leygardagur 3. februar 1996síða 15

Eg dugi ikki at síggja tað iva ut JíS skal kunna bibliukri almenningin un ikk, eftirsum fur ental gera brúk av Men tá í g nu sjá står i IKK havi eitt sindur meira enn annanhonds hetta fyribrigdið., s vitan um lat meg líka siga frá. hvat bíbliu- kritikkur gongur út uppá Tad er rætt. at biblijukrit iska fatanin viðger skriftini i halgubók eftir somu vis indaligu kriterium (treyt um, spurningum, reglum) sum eitthvert annað mt verður vidgjørt eftir. — Orð ið bíbliukrikkur kemur av tí grikska krinein. sum ikk merkir at lasta, finnast at lema, men at skyna á. Tað merkir sostatt kk: kr tikk« av Guði (í týdningin im at:seta spurnartekin við Guð g Guðs men kritikk meting) av mannaverki ikki men eitt am Bibliukritikkur er nøkur mig boð. Og her sum í flestøll um ødrum førum velst um brukaran Missir tå trúnna á Gud skaparan fyri tað um vís indin ikki kann góðtaka, at verðin varð skapt uppá sjey dagar, so er tað tí tú ikki hevur tid Guði skap aranum, men tí tú hevur trúð eim gamlar skapanarsøgu frá eini tíð, sum hevði eina heilt aðra fatan av heim num og ulverum, enn vit hava nú. Og tann »trugvin« er betri farin Guð skaparin er ikki bundin av teimum skapan arsegum lovsongum Øg fruarjåattåanur sum guðs ttandi fólk gjøgnum tíðir ir eru framkomin v £ nn koma vid. Fyri gud trrúnna hevur tað einki at i hvussuleiðis i hvussu ingi Gud skapt I trunnå € ið okkun mikið at ta. af tað var Gud, sum skapt Víktiif VVISTU Ut frá teirri sannfering, at Guði okkara. sum ik kunnu vit einki taka er sann tr á við nøkrum sannleika søkjandi beiði. heldur ikk: um vit liggja misskilj ingum, ger tann bibliu- el Í i li søgu-kritiska fatanin nýtslu gr iligum ar undir fyr av øllum amboðum. sum sonn vísind hevur at bjóða Tað fyrsta grundleggjandi: sum dentur lagdur á, er at lesa bíbliuna á erundmálunum, hebraiskt g grikst Eftir vísinda størsta og arbeiðið stórur verður igum utgåvum, sum m.å síggja tl ymisk handrit senn. Hetta m.a. fyri at:tú ikki skalt verða villeidd av nkran óhepnari umseting ivasamar: málbering ella teknset im likasun indurbyungin kapitul og vers hovrir eini nógv sein tid ul Oe fyri — so væl sum £jKórligt nn tant at duga at seta teg hugaheim., tå ta tíð og mentan. tå søgu umstødur, sum kunnleiki til eitt mål altíð inniber runa-handrit longur. Alt er avsknfur av avsknftum og tað var skrivað við hond! Við teimum sokallaðu deyðahavsskriftunum eru onkur handnmt funnin til Gamla Testamenti, sum kunnu tíðarfestast uml. 2 eld í. Krist — te. eini 3-600 ár aftaná, at upprunahand nún vóru skrivað. Og til Nýggja Testamenti finnast onkur smávegis brot kunnu tíðarfestast ul uml. ár 100 — altso eini 70 ár aftaná krossfestingina og up( reisnina, men langt tey flestu eru fleir hundrað år seinni. Við text-kritikki ber til at samanbera, meta um munir o.a., alt fyri at koma so nær tí upprunaliga orðaljóðinum sum gjørligt Tad arbeiðið verður ongan tíð liðugt. tí enn verða funn in handrit Við kanon-kritikki (ka non= normerandi halgi skrift) lærir tå ma. um hvussu menn bóru seg at og eftir hverjum kriterium, teir valdu og vrakaðu, áðrenn teir góvu teimum bíbilsku skriftunum »blåa stempl ið<. Við tidarsøgu kannar tú td. sambandið millum Nýggja Testamenti og tann politiska, mentanarliga og religigsa umheimin. Td hava vit lært nógv nýtt um eina sekt á Jesu tíð, síðani deyðahavs funnin fyri um! Bíb sk jarðfrað hevur n sum tey sokalladu skriftum vóru SO árum sidan: søgu Eg VI Bokmentasøgan fæst ry I við tíð og stað. har I bíbilsku skriftin | til, spyr td. hví tey b f skrivað, til hvønn g undir 1 Cru“ hverjum umsteðurmn Tulkingarsøgan viðger tey kriteruni. ymiskar tíðir g personar hava brúkt sum stød Kananeiska religtón les ur tú fyri at fata, hvat ísraels menn stríddust við, tá teir komu úr Egyptalandi. jød ska religson fyri at fáa greiði á samsvari og munum millum krisundóm og jøda dóm grikska religsøn fyri at fata stríddist rómverska og Paulus I hann hu ðaði evangeluð Alt hetta pg ymist ann að r hildið at verða góð og neyðug hjálparam boð hjá tí, sum í dag vil bera boðskapin fram, so vítt gjør ligt uttan at:lesa nakað av sínum egna inn í bíbliuna (Ld. at brúka prýði á einum Marjun Bæk, prestur, hevur áður í samrødu vid Sostalin greitt frá sínum sjónarmiðum viðvíkjandi bíbliufatanum. Í dag tekur hon saman um og ger viðmerkingar til sjónarmið hjá øðrum greinaskrivarum um sama evni ljósastaka, sum er umrøddur í bibliuni, sum eitthvert »Drogv« fyri at biblian er