leygardagur 21. desember 1996síða 38

"Nr. 247 21. desember 1996 og í 1517 komu teir í land í Qatar. Í1540 gekk Qatar saman vid turkunum, ið høvdu ræði í norðara parti av Flógvanum, fyri at reka portugisararnar út. Hereftir kom Qatar, og restin av økinum kring Arabiska Flógvan, undir turkiskt veldi og hetta vardi í tær komandi 4 øldirnar Men Ottomanniska yvirvaldið í umráðnum var tó bert eitt eiti, veruliga valdið høvdu sheikarnir og prinsarnir av teimum ymsu ættarbólkunum. Undir fyrra heimsbardaga endaði turkiska ræði í Qatar og ein sokallað protektionsavtala varð undir- skrivað millum Qatar og Bret- land í 1916 Orsøkin til at Bretland hevði áhuga í londunum kring Arab- iska Flógvan var at hetta ekið fekk vaksandi týdning sum sjó- ruta til Indiu og Fjareystur síðst í 16. eld og Flógvin var roknad- ur at vera høvuds handilsruta millum eystur og vestur. Í so máta lá Qatar sera væl fyri og hetta vakti áhugan hjá bretum, ið vildu tryggja sjórutuna til Indiu. Bretland gjørdi líknandi protektionsavtalur við Bahrain og Kuwait og afturfyri skuldi Bretland taka sær av uttanrikis målum hjå hesum londum og verja tey móti ålopum aðrastaðni frå Sum dømi kann nevnast, at tá olja varð funnin í Kuwait, kundi landið ikki hava sjålvstød- ugar samráðingar við áhugaðar fyritskur um at utvinna oljuna og úrslitið í Kuwait varð eitt 50/ SO samtak millum eina amerik anska og eina bretska oljufyri tóku ið fingu felags loyvi til boring og útvinnan av olju Qatar fekk sína egnu grundlóg í 1970 og í 1971 steðgaði pro tektorat avtalan við Bretland Herefur gjørdu partarnir vinar sáttmála og Qatar gjørdist sjálv støðugur limur í Arabísku Liga int og í ST Fólkið I dag búgva uml. SS0.000 fólk í Qatar, harav um 80% í høvuds staðnum Doha. Bert 19% av fólkinum eru qatarar, 22% eru aðrir arabarar, 41% eru indo pakistanar, 17% komu úr yms um londum úr fjareystri (fyrst og fremst Filippinunum) og 1% eru vesturlendingar. Hesi fólka slegini er innflutt arbeiðsmegi ið nøkta tørvm fyri øllum sløgum av arbeiði AL-Thanm familjan er tann stýrandi familjan i landinum við emirinum á odda. Al-Thani var ein ættarbólkur ið emigreraði úr Saudi Arabíu og búsettist í Qatar tíðliga í 18. eld og síðan mitt í 19. eld er leiðslan av landinum gingin í arv frá pápa ul elsta son við fyrstu konu í Al-Thani fam iljum. Tað sum ikki fæst at vita úr søgubokunum, men sum frættist við at:tosa við vanligar gatarar, er at Al-Thani familjan, var ein av nógvum líkastillaðum "gomlum" familjum í landinum Tå bretar vístu áhuga í landi- num, bjóðaði Al-Thani familjan seg til at umboða qatarska fólkið undir samráðingunum við bretar og eftir tað tóku tey leiðsluna av landinum og hava havt hana síðan Størsuparturin av qatarunum hava uppruna frå stóru fólka flytingunum í 18. eld ið komu úr Kuwait og fram við strondini í Saudi-Arabiu. Tilflytararnir vóru fyri størsta paruin beduinar ið leitaðu eftir vatnkeldum og beiti til kríatúrini. Aðrenn olja varð funnin í Qatar í 1939 livdu fólkið sum hirðar í oyðimerkini og fram við strendurnar vóru tey handilsmenn, fiskimenn og perl- ufiskarar. Qatar var, sum hini sheika-dømini fram vid Arabiska Flógvan, ein miðdepil fyri perl- ufiskari. Hesin ídnaður fánaði í 30 árunum, mest tí at Japan um hetta mundið kom fram við kulturperlunum, og hetta tók grundarlagið undan høvudsinn- tøkuni hjá størsta partinum av innbúgvunum. Arini undan oljan var funnin vóru merkt av stórum fåtækradømi og neyð og tað at olja var funnin gav sostatt landi- num arbeiði og inntøkur júst tå størst tørvur var á tí Afturat perluhandli tókust fólk eisini við smávegis landbúnað, sjóvegis handil og bátabyggjarí Enn í dag verða dhowir bygdar í sama sniði sum tað hevur verið siður igjøgnum nógv hundrað år Dhowirnar, ið eru úr træi, verða framvegis nýttar til farmaflutn- ing og fiskivinnu. Umframt skipabygging. kunnu millum aðrar qatarskar síðir nevnast falkaaling, spinning og veving av kamelull, smið - serliga gull- smið og framleiðsla av fiska- nótum og -rúsum. Ein serligur siður ið enn verður hildin á lívi er hesta- og kamelhald og tað er fastur árligur tåttur at skipa fyri hesta- og kamelkappríðing. Bert kamelfylið verður