mikudagur 16. august 1995síða 10

10 Fiskirannsóknarstovan: Ætið er seinnu árini komið betur til høldar Lógin um fiskikvotur, sum løgtingid avgreiddi í síðstu viku, var grundað á tilmælið, sum Fiskirannsóknarstovan kom við fyrr í summar. Tilmælið var grundað á drúgvt álit í fleiri pørtum. Í síðstu viku prentaðu vit fyrra partin av tí, sum verður nevnt Hav og æti. I dag prenta vit seinna partin, sum kallast »Æti í føroyskum sjøgvi« Hvat er æti? Æti (plankton) er smáar verur. sum sveima uppi í sjónum og verða ferdar við streyminum, hagar hann fer Vit kunnu bólka æti í tveir hevuðsbólkar. planutæti og djóraæti Mlantuæti er, sum navnið sigur. smáar plantur. sum liva uppi í sjónum Flestu teirra eru bert umlerð 1/ 106: 1/10 mm tl steddar og kunnu út bert síggjast mikroskopi Nemðngin av plantuætinum er gróðurin í sjónum. Hesin gróðurin er ens og á landi. næstan bert um varið og summarið. Um veturin er ov lítið av ljósi til, at nakar gróður av týdningi kann vera Ti er lítið av plantuæti um veturin. og næstan allur gróðurin er um summarið. Tey ymisku árini kunnu eisini vera ójevn til gróður. Summi ár er gróður in lítil ella hann kann koma seint; onnur ár sær betri út Hin bólkurin er djóraæti Tad er sum oftast nakað sterri enn piantuæti. Fleiri ymisk sløg av djóraæti eru men nógv mest er av nekr um smáum krabbadjórum sum hava felags heitið kope podar. Ti verður her í høv uðsheitinum meint við kope podar, tá vit tosa um djóra æti. Tey flestu slegini eru umleið 1-3 mm til staddar men ungarnir eru tó minni Hetta djóraætið livir mest av plantuæti. og gýting og vekstur hjá djóraætinum er nær tengt at. hvussu nógv er av plantuæti Týðiligt samband er imill um, hvussu nógv hetta djóra ætið fær at eta og hvussu nógv tað gýtir. Djóraætið kann ti ikki gýta storvegis, fyrr enn gróðurin er komin í sjógvin um varið. Um gróð- urin er lítil, ella um hann kemur seint um vårid, verð- ur gýtingin hjá djóraætinum hareftir. Hetta kann hava stórar avleiðingar fyri livilik indini hjá nógvum slegum av fiskalarvum tidliga um várið At ætið hevur avgerandi týdning fyri, hvussu nógv vit kunnu fáa úr okkara sjogvi, er sjálvsagt. Ikki bert, um nógv ella lítið av æti verður gjørt, men eisini nær ætið kemur og hvussu stórt tað er. Tað, sum ræður um, er, at nóg mikið av æti í rettum støddum er til tær tidirnar, tå brúk er fyri tí. Ti fara vit ikki bert at hyggja eftir negdun- um av æti, men mugu eisini hyggja at, hvussu hetta sam- svarar til tann ymiska tørvin til ymiskar tíðir á árinum Gongdin í 1994 Plantuæti. Tad, at sjógv- urin á landgrunninum er rættiliga væl avbyrgdur frá sjónum uttanum, ger, at ætið á landgrunninum bert í litlan mun verður blandað við ætið uttanfyri. Landgrunnurin er ti ein vistskipan fyri seg. sum í stóran mun er avbyrpd frá sjónum uttanfyrt Tá gróður er, verða tød- evni tikin úr sjónum og brukt til nøringina av plantuæti Meira av gróðri er. tess meira verður brukt av tød evnum og skjótari minka tey ur sjónum. Ti kunnu vit siga, at tær nøgd irnar av plantuæti, sum kunnu gerast í gróðrinum á landgrunni okkara, í sein asta enda eru avmarkaðar av, hvussu nógv av tødevn um er á landgrunninum. tå gróðurin byrjar um várið, tó umframt tað. sum rekur inn á landgrunnin uttaneftir tess ÆI Gróðurin kemur vanliga fyrr