hósdagur 4. apríl 1996síða 17

Nr. 67 — 4. APRIL 1996 Orð aftur um »Ord og mál: Frálíkt hugskot hjá útvarpinum hetta við málsliga åbitinum hvønn gerandis- morgun. Men at koma á tal vid alt Føroya fólk um tad, sum meira enn nakad myndar okkum sum tjóð, er stór ábyrgd hjá teimum, sum taka hana upp á seg Tíðliga í hesum mánaði boðaði ein av okkara nýggju målfrødingum hald:, tað var Jógvan í Lon Jacobsen — í hesari útvarps sending frá, at hann heyði funnið nýtt orð fyri centri fugu. Orðinum bilti onki, og ynskiligt er eisini at finna føroyskt heiti í ført sum hes um. Men er tað ikki í so til vildarligt bara at:tverta nytt orð út millum fólk við við merking sum »hetta er mitt boð<, og so kunnu tit »take it or leave it Hava vit ikk: eina målnevnd, sum kann taka stødu til slik upp skot, áðrenn målfrødingur soleiðis ex cathedra boðar frá nýyrði? Mær rann í huga, at munur var á, tá ið M. A. Jacobsen kallaði menn til fundar at finna før yskt heiti fyri danska orðið »spejder«, enska scout, sum nú hjá okkum eitur skot Uttan at:vilja koma mær leikmanni upp í hendan bólk av målkønum vala fólki, skal eg tó viðganga í tónleikasending at hava dittað mær at koma við hug leiðing um orð. Talan var um hesar smáu grammofon pláturnar, sum um allan heim bera heitið CD, te compact disc. Ivaleyst er tað góður målpolitikkur at vilja varðveita orð, sum or sakað av broyttum arbeiðs og samfelagsviðurskiftum eru um at hvørva úr málin um, við at geva teimum nýtti innihald. Men tað mátti verið tað mes natúr liga í hesum færi at brúkt føroyska orðið diskur, í skrift kanska tónadiskur ella ljómdiskur, sum íslending ar nýta. Fløguheitid kundi verið varðveitt á annan hátt td. steinfløgur á taki, gólv fløgur at stíga og ganga á os. fr Men nú aftur til målsligu morgunsendingarnar. Í aðr ai viku tókti Hjalmar Petersen, sum hev ur staðið so fyri skotum fyr ítt orðabókaavrik. hevði í mær at nógv lyn: tl at:nyta ja sínar áskoðanir Við víkjandi innlæntum orðum sum hann tekur tyki sr PTUM Ísjónarmuðið at vera, á near danismur og hest fremmandaorð málsligur veruleiki hjá okk um — »tey eru komin fyri at vera, og vit behøvast tey« Veruleikin er tó tann, at tå ikki minst hevur styrkt um okkara málsliga samleika í fyrra ári hevði eg havt skrivað identitet at hópurin av donskum mál iskum eru riknar á dyr. Fólk ynskja eisini nógv meira enn tú fyri fáum árum hevði hugsað tær, at brúka føroysk heiti í staðin fyri fremm andaorð — tey »innlæntu Fyri bert góðum 10 árum síðan góvu vit stovninum sum er mítt arbeiðspláss heitið Førova Musikkskúli í dag hoyrir tú ikki fólk tosa um musikk, men um tónleik. Fáur mundi væntað at orðið ljóðferi fór at vinna sær sæti í málinum, men idag sært tú oftari hetta orðið á prenti enn orðið musikkinstrument. Ju, fólk serliga tey yngru, hava ikki interessu, men — áhuga fyri at vanda sær um orða valið. Ynskiligt má tó, sum nevnt, vera at duga sær hógv og ikki at gerast sekteriskur hvørki hendan ella hin vegin Undir ordaskiftinum, eftir at nýggja orðabókin var út komin, var Hjalmar eisini á forsíðuni í Dimmalætting við hesum, at fremmanda orðini vóru ein málsligur veruleiki, sum vit bara máttu viðurkenna, og hann nýtti sum dømi orðið revo lutión (hví ikki revilusjón ?) Hver skrivar í dag anhað enn kollvelting ? Annan morgun kom Hjalmar inn á danska y ljóðið — haldi hann nýtti orðið rypa sum dómi. Her var eitt ljóðglopp í okkara máli, sum natúrligt var at fylla út. Hví tað? Íslending ar hava íkki hetta ljóðið í sínum máli, og bretar við sínum almikla målsliga fjøl broytni hava tað heldur ikki At åvirkanin úr donskum her tó hevur verið so sterk at vit mugu liva við vert ant okkum til at framborið orð sum td aftur og rytma við i-ljóði? Og hví nýta hesa serstøku læra sendingarløtu til at — nylør Tå 10 okkum at oyska vit minnast á, hvussu mál røktarmadur okkara fram um allar nú á døgum, Joan Hendrik Winther Poulsen sínum sendingum >Orða bókin< kundi rúnarbinda fólk í hálvar tímar og kort ini ikki fekk borið alt fram sum honum lá á hjarta, er tað eyðsæð, at tað stendur