mikudagur 10. september 2003síða 10

18 Nr. 170 - 10. september 2003 Nr. 170 - 10. september 2003 19 Tað nýggjasta innan reingerð av náta, er vaskingin. Vanligt hevur verið, at fugl- urin verður vaskaður við sotu, ofta í eini stórari gassgrýtu við heitum vatni. At vaska fuglin, hevur tikið sína tíð. Men seinnu árini hava menn funnið uppá ráð. Nú vaska summir fuglin í eini vanligari blandi- maskinu. Hetta riggar óføra væl, og fuglurin verður reinur eftir 3-4 minuttum, sum um hann varð vaskaður við skrubbu NÁTATÍÐIN Orð og myndir: Vilmund Jacobsen Nátungatíðin líður móti endanum og menn, sum hava tikið náta á sjónum seinastu 14 dagarnar, eru so smátt farnir at rigga av aftur. Báturin og neystið verða væl og virðiliga vask- að eins og tey amboð og íløt, sum nýtt eru í náta- tíðini. Spenningur og møði Hjá teimum, sum reka vinnuliga tøku hesar dag- arnar, er hetta ein spenn- andi, men rættiliga strævin tíð, hóast reingerðin er nógv lættari í dag enn áður – við góðum roytimaskin- um og aðrari "tøkni", sum lættir um hjá monnum. Tíðliga verður farið frá húsum, og ofta er møðin frá degnum fyri, ikki farin úr kroppinum. Nógv og langt verður siglt, og tá ið tú kemur so víða um á báðum sjóvarføllum, kann væntast, at onkur túrur ella teinur verður eitt sindur tvassutur. Liggur báturin í Suður- streymi ella á Skálafjørð- inum, og leiðin ber eystur- eftir, er langur vegur, til nakar serligur náti er at síggja. Skal ein stórur náta- dagur gerast, er oftast neyðugt at leggja leiðina til havs, norður á Fugloynna ella norður undir Enniberg á Viðoynni. Við vanligum báti, sum ikki er skjótt- gangandi, verður í minsta lagi siglt einar 4-6 tímar, áðrenn nakað serligt er at taka. Hjá teimum, sum taka eitt minni tal av fugli til húsbrúks, er ikki neyðugt at fara so langan veg. Tá kann verða nóg mikið at fara út á opnan Kalsoyarfjørð, eyst- urum Nólsoynna, suður um Borðuna ella suður í Skopunarfjørð. Hjá monnum, sum fara úr Norðoyggjum, bygdunum í norðrara parti av Eysturoy og Streymoy, er teinurin út á havhestaleið munandi styttri. Sama er hjá eitt nú vágamonnum og hest- monnum, har stutt er til fuglabjørgini – ella, har oyggjarnar liggja soleiðis, at fuglurin, sum flýgur úr berginum, rekur fram við, tá ið væl er sjóvað. Menn í Sandoy og Suður- oy taka eisini náta á sjó- num, og her kunnu vit gita okkum til, at vestanfyri, har bjørgini serliga eru, roynist frægast. Lættari reingerð Eitt er so sjálv tøkan; eitt annað er reingerðin. Teir, sum royna at tjena sær nakrar krónur í nátatíðini, eru yvirhøvur væl útgjørdir við góðum roytimaskinum. Verður roytt við hond, roytir ein maður skjótt, um hann fær einar 25-30 fuglar frá hondini um tíman. Tú møðist skjótt í fingrunum og so hvørt, sum dagurin gongur, minkar ferðir og talið, sum fæst frá hondini, verður minni. Tá ið havt verður í huga, hvussu leingi føroyski fiskimaðurin ikki hevði eitt hús at fara inn í umborð á sluppunum – og hvussu langa tíð tað tók, til menn fóru at smíða sær flekiborð umborð á somu skipum, hevur menningin innan royting av fugli og reingerð annars seinastu árini verið stór. Men tað tók eisini sína tíð… Ein kvikur maður roytir einar 60-80 nátar um tíman við eini góðari royti- maskinu og tann, sum situr við gassblussinum, svíðir eins nógv, tí maskinan tekur ein part av dúninum eisini. So, her gongur skjótt undan, tá ið menn sita við. Tað nýggjasta innan rein- gerð av náta, er vaskingin. Vanligt hevur verið, at fuglurin verður vaskaður við sotu, ofta í eini stórari gassgrýtu við heitum vatni. At vaska fuglin, hevur tikið sína tíð. Men seinnu árini hava menn funnið uppá ráð. Nú vaska summir fuglin í eini vanligari blandimaskinu – í heitum vatni og sotu. Hetta riggar óføra væl, og fugl- urin verður reinur og vakur eftir 3-4 minuttum, sum um hann varð vaskaður við skrubbu. Nýggi vaskihátturin er nógv skjótari, ómakaleysari og fer væl við fuglinum. Eitt toypettið verður vundið og bundið á hvørt av jørnunum inni í blandi- maskinuni, og síðan er hon klár til