mikudagur 26. juni 1996síða 7

Nr. 120 — 26. JUNI 1996 út at koyra | Ta báðir bílarnir í Klaksvík rendu saman: Eingin fólkaskaði var, tá báðir (allir) bílarnir í Klaksvík i 1920'unum rendu saman. Tekningin er úr »Hugnalig Jøl« 1975 Meinhard Johansen í Klaksvík skrivaði í jólablaðnum >Hugnalig Jól< í 1975 hugleiðingar um gamlar dagar, sum vit prenta í dag. Í hugleiðingunum greið- ir hann m. a. frå, tá ið fyrstu bilarnir og súkklurnar komu til Klaksvíkar. - Men fyrsta hjólið sóu klaksvíksingar í 1893 - og tað var undir hjólbóruni hjá Elduvíks-Jógvani. 32 ár seinni komu fyrstu bilarnir, og teir átti Kjølbro og Kr. Fr. Ziska. EIRIKUR LINDENSKOV Tá ið líknað verður saman millum tíðina nú og fyri umleið 60 árum síðani her í Føroyum, må ein undrast stórliga yvir ta framgongd og stórbroyting, sum fram er farin á at kalla øllum ekj um. Vit, sum eldri eru og sum minnast tíðina tá høvdu valla droymt um, at okkara samfelag skuldi kunna broytast so stórliga upp á so stutta tíð Tey yngr u la få av teimum. vita helst líuð um, hvu svið irskiftini her ru tå Fyri at taka ferðsluna í by if hð innanoyggja og sum millum lond. so eru broytingar farnar fram, at ern neyvan skuldi trud, at:tað var satt Fyrst, ið eg minnist, vóru kanska 2 sukklur at síggja her í bygdini og eing in bilur. Minnist meg rætt kom tann fyrsti bilunn ein lítil lastvognur - til land ið, Havnina í 1922. meðan teir tveir fyrstu komu til Klaksvíkar í august 1925 t v. s. fyri hálvthugndrað árum síðan í ár. Teir komu sama dag - annar, em o. u Í tons lastvognur, til J F Kjølbro, keypmann og hin ein 1/2 tons lastvognur, sum eisini kundi umskapast til personbil, til Kr. Fr. Ziska keypmann. Eg var til skips í Íslandi, tå ið hetta hendi men tá ið vit komu aftur í september og fingu at síggja hesi fyrstu motorakfør fara eftir vegnum við tí rúkandi ferð, sum vit hildu tå, máttu storår her so vit standa á dekkinum langa løtu fyri at njóta hesa sjáld »omu sjon Hetta førdi við sær, at teir fáu hestavognar, sum hig artil høvdu røkt vøruflutn- ingin, mest av lendiplåssi til krambu, hvurvu at kalla úr bygdarmyndini Dánjal Jakki í Heimistovu, sum í mong ár heyði havt hest og vogn, mátt nú gevast vit hesum Bilur, at blaka burtur Ikki ti, ikki var altíð so nógv at koyra hjá hesum báðum bilum. Annar bilfør ariun - Mortan Justesen ella Bilmortan, sum hann ofta varð neyndur. var soleiðis bæði bilføran á lastvogni og samstundis motorpassariu á læknabátinum »Medicus og hin. Petur Juul Samu elsen, arbeiddi sum hjálp armaður i handlinum hjá Kr Fr. Ziska, tá ið einki var at koyra. Men hesin beyði tó tann fyrimun, at hann kundi gera bilin um til tølkaflutn ing um kveldarnar, mest ungdom um sunnukveldini, tá ið dansur var Hann plagdi at standa niðri við Gamla Kirkjugarð, har J Michael Jacobsens handil er og bíða, ul onkrir ungdómar leigaðu hann ein túr runt Nýggjaveg og aftur til stað- ið, har hann stóð fyri 3 kr túrin. Tað var júst ikki so bíligt í 1925-26, tí pengar vóru ikki nógvir tá, og tí var ofta langt ímillum tårarnar. Tey meira tilkomnu og eld- ru nýttu ikki bil, tí tað hildu tey var at blaka pengarnar burtur, sjálvt