fríggjadagur 25. juli 2003síða 4

6 Nr. 139 - 25. juli 2003 Nr. 139 - 25. juli 2003 7 – Fær alivinnan nýggjan eginpening, er Føroya Sparikassi til reiðar at fíggja endurreisnina av alivinnuni, sigur Marner Jacobsen, forstjóri í Føroya Sparikassa BÙSKAPUR Heri á Rógvi Støðan í alivinnuni er or- søkin til, at Føroya Spari- kassi fyrstu seks mánaðir- nar í ár almannakunngjørdi eitt hall upp á 54 milliónir krónur. Burturleggingar móti tapi fyri í alt 138 milliónir krónur vórðu gjørdar, og harav skyldast meginparturin skeivu gongdini í alivinnuni. Forstjórin í Føroya Spari- kassa, Marner Jacobsen, sigur, at Sparikassin sjálv- andi ikki er nøgdur við gongdina. Men talan er um eina heilt serliga støðu. Hetta støðan er íkomin nýliga. Alivinnan hevur havt tað trupult við ILA í longri tíð, men tað avger- andi var, tá ES avtók minstaprísin hjá norð- monnum. Hetta hevur gjørt, at prísgongdin er farin at ganga skeiva vegin, sigur Marner Jacobsen. Minstiprísurin tryggjaði, at prísurin á aldum Atlants- havslaksi ikki fór undir 24 norskar krónur fyri hvørt kilo. Norra eigur nógv tann størsta marknaðarpartin í heiminum. Føroyskir alarar eiga um trý prosent av samlaða heimsmarknað- inum. Síðani minstiprísurin varð avtikin, er prísurin farin heilt í botn. Fram- leiðslukostnaðurin í Før- oyum er einar tjúgu krónur fyri hvørt kilo, og tað er tískil skjótt at rokna út, at føroyska alivinnan missir nógva pening í løtuni. Prísurin hevur verið niðri á einum trettan krónum fyri hvørt, men er síðani farin nakað upp, men er fram- vegis ov lágur. Og hvør króna í kiloprís- inum er avgerandi fyri, hvussu stórt tap verður realiserað hjá Føroya Spari- kassa av burturlegging- unum í ár. Verður prísinum restina av árinum enn lægri enn higartil, so kann tað væl hugsast, at Føroya Sparikassi noyðist at seta enn meira av móti tapi. Hóast alvinnan nú merkir stór tap fyri Føroya Spari- kassa, heldur Marner Jacobsen ikki, at Sparikass- in hevur gjørt og nógv av við at fíggja alivinnuna. – Tað haldi eg ikki, at vit hava. Tá hugsað verður um, hvussu stóran mótgang ali- vinnan hevur havt, so hevur hon klárað betri enn flest aðrar vinnur. Hendan støð- an er heilt serlig, og vit roknað eisini við, at prís- irnir fara uppaftur, sigur Marner Jacobsen. Eins og onnur kann Marner Jacobsen bert stað- festa, at ein stórur partur av eginpeninginum í alivinn- uni er mistur. Og ein størri eginogn er eisin fortreytin fyri, at Føroya Sparikassi fer at lata fígging til ali- vinnuna. Marner Jacobsen metir, at lágu prísirnir fara at gera seg galdandi kanska eitt ár afturat, og tað fer at merkja, at fleiri alifyritøkur, sum ikki fáa nýggjan eginpen- ing, eru í stórum vanda fyri at fara av knóranum. Men nú mugu vit halda høvdið kalt og ikki renna skríggjandi vekk, sigur Marner Jacobsen, sum heldur, at vit kunnu læra av hesum, at ásetingar um minstaprís skapa ein kunst- igan prís og síðsta enda gera størri skaða enn gagn. Heldur eiga vanligar marknaðartreytir at avgera prísin. Gongdin í alivinnuni er nógv upp og niður, men trupulleikin, metir Marner, er tann, at nú vánaligir prís- ir eru, so minkar fram- leiðslan nógv. Tá so aftur góðir prísir eru at fáa, so er lítið at selja, og framleiðsl- an verður aftur tá økt, og soleiðis kundi verið