leygardagur 14. september 1996síða 7

Nr. 177 — 14. SEPTEMBER 1996 tíðindablaðið | oyskan manning. Føroying urin upplivir so gott sum onga konkreta danska fyr sitingarliga åvirkan i ger andisdegnum Draga vit saman um, so kunnu vit siga, at 3 norðurlendska hug- myndin viknar álvars- liga millum danir Mm danskir politikkarar hava mist stóran part av sínum valdi til em- bætisverkið og hetta hevur við sær, at danir ikki kenna á sær eina moralska politiska skyldu at geva Føroyum eina serstødu, og slíkar loysnir eru uppaftur meiri óhugs andi við øktu valdsstød- uni hjá embætismonn- unum innan politisku skipanina M føroyingar vilja alt meiri verða roknaðir sum modernaðir Mm donsk fyrisiting er so gott sum horvin sein- astu árini og yvirtikin av føroyingum og hetta hevur vid sær, at føroyska sjålvskenslan veksur og føroyingar kenna seg alt meiri sum harrar í egnum húsi og ikki vilja sáttast við hugsanina um, at nakar skal leggja okkum lag á Upp á tjólð)legg … Samstundis sum danir við urkendu okkum sum tjóð fingu vit partvís ræði á egn um vidurskiftum og vit fingu skipað kredittvidur- skifti v.m., og saman við føstum og nøkrum hissini kontantum veitingum av og á, fór tað smátt um smátt at ganga framá búskaparliga og síðani við rúkandi ferð So leingi vit hava kunnað passað okkum sjálvi og danir ikki hava lagt seg út í konkret mál, so hava vit vidurkent og kunna liva við, at myndugleikar í Keyp mannahavn eisini vóru okkara myndugleikar. Teir skuldu bara punga út og annars halda lágan profil Í 6. oktober 1996 vaknaðu vit við kaldan dreym. Bú- skapurin stóð á leirfótum og danir kundu seta treytirnar fult og heilt Danska reaktionin er konsekvent teir tykta okkum og siga, at vit kunnu vera so modernað og so sjålvstødug sum vit vera vilja, men enn hava vit nógv at læra, skulu vit vera tikin fyri fult ... Og nú liggja vit so her, harrar í egnum húsi, spillblottað og hvít og blá og reyð av eyðmýkjandi politiskari spanking Hetta hevur sum vera man havt við sær eina rannsakan av, hvørji tey veruligu við urskiftini millum Føroyar og Danmark eru. Hvat er ein statur? Ein fleirliðaður stovnur (lóggáva, fyrisiting og dómsvald), sum hevur ræði innan eitt avmarkað landaøki og sum hevur rætt tl at gera lógir og fyri skipanir fyri hetta øki, og rætt og makt til at síggja til, at hesar lógir og fyriskip anir verða settar í verk og yvirhildnar. A hendan hátt er Heimastyrið ein partur av danska staunum Staturin er staturin hjá øll um borgarum, t.v.s. heyjað ur upp um seráhugamál hjá einstøkum borgarum. Tað ber ikk: ul at hugsa sær at staturin er "partiskur”. Vit kunnu siga, at hugmyndin um uppi/niðri er broytt í mun til vidurskiftini undir einaveldinum og framman- undan, tá ið tann, sum var høgt uppá strá kundi brúka statin til egið gagn, meðan GRAVSTEINAR & KANTSTEINAR GRAVSTEINAR LL LETTE Vit senda prislista við litmyndum Síggið framsýning okkara í Runavík og í R. C. Efferscesgotu 19 í Havn. Ringið og avtalið tíð DANSTEIN Runavík - Tórshavn Tlf. 47512 - 18323 - 88050 - 34512 Svarar eisini eftir arbeiðstíð +: Jørgen Hattemager og Mar en í Kæret máttu lata sær lynda tað, sum kom burtur úr telvingini hjá teimum stóru. Hvat er tað vit hava upplivað í bankamálinum? At danski staturin og Den Danske Bank hava