fríggjadagur 29. august 2003síða 7

heimi undir menning. Hon nevnir tey lesandi í Grøn- landi, sum veruliga eru farin ígjøgnum eitt mental- itetsbroyting frá at verða statsborgari í Grønlandi til at kunna kalla seg heims- borgarar. Mentalitetsbroyt- ingin heldur hon verða hug- vekjandi, tí fólk eru vanliga rættiliga trek at góðtaka, at tey alt meira gerast heims- borgarar, og harvið nation- ala festið. Spurd um rákið rakar allar grønlendingar, ella talan bert er um tey lesandi, svarar Hanne, at tað rakar øll. – Tann vanligi maðurin í Grønlandi, sum fiskar er noyddur at fyrihalda seg til prísirnar á heimsmarknað- inum, og er prísurin ikki góður, so rakar tað øll hús- arhaldini. Grønlendingar eru noyddir at síggja seg ein part av eini størri heild, og tað gera teir eisini. At búskapurin í Grønlandi er so lítil og sárbærur og lætt- ur at ávirka, hevur við sær, at heimsstøðan rakar skjótt, greiðir Hanne Petersen frá. Sammett við støðuna aðra- staðni í heiminum, er støð- an í Grønlandi serlig. Van- liga hoyrist, at fólk eru bangin fyri at missa seg sjálvan burtur í øllum globaliseringsmeldrinum. Serliga er óttin vendur ímóti at so stórir felags- skapir sum ES, NAFTA, WHO os.fr. gera, at nation- al statirnir sum eind dettur burturímillum stóru altjóða eindirnar. Menningin ímóti størru eindum sum ES, hevur havt eitt mótrák við sær, sum heldur, at tað er av stórum týdningi at national statirn- ir sum eind verða varðveitt. Men hetta vinnur kortini ikki frama í Grønlandi. Grønlendingar eru sera opnir fyri útheiminum, og eru sera forvitnir at fregn- ast um, hvat útheimurin hevur at bjóða teimum. Teir hava ásannað, at fyri at yvirliva í dag, so er neyðugt at ein er opin fyri útheim- inum. Sambært Hanne Pedersen, so síggja grøn- lendingar tað nærmast sum ein yvirlivilsishátt at vera opnir fyri samstarvsmøgu- leikum við útheimin. Nýtt rák vinnur fram Tekur ein orðini hjá Hanne Petersen fyri fult, so er væl- ferðarskipanin, sum serliga hevur vunnið fram í Norð- anlondum við at syngja sítt seinasta vers. Skipanin, ið kemur at loysa vælferðar- skipanina av, verður sam- bært Hanne Petersen ein skipan, ið fer at leggja seg eftir at ganga øðrvísi um bólkar, ið ein ella annan hátt eru øðrvísi í einum samfelag. Henda skipan er við vinna fram millum sosi- ologar í dag. Hetta nýggja rákið skal síggjast í ljósin- um av teimum rættindum, ymisku bólkarnir hava vunnið sær seinastu 25 árini. Hon nevndir menn- iskjarættindi, diskriminati- on ímóti kyn, rasu, og átrúna os.fr. Ein broyting fer at fara fram í hugsunnarháttinum hjá fólki, frá at øll skulu standa líka verður farið til, at hvør bólkur sær krevur serliga viðferð. Fyri at henda skipan skal vinna frama, so er neyðugt, at samfelagið ásannar, at sam- felagið í dag er fjølbroytt samansett Í Danmark eru tað bæði fólk, ið eru fyri og ímóti nýggja rákinum. Hon tekur spurningin um mongu inn- flytararnar í Danmark. Her hevur tó eitt fólk sum er øðrvísi enn danir, og tað hevur óvissu við sær millum fólk. Multikulturiseringin er partur av nýggja rákinum. Ein er noyddur til at ganga øðrvísi um innflytararnar, tí teir kunnu lúka somu treytir sum danir. Tað er týdning- armikið hjá politiska myndugleikanum at ásann- að at felagið er samansett av nógvum ymiskum bólk- um, og politikkurin verður orðaður eftir tí veruleikan- um. Seinasta fólkatingsval er gott dømi, at rákið er vinna fram politiskt. Tveir inn- flytarar vórðu valdir á Fólkating, og tað heldur danski professarin verða greitt tekin um, at danir eru við at síggja nýggja rákið. Hon nevnir í sama við- fangi, at á skúlaøkinum í Danmark eru eisini broyt- ingar at hóma. Bæði í donskum fólkaskúlum og studentaskúlum hevur man ásannað, at flokkarnir í størri og størri mun eru multikulturellir, og tískil verða skipanir settar í verk, ið hóska til tann flokk ella skúla, ið man hevur við at gera. Grønlendingar eru rættiliga tilvitaðir um, at teir eru partir av einum størri globalum heimi. Teir fegnast um øktu tøknu-, samskiftis- og ferðamøguleikarnir, globaliseringin hevur havt við sær 12 Nr. 162 - 29. august 2003 Nr. 162 - 29. august 2003 13 Grønlendingar hava í nógv ár verið mettir at verða eitt rættiliga avskorið land. Hetta er nú við at