ikki á hjá so mongum mál frødingum at finna fram aktuelt tilfar um málnýtslu til hesar tríggjar minuttirnar Sera áhugavert var tað so leiðis at lýta á Anfinn Jo hansen í gjáramorgun, tá hann gav okkum eina máls liga og mentunarliga lýsing av orðinum og fyribrigdin um pálmi Seinastu viku var aftur nýggjur målfrødingur at hoyra, Marius Staksberg av navni. Honum hugsi eg, at mong høvdu ilt vid at fylgja Hann læt okkum fyrsta morgunin hoyra um lexem og leksikalsk orð, annan morgunin skuldu vit læra um idiom og tað, sum idiø matiskt er, og triðja morg unin vóru vit aftur á skúla bonki, og nú varevmå syn taksur. Tað er tó ik lestrasalin á Føroya Fróð skaparsetri, sum talað verð benda orðið sjalu? 1 Ívri ur til, men til okkum van heu førovingar, sum eru fegnir um soleiðis at fáa err málsligan vitaminbollå orð an á morgundrekka, áðrenr farið verður til arbeiðis Slíkar hava vit eisini fing ið t.d. frå Vár í Olavsstovu eitt nú tann morgunin hon 1) H nmrinti okkum á, at tað enn er vånaligt føroyskt bert at nýta fyrisetingina frá í sam bandi við bygdar- og oyggj arnøvn, siga t.d.: >Ég eri frá Havn, frá Suðri, frá Tvør oyri. frå Toftum o.s.fr.<, at vit eiga at hava í huga, at býrt tú í Havn, so kemur tú úr Havn, býrt tú í Suðri kemur tú somuleiðis úr Suðri. Býrt tå á Tvøroyri ella á Toftum, so kemur tú av Tvøroyri og av Toftum Hendan nógva nytslan av fyrisetingini frá kemur iva leyst úr donskum; men byrt tú við Ljósáir ella við Gjóg so skalt tú siga frá á før oyskum eisini — frá Ljó áum og frá Gjógv. Slíkar áminningar eru praktiskar og gagnligar T Fríggjamorgunir kon ; 1 Marius Staksberg inn á nak að. sum eftir mínum tykki er. áhugavert og týdningar míkið. Hann greiddi okkum frå. at hvørsfallid burtursæð rá føstum vendingum må sigast at vera burturdottið úr okkara máli. Tað er so statt Oføroyskt, tå ið menn kanska halda tað vera meira mergjað og hátíðarligt at nýta hvørsfall í staðin fyri fyrisetingarlið og í summ um fórum hvønnfall dómi: ikki sala prestsins og dóttir Mikkjals, men talan hjá presti og dóttir Mikkj di Samanumtikið munnu vit vera fleiri, sum Vilja geva hesum yngru målfrøding unum rætt i ti meira eiga at virða og viður kenna okkara egna livandi talumál, tó so at vit, sum at vil nógv áður sagt, eiga at byggja borð móti báru, har út lendski ágangurin leikar mest a Eitt evni, sum fólk illa tora at nerta við, er okkara alt ov stirvna og veruleika fjára skriftmál. Haldi meg hóma, at Hjalmar Peterser her, vísandi til Dr. Jakob sen ber inn við seg eina nýhugsan ibøtur Ney an verður tað gamansleikur týr rt Olavur Hátún tá ið grent lýsir dt Nyggir nevndarlimir dsstýrið hevur valt sínar báðar neyndarlimirnar Fíegingargrunnin frá 1992 Teir eru John P Daniel er skrivstovustjóri hjá SEV. sum er valdur til næst formann. Hin nýggi nevnd arlimurin er Jógvan Ellef sen, advokatur Teir avlovsa åvikavist Jal grim Hilduberg og Johan K Joensen. sum báðir hóru seg undan afturvali Danska stjórnin tveir nevndarlimir og danska stjórnin og lands velur stýrið velja í felag formann Formaður er nú Knud Heinesen. sum tók við í april Nevndin er vald fyri try ar 17 16 steypadystir vera å påskum Fótbóltskappingin er rættiliga byrjað, og í løtuni verður spælt í kappingini um Løgmanssteypid. Sein- asta vikuskiftið byrjaði bólkaspælið, og um páskirnar verða 2 umfør í kappingini, tilsamans 16 dystir Soleiðis verður spælt: Bólkur 1 Dato Dystur 4. apríl B36-B71 4. april = TB-SÍ 8. april SI-B36 8. april B71-VB Bólkur 2 4. april GI-VB 4. april FSV-LIF 8. april LÍF-GÍ 8. apríl VB-FSV Bólkur 3 g 4. april B68-NSI 4. april IF-Royn 8. april Royn-B68 8. april NSÍ-ÍF Bólkur 4 4. apríl HB-Sumba 4. apríl KI-EB/Str 8. april EB/Str. -HB 8. april Sumba-Kl Dómari ; Tummas Pauli Olsen, GÍ Petur Hans Joensen, Kl Jónfinn Olsen, MB Birgir Sondum, B36 Lassin Isaksen, KÍ Oddmar Andreasen, HB Jóhan Carl Dam, HB - Petur Hans Joensen, KÍ Suni Johansen, SÍF - Niklas á Líðarenda, GÍ Tummas Pauli Olsen, GÍ Oddmar Andreasen, HB Jónfinn Olsen, MB Birgir Sondum, B36 Lassin Isaksen, KÍ Kim Ejdesgaard, Fram