fríggjadagur 24. mars 1995síða 17

Nr. 59 — 24. MARS 1995 ko SLPP vid at siga, at tad júst visti, at annaðhvort høvdu føroyingar goldið ov nógv fyri verurnar í handlinum, ella høvdu teir fingið w lítlan pris fyri tær útfluttu vørurnar. I Danska Kancellunum vóru ætlanir um at lata Nólsoyar-Páll gullheiðurstekin fyri as rík hansara, serstakliga fyri at hava fingið friska koppavaksinu til Føroya (við fyrst at vaksinera ein mann, so ein annan 0.s.fr.), og krúnprinsurin hevði tikið undir við ætlan int, en við tað at formaðurin í Kancellunum at enda mælu frá við teirri grundgeving, >at en saadan udmærkelse til dette urolige hoved ville give ham en anseelse hos sine landsmænd, som kunne give ham en skade lig indflydelse var gingið burtur frá ætlanini um gullheiðursmerki Í Keypmannahavn Royndin Fríða varð liggjandi í Keyp mannahavn út í september mánað. Føroy ingarnir — uttan Jóhannes í Ølvisstovu og Dánjal á Hellu. sum fóru heim aftur vid ein um av skipunum hjá kongliga handli — vóru har, tá ið bretar í døgunum 3.—5. september bumbaðu og tóku Keypmannahavn og fóru av stað við tí danska herskipaflotanum Eftir hesa eyðmýkjandi viðferð fór Dan mark — sum hevði verið uttanveltað — í part við Fraklandi. Harvid var øll sigling til Før va og úr Førovum komin í vanda. Nóls war-Páll fekk tó skrivligt loyvi frå ti bretska admirålinum f Keypmannahavn at fara til Førova við farmi, soleiðis sum krún Fyrst í k tober mánaði var hann í Føroyum og legði kornfarmin upp í Suðuroy Nú liðu níggju mánaðir, il skip kom aftur til Føroya við korn prinsurin hevði játtað honum g hungur var í oyggj mum. Hóast hetta sýtti Løbner fyri, at Royndin Fríða slapp at sigla við farmi, men rann vildi hava hana at fara ørindi fyri seg ið frágreiðingum til Noregs ella Danmark ar. Í Keypmannahavn vóru menn ikki full vísir i, um Føroyar og Ísland longur hoyrdu il Danmarkar ella um bretar høvdu tikið yggjarnar. Nólsoyar-Páll gjørdi tí av fyri egna rokning at fara efur kornfarmi til Før va. Hann sigldi av Havnini tann 29. juni Tå høvdu bæði Clio og Salamine vitjað Havnina. Skansin var brotin, vørugoymsli urnar tómar. Hvørki Royndin Fríða ella hann komu aftur til Føroya. Frá »Brillu manninum« hevði hann fingið viðmælis bræv til bretskar flotaskiparar um at sigla ótarnaður. Men í Skagerakk varð hann tíkin av einum bretskum kaparaskipi, Fury, og tikin inn til Gøteborg í Svøriki, sum var sameint við Bretland í krígnum. Royndin Fríða hevdi fingið stóran skaða og var ikki siglingarfør. Nólsoyar-Páll og hinir av manningini vóru úr fíggindaríki og tí krigs fangar. Í Keypmannahavn eydnaðist tó honum at:fáa samband við tveir bretskar admirálar, og hann greiddi teimum frá standinum í Føroyum, og hví hann hevði gjørt hesa ferð. Føroyingarnir vórðu nú sendir ul London at greiða frá málinum og komu hagar í oktober Feigdarferðin Í London setir danski konsulin, Jens Wolff Nólsoyar-Páll í samband við bretskar nyndugleikar, so hann fekk høvi at greiða frá stóðu sínari og føroyinga. Bæði Privy Council og handilsmálaráðið vóru beina som móti Nólsoyar-Pálli. Hann var ikki longur krígsfangi, men fekk skipið North Star (um 54 tons til støddar) frá fíggjar málaráðnum og farm av neyðsynjarvørum at flyta til Føroya ímóti at koma aftur til London vid føroyskum verum. Honum var loyvt at gera fleiri sovorðnar ferðir til Før ya og aftur til Bretlands; admiralitetið varð biðið um at boða bretskum skipum, at lata Nólsovyar-Páll sigla í friði. Táið kríggið var av, skuldi hann fáa skipið North Star til ognar aftur fyri Royndina Fríðu, sum hann hevði mist av bretskum ávum Ikki er greitt, nær Nólsoyar-Páll við North Star frå Leith legði leiðina til Føroya Þann 17. november var hann enn í London tí tá var hann vitni í sakarmálinum móti »Brillumanninum«. Men hann kom ongan tíð fram við skipi sínum. Hvat ið hent hon um kann vera, veit eingin. Greitt er, at mán Royndin Fríða aðirna november og desember vóru ringir til veður hetta árið, so North Star kann ver farin av veðri. Longu í samtíðini vóru gitingar um. at handilsmyndugleikarni Keypmannahavn høvdu forkomið Nóls var-Pålli. Jákup Nolsøe ivadist ikki i, at so var, og at hann var farin av »mannavøld um«. Hann helt hatrið til bróður sir stórri enn so. Frá Jóhan Hendrik Schrøter presti í Suðuroy, hevði hann frætt, at hand ilsstjørnin gjøgnum