broytast, tí teir hava ásannað, at teir eru noyddir at luttaka á altjóða leikpallinum. Teir vilja nú seta Grøn- land so rimmarfast á heimskortið SAMRØÐA Orð og myndir: Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Í hesum døgum er danski professarin í rættarsosiol- ogi, Hanne Petersen, í Før- oyum og roynir at seta seg inn í føroysk samfelagsvið- urskifti. Hanne Petersen ar- beiðir á Københavns Uni- versitet, har hon hevur fingið eitt sokallað profes- sorat til at viðgera grøn- lendska rættarsosiologi. Í samband við professor- atið metir hon, at fyri at fáa eina haldgóða viðgerð av evninum, er hon eisini noydd til at seta seg inn í føroysk samfelagsviður- skifti. Hon kom til landið seinasta mikudag, og eftir ætlan fer Hanne Petersen aftur av landinum leygar- dagin. Hetta er fyrstu ferð hon vitjar Føroyar, og umframt at gera samrøður við við- komandi fólk, sum kunnu seta hana í føroysk sam- felagsviðurskifti, hevur hon ferðast kring oyggjarnar sum ferðafólk. Búð í Grønlandi í fýra ár Frá 1995 og fýra ár framm búði Hanne Pedersen í Grønlandi. Hon undirvísti á Universitetinum í Grøn- landi, og hon hevur skrivað fleiri bøkur um rættar- og samfelagsviðurskifti í Grønlandi. Í 2001 fekk hon tillutað professoratið um grøn- lendska rættarsosiologi frá Københavns Universitet, og eftir ætlan skal hon verða liðug við ritgerðina í 2006. Hetta er fyrstu ferð, at Københavns Universitet letur eitt professorat, ið viðger onnur øki í danska ríkinum enn Danmark, so talan er um ein forkunnuga uppgávu hjá danska professaranum. Í høvuðsheitum ætlar Hanne at lýsa broytingina í samfelag- og rættarviður- skiftum í Grønlandi í hes- um globaliseringstíðum. Hon heldur, at túrurin til Føroya er rættiliga nær- liggjandi, tí hon hevur áhugað í at síggja um viðurskiftini millum Føroy- ar og Danmark eru øðrvísi enn viðurskiftini millum Grønland og Danmark. Hon ásannar, at túrurin fyrst og fremst skal nýtast sum bakgrundsvitan til rit- gerðina um Grønland, men fyri at kunna gera nakrar samanberingar millum Grønland og Føroyar, var tað týdningarmikið, at hon setti eg gjøllað ínn í føroysk samfelagsviðurskifti. Hanne Petersen er ógvu- liga áhugað í globaliser- ingshugtakinum, og hon dylir heldur ikki fyri, at júst tað evni verður knútapunkt- ið í uppgávuni. Danski professarin heldur, tað er ógvuliga áhugavert at síggja menningina av grøn- lendska samfelagnum síðan annan veraldarbardaga. Stórur partur av tíðini eftir kríggið, hava grøn- lendingar nýtt til at vinna sær rættindi, fyrst sum amt, og síðan sum heimastýrið, og nú verður arbeitt við at vinna sær rættindi á altjóða leikpallinum. Rívandi menning í Grønlandi Hanne Petersen vísir á, at grønlendingar eru væl á veg til at kunna kalla seg heimsborgarar. Øktu tøkn- ligu-, samskiftis, og ferða- møguleikararnir hava havt við sær at ein hugburðs- broyting er farin fram í Grønlandi. Grønlendingar eru ógvuliga tilvitaðir um, at heimssamfelagið gevur teimum øktar møguleikar. Hanne Petersen nevnir, at ST-menniskjasáttmálin, broytt hugsjón mótvegis upprunafólki og mikrostat- um hevur rættiliga latið eyguni upp hjá grønlend- ingum. Danski professarin sigur, at grønlendingar hava sum mál at sláa sítt navn rimmarfast á heimskortin- um. Hetta verður gjørt við at broyta hugburðin hjá al- tjóða samfelagnum mót- vegis Grønlandi, og hjá grønlendingum mótvegis altjóða samfelagnum. Fyri at fremja hesa hugburðs- broyting, so verður arbeitt bæði politiskt, búskaparligt og mentanarligt. Hanne Petersen heldur, tað ber væl til at staðfesta, at Grønland frá at vera rættiliga avskorið, nú er í ferð við at gerast partur av einum heimssamfelagið. Sambært danska professar- anum, so er serliga tann tøkniliga menningin, ið hevur gjørt sítt til tí rívandi menningina í Grønlandi. Hon vil fara so langt at siga, at grønlendingar eru møguliga eru í fremstu røð, tá tosað verður um at síggja seg sum borgara í einum Danski professarin, Hanne Petersen um globaliseringmeldurin: Grønlendingar eru við í fremstu røð Hanne Petersen, professari í rættarsosiologi, heldur, at norðurlendska vælferðarskipanin er við at syngja sítt seinasta vers. Nýggja skipanin fer at leggja seg eftir »forskelsbehandling«, sum hon kallar tað C M Y K 13 12