týsdagur 23. apríl 1996síða 7

Nr. 77 — 23. APRÍL 1996 — tíðindablaðið Anna É. Strøm Karin S. Djurhuus Nogv er gjørt men nogv er eftir Á okisfundinum hjá Javna í Suðuroy herfyri vóru høv udsevnini skúlin og hin menningartarnaði, sam býli, hugburður hjá fólki mótvegis menningar tarn aðum fyrr og nú og happ ing Uml. 40 fólk vóru á fundi, sum var Í gistingarhúsinum í Øravik. Fundurin var skip aður soleiðis, at fyrst vóru frágreiðingar frá fólki, sum umboðaðu ymisk eki í samfelagnum, sangur og at enda kjak Minniligt ár Anna Elísabeth Strem í Vági, nevndarlimur í økis nevndini hjá Javna í Suður oy, legði fyri við stuttar í frá greiðing um arbeiðið hjá Javna, sum í ár verður 25 år Í hesum sambandi hevur Feroya Landsstýri skýrt ár ið '96 sum ár teirra menn ingartarnaðu Anna Elisabeth segði, at hetta var árið at minnast tey, sum fyrr noyddust av landinum. at heiðra tey sum stovnaðu Javna, og at frøast um tey, sum nú kunnu vera har Í Suðuroynni verður árið minniligt, tí í ár er fyrsti bú stovnurin fyri menningar tarnaðum tíkin í nýtslu. Bú stovnurin er í Vági og har er rúm fyri 4 búfólkum Eisini er meguleiki fyri umlætting. Hetta birtir eina vón fyri avvarðandi at menningartarnaðum, at tá ið tey leggjast frá. er vón fyri, at onnur taka hond um teirra kæru, sum ikki eru før fyri at klára seg uttan hjálp nevndarlimur í Javna mintist aftur á farna tíð Hon nevndi, hvussu nógv tíðin er broytt 'og hvussu nógv er gingið framá Fyrr skuldu menning artarnað av landinum, bern vórðu send niður, og foreldrini høvdu sjáldan møguleika at vitja tey Ferðasambandið var ikki sum í dag. og pengar vórðu ikki til vitjunarferdir. Tað man hava verið ringt at vita sær, at børnini ikki komu heimaftur Emily segði, at tað var ein lukkuligur dagur, tá ið son ur hennara fekk pláss á bú stovninum í Vági. Kortini var tað við blandaðum kenslum, hon fór frá hon um aftur fyrsta dagin Eg eri tó sloppin undan tí ampa at hugsa um, hvat verður av honum, tá ið eg íkki orki meira sjálv. Og hóast alt havi eg verið heppin og fingið góða hjálp frá familjuni. Emily endaði við orðunum, at fyri seg var ein dreymur gingin út og ein bøn hoyrd Nógv er komið, men nógv vantar Karin Strom, heilsusystir í sunnaru helvt av Suður- oynni, byrjaði við orðun- um, at hóast enn vantar nógv, so er eisini nógv mik ið á mál. Hon mintist aftur á ein mann, sum heyði havt til arbeiðis at fylgja teimum menningartarnadu um borð á Tjaldrið, tá ið tey fyrr vórðu send niður. Foreldur og onnur avvardandi komu ikki umborð, ti so fór skiln- adarløtan at gerast ov tor før. Maðurin segði, at hetta var einki ynskiarbeiði, hann skilti væl sorgina og saknin bæði hjá teimum sum fóru, og teimum, sum sótu eftir. Karin segði, at sjálv hevði hon eina mostir sum 12 ára gomul fór av landinum. Hana kendi hon bara frá myndin í dag, tí mostirin kom ongantíð aft ur Karin greiddi frá dagliga arbeiði sínum, sum umfat ar kanningar av skúlaber n um frá 1.-9. flokk. Hon kannar eygu og oyru, tosar við bernini og upplýsir tey um heilsu, trivnað, happ ing, reinferi, matvanar, búning, seksuallæru, fyri byrging móti rúsandi evn um, kynssjúkum og AIDS Um hon finnur eitt barn sum hon metir hevur stuð ul fyri neyðini, tosar hon við flokslærara og foreldur Urslitid kann so verða, at sekt verður um stuðul til barnið, antin gjøgnum Landsskúlafyrisitingina ella barnaverndina Karin greiddi eisini frá, at nú verða børn kannað av ser lærara hálvt ár fyri skúla byrjan at vita, um tey eru skúlabúgvin Viðhvert verður avgjert at útseta