hildið fram. Pant avgerandi Men hvussu fáa vit so vent gongdini? Hvussu kann nýggjur eginpeningur fáast til vega? – Tað er ringt at fáa eyga á nakran váðafúsan kapital í Føroyum. Tí kundi ein møguleiki verið at fingið fatur á útlendskum kapitali, sigur Marner Jacobsen. Sambært sparikassastjór- anum er tað ein av fortreyt- unum fyri, at alivinnan skal kunna koma á føtur aftur, at peningastovnar kunnu fáa pant í aliloyvunum. Higar- til hevur Bjarni Djurholm, landsstýrismaður í vinnu- málum, avvíst hesum tankanum fult og heilt. Men Marner Jacobsen hevur eina aðra støðu: – So velur mann, at eing- in alivinna skal vera í Føroyum, sigur Marner Jacobsen. Spurdur, um ein nóg stórur innsatsur verður gjørdur í Føroyum fyri at basa ILA í Føroyum, svarar Marner Jacobsen, at tað er ógvuliga trupult at basa ILA, tí eingin veruliga veit, hvussu hetta skal gerast. Men hann leggur dent á, at hann metir øll taka trupulleikan í størsta álv- ara. Forstjórin vísir eisini aftur, at Sparikassin hevur verið ov agresivur at fíggja alivinnuna. Støðan í dag er heilt ser- lig. Vit mugu rokna við, at av nátúrligum orsøkum gongur upp og niður í føroyska búskapinum við einari fiskivinnu og ali- vinnu. Hetta er nakað vit eins og onnur mugu liva við, sigur Marner Jacobsen, sum sigur, at Sparikassin er til reiðar at fíggja alivinn- una, um nóg stórur egin- peningur er til staðar. 12,5% av útláninum hjá Føroya Sparikassi er lánt til alivinnuna. Hetta er einar fimmhundrað milliónir av knappum fýra milliardum. Steðgar búskaparvøkstri Støðan í alivunnini og trupulleikar í rækjuvinnuni hava fingið fleiri búskapar- frøðingar at siga, at ein møgulig búskaparlig aftur- gongd er ávegis í Føroyum. Vit skulu ikki rokna við nakrari kreppu, tí føroyski búskapurin er sum heild væl fyri. Í løtuni arbeiða eini áttahundrað fólk í ali- vinnuni. Gerst kanska ein stórur partur av teimum ar- beiðsleys, so minkar eftir- spurningurin í Føroyum, sigur Marner Jacobsen. Forstjórin heldur, at ein afturgongd í búskapar- vøkstrinum í øllum førum fer at gera seg galdandi, men hann dugir ikki at siga, hvussu álvarsligt hetta verður. Økja Í roknskapartølunum hjá Sparikassanum sæst eisini, at útlánini eru størri enn innlánini. Samstundis er skuldin til aðrar peninga- stovnar voksin við góðum trýhundrað milliónum. – Vit hava eina eginogn, og hana mugu vit eisini forrenta, sigur Marner Jacobsen, tá spurt verður eftir, hví farið verður so- leiðis fram. Solvensurin hjá Føroya Sparikassi, t.e. eginpening- ur mótvegis skyldum, er 21%, og hetta er væl meira enn flest allir peninga- stovnar í somu stødd í kongaríkinum. Tískil held- ur forstjórin, at tað rúm hjá teimum at seta meira pen- ing í umferð. Òlavsøkan er samstundis sum at vera tjóðarhátíðin føroyinga eisini tann tíð- in, tá føroyingar keypa og drekka mest av rús- drekka. Á deildunum hjá Rús- drekkasøla landsins er tað serliga í Havn, at tey leggja hetta til merkis. Dagmar Joensen, stjóri fyri Rúsdrekkasølu landsins, sigur, at allar deildirnar hava fitt at gera um ólavsøkuna, men tað er serliga deildina í Havn, sum selir sum einki annað tíðspunkt á árinum. Men føroyingar keypa sum heild minni rús- drekka í ár enn í fjør, sigur Dagmar Joensen. Og hetta sæst eisini aftur í sambandi við