fríggjadagur 22. desember 1995síða 19

SA Nr. 246 — 22. DESEMBER 1995 skattavaldið tí kanna málið ístaðin. Skattavaldið kom sum kunnugt til ta niður støðu, at eginpeningur ikki altíð var í lagi í hesum farmaskipamálum Ein politikanning tá hevði k.“ska broytt okkurt í fyri sitingini av skipabyggi studningin og eðrum studningi, og helst fyri byrgt, at onkur kendi Heygadrangs- og Skåla fjallsmålini sum kettu úr høvdatrogi, ti teir høvdu rurad seg i blund vid ti, at futin ikki hevdi åhuga i slik- um málum, hóast mong tå kendu til ferðandi am bassadørin í eginpenings- lánum, sum íkki skuldi gjaldast aftur, advokatin og skipsmeklaran So fútin skal framvegis sjálvur taka stødu til hvat vert er at kanna, men hin- vegin haldi eg at Christian Andreassen fer skeivur, tå hann sígur, at fútin hevur skyldina av teim skakandi húsarannsóknunum, sum seinni fóru fram. Tað var Magnus Petersen, sum setti hesar húsar ann- sóknir í gongd. Hansara »hysterisku« skuldsetingar í rættinum ímóti Gudi og hverjum manni noyddu ja provokeraðu - fútan at gera okkurt serstakt júst fyr í at verja rættartrygdina hjá Magnusi Petersen. Tað skuldi ikki kunna sigast, at Magnus fekk verri semdir enn aðrir samfelagsbor gar ar Allir teir ákærdu hava í eina viku greitt Føroya fólki frá hverjum ræðuligum trysti, teir og familjur teirra hava livað undir nú í fleiri ár, men hini 200 fólkini, sum Magnus Petersen »pussadi« futan uppá, liva enn undir hesum trýsti. Rættarmál um fíggjarundandrátt eru heilt serlig Tað er ein sannroynd sein- astu 20-30 árini í danskari rættarsøgu, at tå málini gerast nog stor og umfat- andi og taka nog langa tíð, so er tað ótrúliga tor fert hjá ákæruvaldinum at fáa fell- andi dóm. Danir stovnaðu eitt serstakt >Bagmands- politi«, men tey mál, reist eru av kanningum teirra, hava nærum ongan fallandi dóm útvegað, tak Bonde Nielsen, Jydebrødrene o.fl. Onkur juraserfrødingur vid Keypmannahavnar Univ ersitet hevur mett, at ein orsøk kann vera, at i slik- um målum gerast rætt arhølini, dómari, åkæri, verjar og vitni saman vid teim åkærdu eitt lítið mini- samfelag, har øll sita hvørj- um eðrum so nær, at tor ført er at fella tyngjandi dóm, uttan so at onki talar ímóti, at teir ákærdu ætlaðu at fremja Lrotsverk ístaðin fyri at eitt framt brotsverk skal dømast, hóast viður skiftini eru sum bera í bøtu flaka. Í hvussu er skal linar í dómur demast. Í sterri málum er lættari at frí kenna við ábreiðslum enn at døma linan dóm Persónliga havi eg onki ímóti at rættar trygdin rokk ur vítt, men tá mugu vit seta Undir einum sakarmáli eru teir ákærdu ikki noyddir at tala satt, men kunnu síga sína hugsan sum best, ja lúgva sum teimum hóvar. Hetta er rættur teirra, og hann hava teir nýtt so tað forslær. Harafturat skal allur ivi sum kunnugt koma ákærda til góðar skerpt krøv til lóggev aran um alla tíðina at br oyta lóg- ina tann vegin, at hon alla tíðina gerst meir a fyribyrgj- andi. Men nú er oll hendan lóggáva donsk, so okkara regulatorur er minkan ella burturtøka av ollum studn- ingum, men hetta verður ikki í morgin Er landskassin livandi vera? Ein av verjunum segði í gjár frá, at dómur in kundi verið ødrvisi, varð landskassin settur í ákæruritið í staðin fyri landsstýrið. Ég eri ikki logkønur at meta um hetta, men helst byggir hann á tað, sum dómarin sigur í dóminum, at sum ákær u- ritið er skrivað noyðist hann at fridøma Hetta ljóðar sum ein »nøs« til ákæran, men mær ljóðar að ólogiskt, at hin 6- mælandi landskassin, sum onga avgerð tekur, skal kunna verða svikadur, kunnu tey, sum varða av landskassanum, td. løg- ting, figgjarnevnd og lands- styri, ikki vera svikad. Men hatta er kanska ein »hægr i juridisk finessa«. Logikkur og tørvandi logikkur Annars haldi eg dómar an vera sera ógreiðan í tulk- ingini av onkrum av tí, sum kom fram undir rættar mál inum, eitt nú frágr eiðingina hjá málsviðgerðanum i landsstýrinum. Frásegn hansara verður td. nýtt til at vísa á, at eginpenings váttanin ikki var tað