umboðsmann sin Bjørgvin heyði sent tvey kaparaskip at taka skip Nólsoyar-Pálls. Annað teirra, Odin var inni í Vági í Suðuroy 10. januar 1809 og fór haðani 26. januar. Skiparin á hesum skipi hevði sagt prestinum, at teir vóru sendir at leita eftir Nólsoyar-Pálli. Prógv er einki fyri hesi meting, og helst var Danmark eitt stórri rættarsamfelag enn so, at ein stovnur sum handilsstjórnin kundi senda skip av stað beinleiðis at forkoma fólki Kortini er ein sovorðin illgruni hjá einum so mentaðum og hugsandi manni sum Jákup! Nolsøe, sum hartil heyði betri innlit í hand ilsvidurskifti enn tey flestu, eitt progv um hvussu inniligt stríðið millum Nólsoyar Páll og myndugleikar í Føroyum og í Dan mark var vorðið. At Løbner, kommandant ur, og Hammershaimb, futi, ikki saknaðu métstødumann sín sæst av brævi, teir skriv aðu til Rentukamarið fyrst í apríl mánaði 1809, tá ið eingin vón var um, at Nólsoyar Páll kom aftur faftur: »Vinteren har været temmelig rolig; dog skal vi ikke nægte, at skipper P. Nolsøes fraværelse og konsort tavshed, som en følge af hans skæbnes uvished, mulig bør anses for at have bidraget dertil« ernes Endin Tann hugsan er sett fram, at nevndu kap araskip, ella annað teirra, kunnu hava mørt North Star, sum av góðum grundum kann hava siglt undir bretskum flaggi, og at bar dagi hevur staðist av við tí úrslit, at:ið hvussu er North Star er sokkin við allari manning. Hetta verður tó bert ein giting sum samstundis má bera í sær, at Nólsoyar Páll er ikki farin úr Bretlandi fyrr enn einaferð seint í januar mánaði, og tað er helst seinni enn trúligt er. Eftir verður so tann møguleiki, at North Star er gingin burtur í ódnarveðri Nólsoyar-Páll var tá bert 42 ára gamal Tad strid, sum gjørdi hann kendan í Føroya søgu, stóð bert fýra tey seinastu av hesum árum. Mótstøðan mót ti mún av embætis veldi, sum leingi hevði eyðkent stýrislagið i Førovum,. var til í fólkinum: men tað var ikki gamansleikur at hætta sær mo 3 råddu fyn øllum hægt Jurskiftum í Før vum, men ersini fyri øllum sambandi við nyndugleikar í Danmark. Fáum eydnaðist at bróta út at skoða heimir Hani yr g erða ávirkaður av einum tidarhvarvi, tå 3 nngrógvin myndugleikatrúgv var vikn andi, og nýggjar stjórnarligar og búskapar 11 hugsanir brutu seg fram. Imóti øllun He hesum nýggja mátti tað føroyska samfelag ið um ár 1800 tykjast gamalt og komið, og karmurin um alla hesa skipan sum tíðin var farin frá, var hin kongligi einahandilin og alt tað, sum honum hekk uppif — eisini av dugnaloysi og rounskap! har hver lívgaði ødrum í r iram Eftirmeting Við Nólsovar-Pálli fingu føroyingar ein vitugan, djarvan og royndan mann, sum dugdi at bera Føroyar saman við umheimin og sum tordi at savna føroyingar í eina mót stóðu móti valdsharrunum sum var so sterk, at teir ráðandi hildu hana oddamann hennara — vera ein sannan vanda. Alt virksemi Nólsoyar-Pálls var ein hóttan móti teir gomlu, stirvnu skipanini, sum einki nýtt kundi spretta úr men sum kundi: køva tíðarhóskandi broyt ingarvilja. Hann hevur verið ein óvanligur maður, bæði hjá fremmandum og føroy ingum, og týðuligt er, at hesin maður hevði ferðast í øðrum umhvervi enn Føroyum í eina rørslu og serliga handilstíð Framskver eð; till rå vi N På Tá ið sig glapp føroy it har mistu teir taðr sta avræð n eg Durskift Við aKi if tur úr fr r kund zerast Mn i Sjá øå r ind g | teimum sum fiskiskapur kundi mennast Føroyingar høvdu ikki ráð at keypa skip, og tá ið teir so bygdu eitt sjålvir, varð termun noktað at nýta tað; føroyingar máttu ikk koma uppí sjálvir. Annadhvørt var at góð taka hesi viðurskifti og gevast á hendur ella var at bjóða av og bróta seg út. Nólsoyar Páll hevði ikki so stóra virðing fyri em bætisveldinum í Føroyum, at hann tók tað sum ein halgan stovn. Eins og langabba sonurin seinni valdi hann at fara aftur um embætismenninar beinleiðis til hægstu donsku myndugleikar — og fekk góða mót tóku. Men tá var tíðarskeið hansara um at vera runnið, so hann fekk gjørt so líuð gagn 1 nýggja møguleika. Hóast lítið ftøkiligt kom burtur úr stríði Nólsoy ar Jan hann var mentur at stiga í fótaspor hansara, s legði hann steðið undir eina embætis mannaandstødu, sum gjørdist byrjanin til føroyskan poliukk seinni i øldini. Verk hansara varð ongantíð gloymt. Og skald Pålls, me( var á døgum, og eing skapur hansara livdi á m nanna tungu