at kunngera eitt felags tidindaskriv morgun- in efir. Svarið kom 8. ok- tøber — fýra dagar, áðrenn samráðingar aftur vóru millum Landsstýrið og stjórnina. Og svarini uppá spurningarnar vóru negativ Tað er teirra skyld Kanska spyr onkur, hvat eg vil við hesu atfinningum al danska hjálandaveldinum og atburðinum hjá donskum myndugleikum mótvegis førovingum. Svar miu er hetta Eg haldi, at vit føroyingar hava nóg leingi gingið undirbrotligir og trúð uppá, at vit sjálvir hava skyldina av øllum. At vit eru ódugna- ligir, óálítandi, ábyrgdar leysir og í minsta lagi hálv- tápuligir Hetta er ikki so, og hetta skilið kann ikki halda fram Tað eru danskarar, sum hava alla skyldina av teim vanlukkustødu, okkara samfelag er komið i. Teirra útspekuleraði hjålandapoli- tíkkur hevur sogið mergin úr okkum føroyingum og gjørt okkum ul tjóðskapar- lig ólukkudýr ið ikki síggja annan útveg enn at liva av danskari olmussu. Og jú hampiligari vit eru, jú verri og arrogantari fara teir við okkum. Tað vóru fyrst og fremst danskarar, sum kúgaðu tann fólkavilja, sum kom til sjóndar 14. september 1946. Teir fingu — saman við før- oyskum undanstøkkingum — kroyst eina heimastýris- lóg niður yvir okkum. Teir fingu í lag eina — uttan um heimastýrislógina - so fløkta figgjarliga skipan landanna millum, at tad als ikki bar til at halda styr å føroyska — samfelagnum. Teir hildu fram — hóast á- varingar frá frælslyntum føroyingum — at fylla pen- ing inn í samfelagið, hóast tað í 80-unum var komið í neyð av ov nógvum pen- ingi, m.a. takkað verið teimum ábyrgdarleysu donsku kreditifeløgunum. Teir lótu føroyingar fara út á altjóða marknaðin og læna seg um rygg — við stats- kassanum aftan fyri seg. Rukkugongd Og tá korthúsið so rapaði, lótu teir Føroya løgmann og varaløgmann renna frá Peri til Pól í Keypmannahavn at meða seg, áðrenn teir lok- sins fingu blakað eitt væl fyrireikað — yvirgevingar- skriv at seta navnið undir vegna Føroya fólk. Nú vóru tað teir, danskarar, sum vóru bjargingarmenninir Teir vóru teir góðu, føroy- ingar ólukkudýrini. Teir høvdu onga skyld Longu tá, í oktober 1992 var tað greitt, at danskarar fóru at taka eitt uppaftur fastari kvørkratak um okk um lføroyingar, enn teir høvdu frammanundan. Á yvirgevingarskjalinum, sum landsstýrisumboðin: skrivaðu undir og á teimum fundarfrásagnum, sum so hissini koma undan kavt, sæst, at danskarar longu tå høvdu fyrireikað alt, sum síðani hevur hent í Førøy um: Fíggingargrunnin, sum skuldi ráða. Yvirtøkuna av Føroya Banka. Bankasam anleggingina. Stýringina av vinnulívinum osfr Td. fingu vit føroyingar at vita, at:tað var neyður“ at bjarga Sjóvinnubankanum fyri at bjarga føroyska fíggjarkervinum. Fór Sjó- Framhald á síðu 4 | |