fuglavask. Tað hevur ofta verið sagt, at sjálv fuglatøkan er tað lætta og stuttliga arbeiði og reingerðin tað strævna og meira óyvirkomiliga. Og kanska er tað fram- vegis so, men bara tá ið veðrið er gott, og sjógvurin blikar. Hinvegin kann ein langur nátatúrur verða rættiliga strævin, tí tað er so ógvuliga sjáldan, at tað viðrar ein heilan dag. Tað, sum áður tók langa tíð í neystinum ella skúrin- um, tekur ikki nær til somu tíð í dag. Tveir mans kunnu sakt- ans royta og svíða einar 300 nátungar í seks tímar, men tað tekur helst einar 10-14 tímar at fáa fatur á hesum fuglum á sjónum, tá ið langt er á nátaleið og heim aftur til húsa. Misjavnur fuglur Tá ið lundin hevði eitt fellisár í ár, vóru menn »Søger net« tveir nátadagar á Norðhavinum spentir eftir at vita, hvussu nátatíðin fór at roynast. Nú er tað soleiðis, at eitt velduga stórt tal av havhesti eigur og búleikast í Føroy- um, og tað er so ymiskt, hvussu veðrið, sum er so avgerandi, háttar sær í nátatíðini. Tí kann eisini vera torført hjá monnum at siga, hvussu vorðið er við nátanum í ár, og hvussu hann er fyri. Av 470 fuglum, sum vit tóku leygardagin í síðstu viku og mánadagin í hesi vikuni, var nógvur góður náti uppi í rúgvuni. Hin- vegin var talið, sum fór burtur úr aftur rúgvuni, rættiliga stórt. Leygardagin var fongurin 300, og tá vóru helst einir 25-30 fuglar ov vánaligir til brúks. Mánadagin var talið 170, og tá fóru í minsta lagi 15-20 burtur av, sum ikki kundu brúkast til nakað. Um hetta er vanligt av so stórum tali, skulu vit ikki meta um. Á veg heimaftur gjøg- num Sundalagið mánadag- in sigldu vit fram á tríggjar nátungar, men eingin kundi brúkast. Hinvegin tók ein maður, sum fór norður gjøgnum Sundalagið næst síðsta mánamorgun, einar 25-30 nátungar, sum vóru væl í holdum. So, torført er at meta um fuglin, men líkt kundi verið til, at hann ikki er so væl fyri í ár, sum onkuntíð. Eitt fyribrigdi, sum ikki er óvanligt, er, at rov av svartfugli flóta í sjónum, sum rovfuglur hevur verið á. Men okkurt bendir á, at hesi rovini eru fleiri í heyst enn vanligt. Á ferðini leyg- ardagin og mánadagin sóust nógv piðað rov av lundapisum og øðrum svartfugli flóta í sjónum. Um hetta merkir, at fugl- urin er verri fyri og veikari enn annars, verður ósagt. Ein lundapisa fall fyri skoti norðanfyri mánadag- in. Vit tóku hana upp, og hon var ógvuliga rak. Hin- vegin vóru tveir lundar og ein álka í góðum holdum. Tað er so mangt, sum er undarligt, tá ið náttúran gerst kørg, og tað er ikki altíð, at samanhangur er í tí, tú sært. Søger net… Norðan fyri Føroyar hevur vanliga fartelefonin einki samband, og tað kann stundum vera rættiliga keðiligt hjá monnum, sum á útróðri ella nátatøku vilja samskifta við heimið av og á. Kemur tú norður um – um tað so er stutt úr landi, sigur fartelefonin "søger net", og tú fært ikki brúkt hana til nakað sum helst. Nógvur bátur er norðan- fyri, bæði um várarnar, tá ið norðhavsróðurin er, og nú í nátatíðini. Hetta eru alt lutfalsliga smáir bátar, og tí kundi tað verið ógvuliga hent hjá monnum, um far- telefonin rakk, at kunnað havt eitt ávíst samskifti haðani. Men tað er vónleyst. Tað kann tó undra, at hesi viðurskifti ikki eru komin uppá pláss eftir fleiri árum. Hóast fartelefonin ikki er góðkent neyðtól á báti, hevði tað verið ein ávísur tryggleiki, um tey, sum hava ábyrgdina av netinum, syrgdu fyri, at hesi viður- skifti koma í rættlag. Enn er lítið at síggja, men her var so ein á leiðini eystureftir Tað ræður um at koma á fuglaleið, áðrenn tað lýsir fyri degi. Hvat bíðar fyri framman, og hvussu veðrið fer at hátta sær, veit eingin Hvat er nú til ráða at taka? Eystanfyri er frískt lot og lítil náti, men norðanfyri blikar. Langur vegur er aftur til lands Í Fugloyarfirði um kyrrindir. Hattarvík sæst í baksýni Veðrið er gott. Tað er farið um middag, og sólin ger, at ringt er at síggja vestureftir, um nakar fuglur er. Nógvar lundapisur síggjast deyðar í sjónum – dripnar av rovfugli. Er føðin ov lítil, og fuglurin ov veikur? C M Y K 19 18