um tey áttu pengar, og onnur høvdu hvorki hug ella ráð til slíkt luksus, sum tey plagdu at taka til Mong av teimum eldru knarraðu inn á bilarnar, tí teir hildu slíkt 660 og ser liga inn á persónbilin um kvøldarnar, tí tey fingu ikki svevynfrið. Fleiri sendu ti klagu inn til eigararnar, sum eftirlíkaði teimum, soleiðis at bilkoyringin helt uppat kl 11 á kveldi eftir hetta Meg minnist enn, at ein kunngerð varð sett uppp á bróstið inni í handlinum, og ljóðaði hon nakað soleiðis >Da mange, især ældre Folk, har klaget til mig om, at min Bil laver saa megen Støj, at de ikke kan falde í Søvn om Aftenen, bestem mes det herved, at Bilen herefter ikke kører efter kl II Atten K. F. 7 Allir bílarnir í Klaksvík rendu saman Ikki vóru vegirnir góðir tá heldur enn nú og heldur ikki so breiðir, men tá bil arnir bert vóru tveir í tali skuldi vandin ikki verið so stórur at hætta sær út á veg in, hverki hjá fólki ella fæl og ei heldur hjá bilunum sjálvum, men kortini upp hvdi eg tá tann einasta bil- samanstoyt, eg higartil tí betur havi verið vitni til. Og tað merkiliga var, at báðir bilarnir koyrdu sama veg Nakað stutt var ímillum teir, men knappliga setti tann aftari, sum var persónvogn- urin, ferðina so nógv upp, at hann í næstu løtu við at kalla fullari ferð rendi inn í bakendan á lastbilium, sum tó lítlan ella ongan skaða mundi fáa, men verri var við hinum, tí vit, sum hugdu at sóu eld og royk fara himm- alhøgt upp úr honum. Skjótt var fólk komið til, men fólk- askaði var tíbetur eingin Har var eingin í bilinum heldur uttan bilførararnir Bilurin fórst sjálvandi ill a, og eingin væntaði, at hann bleiv til bil aftur. Kort ini fingu teir hann so fræg an, at hann kundi koyra aft ur. Eg hugsi, at tann seinni hevði mistikið speedara fyri bremsu, eitt stórt mistak sum óivað fleiri hava gjørt síðan tá Elduviks-Jogvan kom vid hjolinum Eg nevndi súkklur oman fyri. Fyrst er at siga, at mær er sagt, at fyrsta hjólið, sum kom til bygdina her, var undir heim hjolbøru, sum Elduvíks Jógvan. Jógvan Heinesen, I ið hann í 1893 kom heim úr Onglandi við deksbåtinun eyði við sær, tá Vigelandt, sum hann hev Keypt har. Henda Hjó i ir sjálvandi mett at vera eim stórur framburður í ti dagliga arbeidinum, tí van hgt var, at alt varð borið í leypi, antin tað so var ein stytri ella longri teinur at ganga Leypur varð brúktur av bæði monnum, kvinnum og børnum. Tey høvdu tað leypar, fiskaleypar, torv leypar, høyleypar og so leypar til børnini. Teir eru nú horvnir ótvað allastaðni men hentir vóru teir og har til neyðugir. Tá ið skúlin sum nú er býráðsskrivstova varð upplagaður í 1890'u- num, varð alt grótið fyrst ført heim á Biskupsstød av Kósini og síðan borið á bak- inum ella í grótleypi niðan til skúlan Reglar gjørdar um súkkling Tann fyrsta súklan skuldi koma til bygdina umleið 1905, kanska komu tvær tå, men fleiri ár mundu ganga áðrenn tær næstu komu, og tá vóru vist tær báðar fyrstu ikki til longur. Fyrst ið eg minnist, t. v. s. umleið 1916, sá eg bert eina ella tvær, og so strangliga var gingið fram tá, at kunngerð varð sett upp á telefonsteyrarnar um, hvussu farast skuldi fram. T. d. stóð soleiðis, tað minnist eg enn Bekendtgørelse Cyklelygten tændes altid ved Mørkets Frembrud fra i Dag og indtil videre kl Tidin varð so broytt, sum dagarnir longdust ella stytt- ust Ein onnur kunngerð >Naar man cykler, maa man have mindst den ene Haand paa Styret.