ólavsøk- una. Kortini verður nógv keypt, og ólavsøkan verð- ur mestur eisini ríkiliga vát í ár. Fólk keypa eisini øl og rúsdrekka sum vant. Blandaðu drykkirnar við vodka og sodavatni eru tiknir av hillunum, men Dagmar heldur ikki, at tað er ger tann stóra munin. Hesir drykkir vóru altíð eitt sindur ovur- mettir. Teir fingu nógva umtalu, men tað var ikki tann heilt stóra sølan. Eg haldi, at fólk hava funnið sær onnur alternativ, sigur Dagmar Joensen. Rúsan hevur opið í dag – fríggjadag – afturat áðrenn ólavsøku. Hóast minni rúsdrekka verður keypt í ár enn í fjør, so keypa føroyingar kortini meira til ólavsøku enn til nakað annað. Einki øðrvísi Serlig støða hjá alivinnuni Forstjórin í Føroya Spari- kassa heldur, at útlendskur kapitalur kundi verið ein av møguligu bjargingunum hjá einari illa sperdari føroyskari alivinnu. Mynd: Jens Kristian Vang Landsstýrismaðurin í vinnumálum, Bjarni Djurholm, heldur onga orsøk vera til skuldsetingarnar og hóttanirnar frá Heina O. Heinesen. – Higar- til hevur arbeiðið við Norðoyatunnlinum gingið, sum tað skal, og um Heini ætlar at slíta samgonguna or- sakað av hesum, hev- ur hann valt skeivt mál, sigur Bjarni Djurholm, sum held- ur framferðarháttin hjá tingmanni Tjóð- veldisfloksins vera púra burturvið SAMGONGUSTRÍÐ Heini í Skorini Bjarni Djurholm, lands- stýrismaður í vinnumálum, vísir øllum atfinningum frá Heina O. Heinesen aftur. Satt at siga hevur Heini O. Heinesen sambært Vinnu- málaráðharranum einki at finnast at. Arbeiðið við Norðoyatunnlinum gongur sína gongd, og tá talan er um slíkt stórarbeiði, tekur tað sjálvsagt sína tíð. Arbeiða skjótast gjørligt Bjarni Djurholm sigur við Sosialin, at higartil hevur arbeiðið gingið skjótast gjørligt. – Boðini frá Vinnumála- stýrinum til Partafelagið Norðoyatunnilin og Lands- verkfrøðingin hava allatíð- ina verið at arbeiða miðvíst við projektinum, og hóast nøkur viðurskifti hava seinkað gongdina nakað, hevur sum heild verið ar- beitt skjótast gjørligt, sigur Bjarni Djurholm. Í hesum høpi varð játtan frá Fíggjarmálaráðnum strik- að á umleið 300.000 krón- ur, og tríggjar ferðir hevur Vinnumálastýrið biðið um eykajáttan frá Fíggjarmála- ráðnum at byrja arbeiðið við. Viðvíkjandi lendinum í Klaksvík, har vegagerð er á skránni í næstum, skal Friðingarnevndin eisini geva grønt ljós, og nøkur ivamál hava verið viðvíkj- andi fornfrøðiligum viður- skiftum og linjuforðingum í Leirvíksfirði, har ymsar kanningar eisini hava verið neyðugar. Arbeiðini boðin út Í einum so týdningarmikl- um og kravmiklum arbeiði er talan sambært Bjarna Djurholm í flestu førum um, at viðurskifti stinga seg upp, sum seinka gongdina, men higartil hevur einki álvarsamt forðað fyri ætlan- ini, og í nærmastu framtíð fer arbeiðið í gongd. – Partafelagið Norðoya- tunnilin hevur bjóðað ar- beiðið út til vegagerð við tunnilsmunnan í Leirvík, og tilboðini skulu vera inni aftur 12. august. Sjey entre- prenørar eru inni í myndini, sigur Bjarni Djurholm. Vinnumálaráðharrin held- ur fram at siga, at hini ar- beiðini eisini eru boðin út, og tilboðini skulu vera inni í nærmastu framtíð, so klárt er at byrja uppá sjálvt ar- beiðið. Í vár góðkendi Landsverkfrøðingurin for- projektið, og væntandi verður detailprojektið góð- kent um ein mánað. – Hetta arbeiðið