pappír verd, hon var skrivað á, men samstundis verða 5/8 av frágreiðingini nýttir til at vísa á, at felagið í hvussu er hevði útvegað 5 mill. kr. og hevði ætlað at útvega rest ina. Tískil hevdi felagið ikki snýtt við vilja. Talan var jú eisini um eitt partafelag, nevniliga felagið »Vål« á Skála, sum hevði selt eitt kraftblokkaskip við stórum vinningi, ja eitt felag, sum áðrenn seluna hevði ríkið skipið við stórum vinning, so teir skuldu sanniliga átt nakað av eginpeningi, hes um gekk landsstýrið í hvussu er út frá í jan. 1986, tá prinsippjáttan var givin um veðhald og studnings- lán. Tað er tí ein dema gogisk snar ing av Christian Andreassen, tå hann nevn- ir, at øll vistu, at Jørgen Bech ikki átti 8,6 mió. kr. á bók. Tað var jú flintrandi líkamikið, hvat Jorgen Bech átti, men sera viðkomandi hvat tað ríka felagið »Vål« átti Dómarin er eisini sera trilvandi, tá hann nevnir stødutakan mína og lands- stýrisins tíðliga í desember 1987 til framhald av bygg ingini, hóast eginpenings váttanin frá 10. nov. ikki varð mett fullgóð at vera Hóast dómarin veit, at landsstýrið longu í januar 1986 veitt sáttmálaveðhald og samtykti byggilánsveð hald og tí var bundið til at gera byggingina lidna, utt- an mun til um »Vål« fekk skipið ella ikki, so nýtir hann frágreiðingina frá málsviðgerðanum til ta niðurstøðu, dat egin- peningsspurningurin helst hevði lítið at týða fyr í lands- stýrið. Nú var málsviðgerðarin eisini vaksin ótrúliga nógv síðan Heygadrangsmålid, hann var vorðin ein raskur knassi, sum var førur fyri at geva eina nógv skurvutari mynd enn fyrr av manna gongdini í landsstýr inum Kortini varð hann kroyst- ur til at viðganga, at umboð byggiharrans vistu, at til- sagnirnar vóru treytaðar av, at fullgóðar váttanir komu, annars mistu teir skipið Landsstýrið vidgjørdi málið 9. desember 1987, våttanin kom 10. desember 1987, til segnin var avgreidd 15. de- sember 1987. Kortini sigur dómarin, at tað at váttanin ikki var komin 9. desember, týðir uppá, at landsstýrið einki legði í at fáa hana. Skipið skuldi verða liðugt 7. januar 1988, so lands stýrið hevdi einans fingið eykaútreiðslur av at seinka ella steðga byggingini tá Eitt liðugt skip kundi lands- stýrið betur selt til aðr a síðu enn »Vål«, kom tað annars upp á tal. Men hetta fekk málsviðgerðarin ikki fram í rættinum Dómarin tvinnar fiski- vinnustjóran Kjartan Hoy- dal uppí og nýtir hann sum váttan fyri, at landsstýrið vildi avgreitt málið uttan mun til eginpeningsváttan- ina. Men her er talan um beinleiðis »kortslutning« í logikki dómarans. Her hevði orðið skamlop, sum ikki dugir í elskipanini, kanska hóskað betur, tí skammur var í, at veruleik in kundi verða so vendur á hovdið. Kjartan Hoydal segði júst tað øvugta av ti, sum dómarin hevði fatað av fulltrúanum, hann nevndi m.a., at hann ong antíð áður hevði sæð eina betri, meira vældefineraða og útgreinaða váttan enn hana, Magnus Petersen legði fram fyri Skálafjall 10 desember 1987. Hon hevdi enntá tað eykalodd í vág- skálini persónliga - og har - við jurdiska - trúvirði hjá Magnusi Petersen, sum segði, at hann persónliga stóð inni fyri at eginpen- ingurin var í lagi. Tað, sum dómurin hevur avdúkað av mannagongd við skeivum váttanum, myndugleikum drignum upp á tráð, frávik frá vanliga mettum, moralskum og hampuligum atburði, fær ta avleiðing, at fleiri av teimum fríkendu ongantíð aftur fáa trúvirði í almennari umsiting a ——""—""ÞFø— — — - —. Legði landsstýrið einki í eginpeningsváttanir, var væl ikki neyðugt at kroysta Magnus so hart. Hinvegin hvat var so hendan persónliga tr ygdin verd, tá á stóð? Talan var sostatt ongan tid um, at landsstyr ið fylgdi eini politiskari ætlan, sum sá stórt uppá eginpen- ingskravið, men vit høvdu eina umsitingarliga mannagongd, sum samtykt var at fylgja, og har til máttu vit verja landskassan ímóti tapi og endurgjaldskrøv- um, t.d. slíkum sum M agn- us Petersen hótti við — 5 mió. kr. fyri Heygadrang, tí tað var tað hann hevði goldið, hóast