samansett av júst sama tali av bókum — HL), men eisini fyri — so vítt gjørligt — ikki at draga nakað burturúr bíbliuni, sum ikki er har í Ld. sitera Gal 6,7 leysrivid úr sínum samanhangi sum eima viðmerking til sam felagsligar hjúnabandslógir JíS) Guðfreði uttan Guð? Men er tað so teol frødiuttan Guð gl gud Tad velst um brúkaran av ambodunum Tad er gamal HT ut freista við Eitt amboð er einki í sæt sjálvum. Heldur ikki vísind in. Um vit brúka Guðs góðu gávur, eisini okkara vit og skil, efur hansara vilja og €tlar er tann stóðugi spurn vit hver sær skylda bæði Guði og hver um ødrum at Tann bíbilski liggur hverki í ambodunum í lesnaðinum, í vitan vísind ella hverjum tað nú kann vera, men i Kristusi sjálvum. Bibliukritiska fat anin kann kanska brúkast so, at tå situr eftir við bara permuni á bíbliuni — um tað er tað, tú ert úti etur Líkasum funtamentalisman kann brúkast til krossferðir, tildeydad6mar o.m.a. — Tað var ti, eg brúkti samanber- ingina við víðgongdar jød iskar og mus:imskar funda mentalistar: Guð vil tað! var herrópið hjá »kristnu« krossfararunum! Guð vil tað so. Allah vil tað so ljóðaði tað yvir Rabin og svara fyri sannleikur ella Salman Rushdie, og nú eitur tað: Guð sigur Guðs orð sigur...á sama hátt: Ikki: Eg haldi... av teimum og teimum orsøk um og eftur bestu sannfæring haldi eg td. tå støda skal takast ul ymisk sam felagsmál. Tað veri langt frá mær at brúka slíka sam anbering fyri at ræða tey í tey, ið trúgva at Bíblian er Guðs orð og einasta veg leiðing enn í dag í moralsk um spurningum) frá sim trúgv og skapa ett antipati fólkinum ímóti teimum JiS): eg bara vístu á skyld skafin I grundgevingun um' Bibliukritikkur og kristindómur... Brúkt eftir sínum endamál: hetr t vr at duga be at sKynaå á ki bíbliukritiska fatanir ra okkum fyr UN KK 2 T Ed A i i IKaáð IV i Ká kki er tað. I ) y Og k tår MIK a H HHKNI nu k sama 5 DUE i verður ur í IKT É einkisigand un t ikk á Jesu tíð. Hjá mongun okkara, sum hava átíkið kkum at prædika er bíbliukritukkur eitt hent amboð ul eitt grundlegg) andi og reiðiligt fyrireik ingar-arbeiði við teimum bíbilsku tekstunum. Eitt amboð, sum kanska kann samanberast við at tú fært gníggjað ruskið úr eygun um, so tann kristni boð skapunn kemur greitt fram Samstundis sum tað er ein stødug áminning um at fara varisliga viðtískrivaða orð at vit hvorki læsa tann livandi og upprisni Kristus fastan í deyðum bókstavum ella koma til at forða nakrari menniskju í at rokna seg uppí tey, sum hansara gleðiboðskapur er til TaAer nú einaferð so — og Inum, so Indi veru kl I va gerandis sum heilag S it 1 IT nu hav DCIK um såamå KIiæak mur er eitt orå hold. Likasun sinni eftir upp lesturin legði bókina sam an fyri at koma við eimi tulking, sum ikk: dámdi áhoyrarunum soleiðis kundi tað eisini nú hent seg, at hann til okkara til visingar til »skriftstød« hevði sitt: »Men eg sigi tykkum Hjá mær at síggja til er vandin vid funda mentalismuni at møguleikimn er utihystur { Guð hevur partú at halda seg til skrifuna! størst hesir Duga »vanlig« menniskju å at skyna og meta um Guðs orð? Ja' Øl! duga faðirvár, ø duga bibilsøgur un Kristus. Øl kenna t.d dup ulta kærleiksboðið, gyltu regluna, fjallataluna, líkn ilsini m.a. Øl! vita s mikið, at tey duga at spyrja Hevdi hetta ella hatta líkst Kristusi? — Ella við Lutt ersa g rådum lesur, peikar á Kristus! Um tad peikar å tann sannleik an, ta náði og miskunn, tann kærleikan ] 'óðu gomlu hyggju 3 um ta tú Spyr sum Hann livdi g prædikaði! Tað er ikki mín fatan, at Hann umboðar ein ljósareyðan kærleika HL), men tvarturímóti eir ljúpan glóðreyðan dýr t jørt verður fyr kæri faðir, verfa JÓHANNU r IKK hu 11, át Kristu 1 gudd I st allar k g bæði fundar bibliukritikkaru g cindø kk 1 sø g lívi, hevur livad g præ likað g enn ger ul < burturúr, sum samsvara við eins egnu flatan, at kroysta prikkar í puslispølum inr har teir ikki hoyra heima tann vandan eru øll kristir menniskju fundamental istar sum biblikritikara felags um. Men at egnu tlatan fyri at Guðs r útgeva sina verða latan, tað € fat atar 2 ar ert ninar eru ambox skulu hjálpa okkum betur tann guddómliga ( at døma, eisin næsta kkara. sum hevur e í ødvis: Guðs g I fatan er t sjålv So mikið á hesum sinr Marjun Bæk PAULI FRANTS BERTHELSEN (vanliga nevndur Hannus) Strondum andaðist í heiminum hósmorgunin, 85 ára gamal Jarðarferðin verður dagin kl. 14 Tey. ið vilja minnast Hannus, kunnu eina peningagávu Sjóvar kirkju sunnu nd 3 ri té roand yavva Børnini ata 5K