kastað saman ímóti føroyingum Den Danske Bank er í prin sippinum einki annað enn ein danskur borgari, og her upplivað vit so, at staturin kastar saman við einum borgara ímóti eini ávísari fjøld av ødrum borgarum Hetta er so grundleggjandi í stríð við hugmyndina um statin, at álitið er ålvarsliga brod millum føroyingar Uppivið framkomuni av modernaða statinum hongur eisini hugmyndin um fólkaræði. T.v.s., at fólksins valdu umboð (og nú eisini almenningurin sjálvur) hev ur rætt til innlit í, hvat stats liga fyristingin hevst at. Vit kunnu siga, at hugmyndin um aftanfyri/frammanfyri er broytt í mun til viður skiftini undir einaveldinum og frammanundan, tá ið summi høvdu atgongd til vitanina um, hvat fyrifórst handan tjøld og summi ikki Og hvat fáa vit so at vita frá okkara egna stati um, hvat fram er farið í bankamálin um. Einki! So galið er tað at sohvørt sum blød, útvarp og sjónvarp fáa hendur á ymisk skjal í málinum, so liggja okkara egnu politik arar á knøum fyrr at fáa eitt eintak Vit og hini Modernaði staturin kemur fram sum sokallaður national-statur, tv.s. at danski staturin er ein statur fyri danir, norski staturin sum ein statur fyri norð- menn o.s.frv. Uppivid fram komuni av modernaða stat inum hongur sostatt eisini hugmyndin um vit/hini. “Vit, danir, og so hini," “vit, norðmenn, og so hini," o.s.frv. Men hugmyndin um national-statin passaði ikki altíð so væl í pløging við tjóðskaparliga veruleikan; fólk í Jútlandi, t.d., kendu seg ikki partå sum danir fyrst í farnu øld, - teir ivad ust í, um teir skuldu vera danir ella tyskarar! Tí máttu teir sannførast um, at teir vóru danir, - Keypmanna havn mátti gera teir til danir Tað sama við føroying um: “De skal have den vilje at være danske,” segði danski = ríkisdagslimurin D.G. Monrad sum kunnugt 100 ár gingu, áðrenn tað politiska Danmark boygdi seg og viðurkendi, at føroyingar ikki vilja roknast sum danir. Nú er tað einki eindømi, at ein statur viður kennir tjóðskapin hjá ein um minniluta innanfyri rikismark (fransmadur er Ld. hann, sum byr innanfyri franskt ríkismark og er ríkisborgari í Fraklandi; so kann hver sum vil ment annarliga etc. vera tyskar ella talienari sum hann vera vil). Men munur er á, - ikki á tjóðskapinum sum so men á stødunum hjá minni lutanum innan ríkiskarmin Meðan tyski minnilutin við fronskum ríkisborgararætti byr í sjálvum høvudsland- inum, so liggja Føroyar handan hav uttan fyri danska jørd og vidurskift- ini her eru heilt ólík teim- um donsku. Hetta hevur við sær eina margháttliga stats-konstruk tion, tå ið hugsað verður um, at staturin fyri at hava undirtøku millum ríkisins borgarar skal vera staturin hjá øllum borgarum: Hóast føroyingar og danir eru borgarar í sama ríki, so kenna føroyingar seg á ong an hátt sum partur av einum donskum “vit"; kortini hava vit viðurkent myndugleik- arnar í Keypmannahavn sum “okkara" myndugleik ar Tvær fortreytir hava verið fyri, at heimastyrisskipanin hevur kunnað sloppið und an mótstøðu ð at danskir embætis- menn her og í Dan- mark ikki traðka okk- ara tjóðskap á tærnar, herundir at teir hava verið noyddir at seta seg inn í tey serligu før- oysku viðurskiftini og innrættað sína em- bætisførslu hareftir at danir og féroyingar ikki hava mótstríðandi áhugaðmál í