verður boðið út í august/septemb- er, og skulu tilboðini vera inni seinnu helvt av oktober mánaði. Bjarni Djurholm sigur, at arbeiðið fyrst byrj- ar í Leirvík, og væntandi fer hetta í gongd um mánað- arskifti november/desemb- er. Viðvíkjandi búskaparligu konjunkturgongdini í Før- oyum í løtuni tykjast kom- andi árini fara at vera meiri soltin enn undanfarnu. Hetta kann sambært Heina O. Heinesen eisini hava ávirkan á arbeiðið, men tað tykist Vinnumálaráðharrin ikki stúra fyri. – Tá vit eftir ølluma at døma fara inn í eitt tíðar- skeið við minni peningi enn undanfarin ár, er júst týdn- ingarmikið at fáa gongd á og arbeiða miðvíst við pro- jektinum. Negativa kon- junkturgongdin nýtist ikki at forða fyri arbeiðnum, um rætti framferðarháttur verð- ur nýttur, sigur Bjarni, sum leggur afturat, at landskass- in skal gjalda 32 mió. um árið undantikið 2004, tá einki verður goldið. – Heini burturvið Sostatt tykist arbeiðið sam- bært Bjarna Djurholm kunnað fara av bakkastokki í nærmastu framtíð, og hann vísir á, at Heini O. Heinesen onga orsøk hevur til ákærurnar og álvarsomu hóttanirnar. – Tá eitt projekt er í gongd, sum kostar 300-400 mió., ber ikki til at rista tað heila úr ermuni uttan nakað hóvasták. Talan er um eitt sera stórt og kostnaðarmik- ið projekt, sum eftir um- støðunum higartil hevur gingið væl, og tískil er tað heilt burturvið at koma við teimum útsøgnum, Heini O. Heinesen nú hevur borð- reitt við, sigur Bjarni Djur- holm. Hann leggur afturat, at higartil er alt avgreitt, sum kann vera avgreitt. – Um Heini O. Heinesen vil slíta samgonguna orsak- að av hesum, hevur hann avgjørt valt skeivt mál, og skuldsetingarnar eru heilt hol í høvdið, eru seinastu viðmerkingarnar hjá Bjarna Djurholm um álvarsomu skuldsetingarnar frá Heina O. Heinesen, sum í versta føri kunnu elva til sam- gonguslit. Tingmaður Tjóð- veldisfloksins, Heini O. Heinesen, er sera misnøgdur við fram- ferðarháttin hjá Bjarna Djurholm, landsstýrismanni í vinnumálum, viðvíkj- andi gongdini í mál- inum um Norðoya- tunnilin. – Løgtingið samtykti uppskotið 30. apríl 2002, og enn er einki hent. Hetta er ikki til at liva við, og samgongusamstarv okkara kann ikki halda fram, um einki hendir skjótt, sigur Heini O. Heinesen SAMGONGUSTRÍÐ Heini í Skorini Enn einaferð er stríð mill- um Tjóðveldisflokkin og Fólkaflokkin, hesaferð í sambandi við málið um Norðoyatunnilin. Heini O. Heinesen, tingmaður Tjóð- veldisfloksins, er sera mis- nøgdur við, at eingin fram- gongd er at síggja í arbeið- inum við undirsjóvartunnli- num undir Leirvíksfjørð, og hóttir hann nú at slíta alt samstarv við samgonguna. Sum seytjandi maður í samgonguni er ikki torført at gita sær til, hvørjar av- leiðingarnar vera, um Heini O. Heinesen hesaferð ger álvara av sínum ávaringum móti Bjarna Djurholm, landsstýrismanni í vinnu- málum. – Bjarni vil sabotera projektið Heini O. Heinesen heldur ongum ákærum aftur mót- vegis Bjara Djurholm, og vísir hann á, at Bjarni tykist ikki hava nakrar ætlanir um at eftirlíka tí, Løgtingið samtykti í apríl 2002. – Bjarni Djurholm heldur á at útseta málið, og tað tykist sum hann als ikki ætlar at føra tað út í lívið, sum landsins hægsti mynd- ugleiki langt síðani hevur samtykt, sigur Heini O. Heinesen. Hann heldur fram og