< Hetta seinna var heldur torført hjá okkum at fata, tí vit ungu, sum lærdu okkum at súkkla, høvdu nóg mikið við at klára okkum við báð um hondum, so um ein triðja ella fjórða var til at ukið, høvdu vit eisini nýtt tær. - Seinni lærdu vit, at tað bar væl til at nýta aðra hohdina, og nú seinast er vanligt at síggja ungfólk koyra á súkku ella knallert við hvørgari hond á stýri num Tær fyrstu súkklurnar sum komu higar í 1905, sig ast Urbanus Joensen og Eli sabeth Olsen á Stongunum at hava átt, men tann fyrsta ið eg kann minnast, átti Al- ex Petersen. Hon mundi koma o. u. 1916 Loysti seg ikki við fólkaflutningi Við víkjandi seymimaski num er at siga, at tann fyrst a, sum kom til Klaksvíkar kuldi kona áðurneynda Elduvíks-Jógvan Hanna Heinesen. e Tad var um ldarskiltið, og um nærum mu tíð komu tær fyrstu bindimaskinurnar higar, { { ppistovu i Nordovri k Hesa — maskinuna minnist eg sum smádrong ur standa í stovuni í Uppi stovu Um bilarnar aftur Teir báðir fyrstå ådurnevndu mundu ikki kunna nytast longur enn eini 5-6 år, og tå ið teir vóru farnir kom ein last ístaðin og heldur størrt enn tann fyrri, Ut nú var meira at koyra, so at Bilmortan mátti gevast at sigla sum motormassari við »Medicus«. Men persón vognur kom eingin aftur fyrr enn nakað seinni. Í 1932-33 kom ein persón- bilur, bert til fókaflyting, men hann varð so lítið nýtt- ur, at hann stutta tíð aftaná mátti seljast av bygdini. Í 1934 kom aftur ein brúktur til bygdina, og var hann ein- samallur til fólkaflyting í langa tíð Feroyingar hava livað kki fyrr enn kríggið brast á í 1939-40, tá ið peninga tíðin kom av hesum óvan ligu vidurskiftum, kom gongd á bil- og súkklukeyp 10, og sum fíggjarliga stød an hjá fólki er batnað. eru hjolfør av øllum sløgum komin til landið. soleiðis at í dag hevur næstan annað hvort hús bil - ella fleiri, og har afturat eru súkklur hópatali við ella uttan motor at síggja allastaðni Vit mugu ásanna, at vit førovingar hava livað nær sagt í yvirflóð nú í mong ar, og at nogvur peningur er søpladur burtur til lítið ella einki gagn, bæði á ein og annan hátt. Flestu skulu hava stórri og fínar hús enr grannin, stórri « ir, og betri og dýrari mat g dýrari bil Eingin vil standa aftan fyr innan. Summi hava ráðir til nett men mong eru v vie ). hóast tev ikk ør tilt vali Tað er at vóna, at tað rða nógv. sum fara at dug a at lofta sær og at lækka seglini, skuldi tað hent kreppurtíðir fara at síggjast framman stavn. Men latun okkum vóna, at vit sleppa undan slíkum krepputíðum sum okkara fólk hevur kent alt ov væl til fyri ikki so heilt mongum árum síðan Sjálvt um seglini mugu lækkast nakað, man tað ó ivad fara at bera til at hava tað væl liviligt her á landi í framtíðini, tí raskt og dúg ligt er fólk okkara, og ikki trytur okkum føroyingum áræði og dirvi A Tann fyrsta súkklan kom til Klaksvíkar í 1905