stórum spurningum, sum nema við fólksins dag- liga lív. Bankamålid og øll gongdin síðani hevur avdúkað, at hesar fortreytir ikki longur eru til staðar, og at vit tiskil eru komin til eitt vegamót í vidurskiftunum Føroyar og Danmarkar ímillum. At tað hevur drigið sundur millum føroyingar og danir, sum eg áður havi verið inni á, hevur ikki bert sett spor í fólk- ahugsanini í Danmark og Føroyum. Við heimastýris- skipanin (ella rættari: longu í 1940) setti Føroyar sjøtil á ein utvikling, sum í stórri mun enn áður bygdi á egnar fortreytir; og hetta hevur náttúrliga havt við sær, at føroyingar og danir hava hildið hvert sína leið og alt meiri hava mótstríðandi á hugamál, sum ikki kunnu sameinast ES-málið grindamálið, fiskivinnumál, olju- og undirgrundarmál bankamålid etc Tað má støkka Sama hvussu vit venda og snara spurninginum, so skerst tað ikki burtur, at myndugleikarnir í Keyp- mannahavn ikki longur kunnu vera okkara mynd- ugleikar. Utviklingurin hevur undir øllum umstød- um førkad Føroyar og Dan mark so langt frå hvørjum ødrum, at tad ikki ber til at fyrisita ella at hava eftirlit vid føroyskum vidurskift um år Keypmannahavn. Og hartil kemur, at danir i mongum førum koma at fyrisita og hava eftirlit við målsøkjum. har danir hava áhugamál, ið ganga ímóti teimum føroysku. Tá ið tað sansaði at strategiskum donskum áhugamálum máttu teir reagera, og so kundi háfloygd tjóðskapar- DANNY TRANSPORT — tá okkurt skal koyrast ella goymast lig viðurkenning vera tað hon vera vildi. Og hvat um tað? Skulu vit siga danir ringar fyri at teir brúka sína makt, tá ið á stendur, til at verja teirra egnu áhugamál ) Bankamålid hevur sostatt ikki í sær sjålvum broytt viðurskiftini millum Fer- oyar og Danmark. Banka- málið er ein staðfesting av, at heimastyrisskipanin ikki longur er ein nytiligur karmur fyri lívi føroyinga, - hvørki politiskt ella bú skaparliga. Skal tað vera liviligt, so kunnu vit ikki longur bert taka politiskar og fyrisitingarligar avgerðir á summum økjum; vi. mugu hava fulla heimild og fulla ábyrgd á øllum økjum Framhaldandi heimastyri er at likna vid - a óbeinleiðis politiska samtykt frå før oyskari síðu, ið kann orðast nakað soleiðis: Í teimum førum, har donsk og før oysk áhugamál eru so mót stríðandi og so stór, at annar parturin má dvína, har skulu føroysku áhugamálini dvína! | dag fara vit øll å 14 sep tember-hald. Kanska fara vit aftur um 50 år, men tå verður tað sum føroyskir ríkisborgarar. Ødrvisi fær tað ikki veri. Antin tað verð ur í einum púra óheftum ríki, í eini ríkja-samgongu ella eini personal-unión fer tíðin at vísa. Nú er tann stundin komin, at vit skulu skifta orð um, hvussu vit skulu innrætta okkum og hvussu vit skulu liva í egn- um landi. Vit sleppa ikki undan Olavur Waag Høgnesen Posar, bustir og slangur til flest allar duStsúgvarar Á DULAMENN Dr Jakobsensgøta 18. 100 Tórshæm. Tlf. 19496 Tlf. 19192 TELDU- DREYMAR? OLIVETTI PCS 5130 -PENTIUM 100Mhz -850Mb Harðdisk -14" litskerm -Mús og knappaborð -Wind. 95 og Works 4.0 -CorelDraw -Fax-modem -Ljóðkort D rom Við 8Mb RAM LVL NVAOLSDDNJYHD OLIVETTI PCS 5140 -PENTIUM 133Mhz -1,2 Gb Harðdisk -14" litskerm -Mús og "Wind. 95 sh Works 4.0 -CoreiDraw LT) COM-DATA Þí TORSHAVN, Tif 16173 KLAKSVIK. TW 56173 GLYVRAR. Tlf 49840