inni á landgrunniunum enn uttanfyri og soleiðis var eisini á vári 1994. Inni á land- grunninum kom gróðurin rættiliga í gongd í seinnu helvt av apríl (mynd 2.2 la) og uttanfyri umleid 2-3 vikur seinni (mynd 2.2.1b) Djóraæti. Um veturin er lítið av djóraæti á landgrunnin- um. Hevuðsgýtingin er um vårid; men eitt sindur av gýt- ing kann tó vera tað mesta av sumrinum. Tað ætið, sum vit síggja um summarið, er gýtt sama vár ella summar. Ser liga hevur várgýtingin týdn- ing. og hvussu nógv djóra- æti, ið verður gýtt, er partvis avmarkað av, hvussu nógv av gýtandi æti er á land grunninum og partvís av. hvussu nógv tað hevur at eta Djóraætið etur plantuæti, og ti er gróðurin í sjónum ein av gerandi fortreyt fyri, bæði nær og hvussu nógv djóraæt ið kann gyta I 1994 kom gróðurin á landgrunninum rættiliga í gongd í seinnu helvt av apríl og uttan fyri landgrunnin 2-3 vikur seinni. Djóraætið fekk tå nógv at eta, og for at gyta (mynd 2.2.1). Eitt sindur av gyting var á landgrunninum eina tíð frammanundan, men hetta var bert smávegis Tiðarskeiðið. tå djóraætið á landgrunninum gytir, hev ur ma. sera storan tydning fyri livilikindini hjá fiskalarv um um várið. Hjá nógvum fiskasløgum (toski td) reka Mynd 22.1. Lutfalslig nøgd av plantuæti og av djóraæti á landgrunninum (a) og stutt uttan fyri landgrunnin (b) á vári 1994. Plantuæti er víst í vekt, meðan djóraæti er víst í tali; bæði í relativum máti. rognkornini aftan á gytingina í nakrar vikur við streymin um, áðrenn tey klekjast og verða til fiskalarvur, sum sjálvar mugu leita sær fødi Ta fyrstu tíðina eta fiskalarv urnar serliga egg og ungar frá djóraætinum. Ti er um ráðandi fyri fiskalarvurnar. at gytandi djóraæti er í sjónum, tå tær byrja at eta Á varið 1994 var hevuðsgytingin av djóraæti á landgrunninum í seinnu helvt av april mánaði (mynd 2 2 1a). Hetta fall í tid væl saman við feðitervin hjá fleiri slegum av fiskalarvum á landgrunninum Nógv tað mesta av djóraæt inum á landgrunninum í 1994 vóru sløg, sum bert halda til her, og sum ikki eru úti á vid» um havi. Uttan fyri land grunnin er næstan alt djóra ætið eitt slag, ið nevnist reyð æti. Hetta slagið er nakað sterri enn landgrunnssløg ini. Lítið av reyðæti var kom ið inn á landgrunnin, og ti var »gytingarstovnurin« av hes um slagnum lítil inni á land grunninum á vári 1994. Tó er líkt til, at tað ætid, sum var á landgrunninum, hevði góðar fødiumstødur og hevur gýtt nógv Rokrað í tali var rættiliga nógv av djóraæti á land- grunninum tíðliga á vári 1994 (mynd 2 2.2). Hetta var smátt æti, sum nýliga var hjá fiskalarvunum ta fyrstu tíðina. Men skjótt minkadi, helst ti at fiskalarvur hava et- ið so nógv burturav. Seinni um summarið vaks talið tó aftur. Hetta kann partvís hava verið ti, at nakað av fiskalarvunum, sum nú vóru vaksnar til yngul, fóru niður á botn, og partvís tí at yngulin seinni um várið og summ- Uttan fyri landgrunnin var væl av djóraæti alt summarið (mynd 2.2.2). Hetta var reyð- æti, sum seint um summarið fór niður í djúpan sjógv at vera fyri veturin. Mátað í vekt, var hinvegin Nr. 154 — 16. AUGUST 1995 sera hid av djóraæti á land grunninum í 1994 (mynd 223). Bert eitt stutt tíðar skeið um várið var nógv Men beint uitan fyri land grunnin var munandi meiri Hesin munurin ímillum land grunnin