skúlabyrjanina eitt ár, so er meguleiki at fáa stuðulsfólk til bar nið í Stuð ulsstovuni í Vági. Serlærari og psykologur verða eisini nýttir í hesum sambandi Karin kannar eisini ný fødingar. Fyrsta liviår id vitj- ar hon børnini 7-10 ferðir, og møguleiki er eisini at hittast í foreldrabólkum 3 4 ferðir árliga. Karin sigur at heldur hon okkurt barn hava serligan tørv, avtalar hon við mammuna at vitja barnið seinni aftur og fylgja tí nærri. Hon leggur dent á at tosa við foreldrini um stimbran mat, svøvn systkin, samveru og kær leika til barnið Tey børnini, Karin hevur ringast við at koma í sam band við, eru tey millum 2- 7 ára aldur. Tíbetur eru flestu foreldur so at sær komin, at halda tey okkur t vera áfatt við barninum sokja tey sær sum oftast hjálp. Børn undir skúlaald ur, um brekið er fysiskt ella psykiskt, verða aloftast víst til Stuðulsstovuna, har for eldur og fakfólk samráðast um, hvussu teirra barn kann hjálpast á besta hátt Karin setir spurnartein við rættin til fostur vatns royndir, um tað er etiskt rætt, serliga tá ið tosað verður um javnsteðulóg og líkarætt. Hvar er rætturin hjá teimum menningar tarnaðu? Karin segði víðari, at hennara hugsan um bern við serligum tørvi er, at tey skulu fáa teir møguleikar sum eru bestir fyri tey og foreldur teirra. Tey skulu hava meguleika at vera í heiminum ella í heimaum hvervinum og har fáa ta hjálp, sum krevst. Karin vísti til heilsupolitisku endamálini hjá WHO, har m.a. verður sagt, at: »En indsats for det nære sociale netværk er máske det stærkest virkende for at fremme den sunde livsstil« Ynskiligt hevdi verid, held- ur Karin, um studulsfamilj ur vórðu meira brúktar i Feroyum Karin sígur at enda, at tað ræður um at standa saman at verja rættin hjá teimum Emly Berg minni mentu, serliga i hes um døgum, ið niðurskurð ur er á játtanum til bør n vid serligum tør vi, niðurskurð ur er á heilsuøkinum, nið urskurður innan skúlav erk ið osfr Lættari til brekað enn til menningar tarnað Martin Eidesgaard, skúla stjóri á Tveroyri, byrjaði við at ynskja tillukku við sam býlinum í Vági. Hann vón iði at hetta fór at verða til gleði fyri búfólkini Martin tosaði mest um menningartarnað í skúla hepi. Hann segði, at fyrr verandi skúlastjóri á Tver oyri, Elegarda Jacobsen, í bók síni Skúlaskapur í Froðbiar Sókn nevnir, at í tredivuárunum vóru skip- aðir serligir skúlaflokkar fyri seinmentar næmingar Tað vísti seg tó, at nógv for - eldur vóru ímóti hesi skip- an, bernini vórðu kallað sibbar. Ti varð hendan skip- anin avtikin aftur, men seinni varð so farið undir at geva ávísum næmingum serundirvísing á tann hátt, at teir vórðu tiknir úr skúla- flokkunum og í onnur høli ávísar tímar Martin frøddist um, at í dag var ikki neyðugt at senda menningar tarnað av landinum, so mikið nógv er steðan broytt í dag Í sekstiárunum var ein ráðgevi í serundirvísing settur at ferðast runt til skúlarnar í landinum at ráðgeva. Í dag eru fleiri ráð gevarar, eisini er sernáms frødiliga rådgevingin sett á stovn við egnari peninga játtan, og skúlin á Treðni í Havn kann taka ímóti næmingum og ráðget a. Í flestu okjum í landinum eru serlærarar, sum ráð geva lærarunum, á Tvøroyri er tó ongin serlærari í let uni, ístaðin hevur skúlin ein bólk av lærarum, sum samarbeiðir um teir næm- ingar, sum hava brúk fyri serstøkum stuðli. Martin sigur, at fitt av timum verda jåttadir til næmingar vid serligum tørvi, men lættari er tó at fáa eyka tímar til næmingar, sum hava eitt beinleidis brek, enn til næmingar, sum eru lættari tarnadir