nú er vitað, at lítið ella einki var goldið Dømt er Weli, men dømt er dømt og tað loysir seg ikki at spæla firtin, tí onkur skuldsetir landsstýrið. Heldur mugu vit unna monnum eina frí- døming, so treytað hon enn er, og hóast so nógvur ring- ur roykur gongur av teim gerðum, sum dómarin metir gjørdar uppá kvams vís uttan svik fyr í eyga. Firtin kundi eg heldur ikki droymt um at verið og vil eg eisini líta fr ameftir fyr í at finna tær avleiðingar, takast mugu, men eg vil ikki godtaka, at fridømingin er ein dómur yvir landsstýr ið Skal hesin fellast, má eitt heilt annað rættar mál fara fram. Í einum slíkum verður byttan vend, tí ber tað ikki til, sum Christian Andreassen hevur ført fram, at svika, ti alt sam- felagið veit hvat fer fram, so ber heldur íkki til í einum politiskt samansettum landsstýri, sum hevur fleir í hunrað fólk at arbeiða og umsita fyri seg - og ikki bert arbeiða, men eisini eyg leiða seg - at fremja eina so umfatandi samansverjing, at oll hesi hundrað fara at hjálpa monnum at svika landskassan. Avleiðingar í framtíðini Vit hava havt og hava eina sera lítla umsiting, hon hevur verið noydd at keypa sær expertisu uttanífrá, m.a. gjøgnum våttanir frá fólki við »autorisationum«, sum tey mistu, um ikki játt- aninar vóru eftirfarandi Hetta hevur spart lands- kassanum nógvan pening alla tíðina síðan stuðuls skipanin fyrstu ferð kom í giting, t.v.s. í eini 40 ár. Umsitingarliga leiðslan í landsstýrinum var ongan- tíð í iva um at hetta var ein asti meguleiki, landsskr iv- stovan hevði, við teirri manning, løgtingid hevði játtað henni, og at meta út frá teirri viðferð >Almenni Yvirbygnaðurin< dag og dagliga fær, var ongin ann ar kjansur Men hetta rættar mál fær ta avleiðing - ti studnings skipanir til arbeidsskapa, igongdsetan, bjarging av fyritøkum, bøtan av kapp ingarføri osfr., verda mong år enn - at almenna um sitingin må útbyggjast munandi. Møguliga skulu vit hava fyrst og fremst ein 19 »kamaradvokat«, hartil eina kvalifiserada og mun andi útbygda buskapar- og innkrevjingardeild og sidan eina utlånsdeild at verja landskassans áhugamál mótvegis ødrum lánistovn um. Hetta verður dýrt, og tekur nógv frá teim pr ivatu, sum higartil hava skrivað váttanir Tað sum dómurin hevur avdúkað av mannagongd við skeivum váttanum, myndugleikum drignum upp á tráð, frávik frá v anliga mettum, moralskum og hampuligum atburdi, fær ta avleiðing, at fleir í av teim fríkendu ongantíð aftur fáa trúvirði í almennar í umsit- ing. Sama er galdandi nøk- ur vitni, og skulu hesi „brotnaðu kørini« ikki elva til mannamun innan stætt- ir, sum fáast við at vátta ávís viðurskifti, so mugu vit hava eina nýggja skipan. Í Danmark hava verið nakrar yvirbeláningssakir viðvíkjandi Skipskredit- grunninum. Eftir at Ríkis- grannskoðararnir høvdu úttalað seg, gjørdu Stats revisorarnir eitt tilmæli til mannagongd fyri Skips- kreditgrunnin. Ti skal hesin sidan juli månada 1995 fyri hvørt skipabyggimål krevja: Våttan frå skipasmidju, reidara og grannskodarum teirra fyri at tad ikki i figg- ingargrundarlagnum eru innbygdar útreiðslur, sum ikki kunnu fíggjast sam- bært galdandi lánsvilkor. Samstundis skal alt fígg- ingargrundarlagið leggjast fyri »Sekretariatet for Skibs- financiering«, sum tekur støðu til í hvenn mun ú treiðslurnar hava rætt til studning Jú men her eru danir jú 30 ár aftan fyri feroyingar Tad er just slík skipan, vit hava havt í 30 ár, tó so, at her hevur veruliga ein advokatur givið våttanina vegna teir oman fyri nevndu (skipasmidju, reiðara og grannskodara) T6 hava grannskodarar vanliga ikki givid våttanir i Føroyum, men heldur kakulatiónir, sum meira ella minni hald kann vera D Vit mugu sostatt, sum eg oman fyri havi nevnt, finna eina nýggja skipan, har hitt almenna styrkir umsiting sína munandi Spell, at onkur veik sál oyðilegði eina skipan, sum kundi verið nýtilig. Upaftur meiri spell, tí hvat borgar ein »autorisation« ella >be- stallingur« fyri í dag? 20.12.95 Atli P. Dam