og sjógvin uttanfyri kom av, at ætið uttanfyri var munandi sterri enn inni á landgrunninum am 3 — , .4 Tey slegini, sum bert halda til á landgrunninum. eru væl minni enn reydæti, sum meira heldur til á viðum havi. Av ti, at lítið av reyðæti var inni á landgrunninum í 1994, var ætið á landgrunn Inum á vari og sumri 1994 fyri tað mesta smáir kopepodar Um várið hevur hetta verið góð feði hjá m a. fiskalarvun um. Men seinni um várið hevur fiskayngulin verið noyddur at eta eitt rættiliga stórt tal av teimum smáu ko pepodunum, sum eftir vóru. fyri at fáa sín føditørv nekt aðan Broytingar árini Kanningar av æti hava ser liga verið gjerdar síðani seinastu Mynd 2.2.2. Miðal tættleikar av djóraæti á nekrum festum steðum á landgrunninum og stutt uttan fyri landgrunnin í 1994 ar, sum geva eina ábending um gróðurin, hava tó verið gjørdar nøkur ár framman- undan. Hetta eru måtingar av tødevnum í sjónum. Hesi um, at gróðurin á landgrunn- inum í seinnu helvt av 1980 árunum og í byrjanini av 1990 árunum hevur verið óvanliga lítil, men at hann tey seinastu árini er øktur aftur Seint í 1980 árunum og í byrjanini av 1990 árunum var heilt nógv av tødevnum um summarið, men hesi sein- astu árini eru negdirnar minkaðar heilt nógv aftur og Mynd 2.2.3. Miðal negdir at djóraæti á nøkrum festum steðum á landgrunninum og stutt uttan fyri landgrunnin í 1994, roknað í samlaðari vekt undir hverjum fermetri frá vatnskorpuni niður á 50 metra dýpi eru nú á sama stæði, suin tær vóru áðrenn hetta tíðarskeið ið. Tilfarið er ikki so fullfiggj ad, sum ynskiligt kundi ver ið, men saman við eðrum til fari, sum er til taks, gevur hetta eina ábending um, at gróðurin á landgrunninum hevur verið lítil í tíðarskeiðn um frá seint í 1980 árunum og til byrjanina av 1990 árun um, men at hann nú er vaksin aftur. Vit vita tó ikki, í hvønn mun ein møguliga sterri inn flutningur av teðevnum utt aneftir tey árini, tá negdirnar vóru stórar, kann hava ávirk að urslitini Enn størri tydning eiga vit tó at leggja í viðurskiftini fyri plantu- og djóraæti um vár- ið. av ti at hendan tíðin hevur so stóran týdning fyri fiska- larvurnar. Her vísa kanning ar, sum gjerdar eru í árunum 1989-1994, at gróðurin á landgrunninum tey fyrstu ár ini í hesum tíðarskeiði kom ógvuliga seint Td kann nevnast, at í 1989 kom gróð: urin ikki rættiliga fyrr enn í juni. Í 1990 var lítil og eingin gróður fyrr enn seint í mai, og í 1991 byrjaði hann um midan næ. Siðan kom gróð- urin fyrr og fyrr, og 1994 var várgróðurin í hæddini í seinnu helvt av april mánaði Hetta tykist at hava åvirkad gytingina av djóraætinum nógv, soleiðis at hon eisini kom fyrr og fyrr Toskalarvurnar byrja van- liga at eta um hálvan apríl og hýsularvurnar umleið 2 vik- ur seinni. Hetta er væl áðr- enn djóraætið av álvara fór at gýta tey fyrstu árini í oman- fyri nevnda tíðarskeiði (síð- ani 1989). Gróðurin kom seint, og tí fór eisini djóraæt- ið at gýta seint um várið Seinastu árini hevur tóð sæð betri út. måtingar sum prógv, mugu vit vænta, at henda broyting- in hevur havt stóra ávirkan á livilikindini hjá fiskalarvun- um ta fyrstu tíðina eftir gyt- ingina. Vit hava fyrr víst á, at fiskalarvurnar ta fyrstu tíð- ina serliga eta egg og ungar frá djóraæti, men at djóraæt- ið ikki gytir stórvegis, fyrr -