sigur, at við hesum tykist Bjarni Djurholm hava ætlanir um at sabotera projektið og fáa tað at detta niðurfyri. Sostatt er talan um álvarsamar atfinningar frá Heina O. Heinesen móti Vinnumálastýrinum og Bjarna Djurholm. Síðani uppskotið varð samtykt í apríl 2002, hevur Landsstýrið gjørt fleiri broytingar, men hetta hevur sambært Heina O. Heine- sen als ikki verið góðar og neyðugar broytingar. – Tær broytingar, Lands- stýrið higartil hevur framt, er bert fíggjarligt pynt uttan nakran stórvegis týdning. Fyri ikki at vera tvørur tók eg undir við hesum broyt- ingum, men síðani tá er als einki hent í málinum, sigur løgtingsmaður Tjóðveldis- floksins. Sama søgan, sami flokkur Heini O. Heinesen metir ikki, at ein kann halda á at samstarva við ein flokk, sum ferð eftir ferð ber seg grundleggjandi skeivt at í landsstýrissessum. – Hetta er sama søgan og sami flokkur, sum enn eina- ferð vísir umsitingarligt maktarloysi og enntá lógar- brot, sum talan er um, tá ein landsstýrismaður ikki fylg- ir løgtingssamtyktunum. Í staðin fyri at vera Løg- tingsins tænari, sum ein og hvør landsstýrismaður eig- ur at vera, hevur Bjarni Djurholm sambært Heina O. Heinesen heilt ignorerað Løgtingið og farin sín egna veg. Hetta eru júst somu forðingar, sum ein annar landsstýrismaður í Fólka- flokkinum royndi at gera í 1998 í arbeiðnum við Vága- tunnlinum. Heini O. Heinesen leggur afturat, at júst nú hevur Bjarni orsøk at draga málið út, tí við støði í samlaðu búskaparligu gongdini við minni peningi og alsamt minkandi vøkstri kann arbeiði detta niðurfyri. Tískil er neyðugt at seta skjøtil á arbeiði skjótast gjørligt. Hóttir við samgongusliti Sostatt hóttir Heini O. Heinesen við samgongu- sliti fáar dagar áðrenn ting- setuna á Ólavsøkuni. Bólt- urin liggur hjá Fólkaflokk- inum, og Bjarni hevur sov- ið í tímanum og mótarbeitt løgtingssamtyktini. Heini vísir á, at ongantíð fyrr hevur hann upplivað slíkt í politiska lívi sínum, og um einki verður gjørt, ætlar Heini O. Heinesen sær ikki at stuðla samgonguni long- ur. – Ein og hvør umbering og frágreiðing frá Bjarna Djurholm kann ikki góð- takast, tí málið hevur ligið stilt so leingi. Tað hevur verið klárt at farið til verka í langa tíð, lógin varð sam- tykt áðrenn seinasta val, peningur er játtaður, og ein og hvør brochmannslestur frá Bjarna er bert uttanum- tos og kávalótir. Eg slíti samgonguna, um ferð ikki kemur á arbeiðið, og tað skjótt, endar ein bersøgin Heini O. Heinesen. Sostatt tykist talan enn einaferð vera um ósemjur í samgonguni, og enn eina- ferð eru umboð úr Tjóð- veldis- og Fólkaflokkinum í hornatøkum. Sambært Heina O. Heinesen kann ósemjan í versta føri enda við samgongusliti. Heini O. Heinesen hóttir samgonguna Bjarni Djurholm vísir øllum skuldsetingum aftur og sigur, at ákærurnar hjá Heina O. Heinesen eru uttan orsøk og púra burturvið. - Um Heini ætlar at slíta samgonguna orsakað av hesum, hevur hann valt eitt skeivt mál, sigur Bjarni Djurholm Heini O. Heinesen hóttir nú við sam- gongusliti, um ferð ikki kemur á arbeiðið við Norðoyatunnlinum. - Bjarni Djur- holm mótarbeiðir løgtingsins vilja og saboterar projektið. Hetta kann eingin liva við, og tískil er ógjørligt framhald- andi at samarbeiða í slíkari samgongu – Heini púra burturvið C M Y K 7 6