nýtt til matna til serlig hátíðarhald, meðan vaksin kamelur er efurspurdur fyri skinnið, ið verður nýtt til at gera teppir, taskur og pløgg burtur og nakrir verða valdir burturúr (serliga hon-kamelurin) til at venjast ul kappríðing I tíðin áðrenn olja var funnin var fólkið býtt upp í 3 stættir ella sosialar bólkar: 1) Tey týdn ingarmiklu. sum vóru tær ráð andi familjurnar, 2) miðalstættin ella handilsstættin, ið vóru perl uhandlarar og aðrir handils menn, góðir skattgjaldarar og undirlagdir tí poltukkinum sum tann ráðandi familjan førdi og 3) tey "borgarligu”, ella undirklass in. Hetta vóru kontórfólk, lokalir lærarar, perlukavarar, skips byggjarar, sjómenn, handverkar ar og bóndur - hest hoyrdu ikki til nakra familju av týdningi og vóru sostatt nærmast kastuleys 120, at:olja var funnin førdi vid sær at ognarbýtið skifti og harvið skaptist ein nýggjur sosi alur strukturur. Fyri at nýmót ansgera landið. byggja hús sjúkrahús, skúlar og vegir, mátti stjórnin út at keypa jørð frå almenninginum fyri nógv hægri prís enn hon í veruleikanum var verd. Hendan stóra spekulati onin í jørd gjørdi at:stjórnin síðan 1960 hevur brúkt stórar peninganøgdir av oljuinntøku- num uppá at keypa jørð. Tann nýggi klassastruktururin ið vaks fram í kjalarvørrinum av oljuni er meir ella minni tann kapital- istiski ið eisini kann deilast upp i 3 høvudsklassar: 1) Yvirklass- in, sum er tann styrandi familjan og onnur tydningarmikil og handlandi 2) Miðalklassin eru bureaukratar og embætisfólk og tey vælútbúnu og 3) eru lærd/ ikki lærd ið hoyra til arbeiðara- klassan. Hesin bólkur vaks upp rundan um oljuidnadin, petro- kemiska idnadin og byggivinn una og hesi eru flestøll ikki- qatarar Børn, av foreldrum har bæði eru qatarar, njóta nogv serrætt indi í mun til øll onnur fólkasleg í landinum. Øl! fáa eina fasta peningaupphædd hvønn mánað, ið hækkar fleiri ferðir, síðst tá/ um tey giftast einum qatarbiigv- a. Haraftrat fáa fólk, ið ikki sjálvi hava ráðini, eitt grund- stykki og eitt rentufrítt lán at byggja hús fyri. Eisini hevur stjórnin goldið el- og vatnrokn- ingar hjá hvørjum einstøkum, men hetta er tó nýliga broytt, fyri at fáa fólk at vísa stórri ansni og ábyrgd. Tað er loyvt qatarum at giftast ødrum fólka- sløgum, men hesi missa fleiri av neyndu serrættindum Í 1949 var fólkatalið ml. 25- 30.000 og hesin stóri vøksturin síðan olja var funnin sigur nakað um hvussu samfelagið hevur ment seg, tí størstiparturin av íbúgvunum eru sum nevnt út- lendingar ið arbeiða í landinum Tað er sera strangt eftirlit við hver ið sleppur at flyta inn í landið, og tað er eitt krav at hvør einstakur ella fyritøka ið skal virka í landinum, skal hava ein qatarskan íbúgvara sum sponsor. Ert tú uppsagdur ella fert tú sjálvur úr starvi mást tú av landinum beinanvegin. Tann stranga útlendingalóggávan saman við tí strøngu lógini mót vegis innflytan og nýtslu av øllum rúsandi evnum eru helst fremstu orsøkinar til at Qatar er eitt framúr friðarligt land at búgva í. Tú sært onga beinleiðis neyð sjålvt um tað er tyduligt at tey lægstløntu liva ússaligt, í mun til europæisku og amerik- ansku ibugvararnir og ikki minst í mun til qatarska fólkið Stórur partur av innfluttu ar beiðsmegini eru menn og hetta gevur eitt ógvuliga skeivt kyns býti, serliga av fólki úr Indiu Sri Lanka og Pakistan, har yvir helvtin av gestaarbeiðarunum Pílurin síni, hvar lítla landið Qatar liggur. nógv at tey kunnu gjalda fyri tak yvir høvdid eisini, kunnu tey søkja um at fáa familjuna inn í landið Skúlagongd Aðrenn 1950 vóru bert nakrir fáir privatir skúlar í landinum, annars ongin skipað skúlagongd Frålæran var arabískt mál, reli giøsar forskriftir og fram um alt lesnaður úr tí heilagaðu Koran ini. Í 1958 var tann fyrsti flokk urin komin igjøgnum barnaskúl an og framhaldsskúli varð settur á stovn. I 1973 varð læraraskuli stovnadur og hesin var grundar Guðrun spælir sær í sandinum í oyðimerkini. Aftanfyri sæst Jeepurin við Mærsk-búmerkinum á árabiskum. Mynd: Gunnver Balle eru menn. Orsøkin til at tey koma hendavegin er at korini tey koma frá eru sera vánalig so sjálvt tey lægsløntu størvini her eru betur lønt enn tað tey annars høvdu kunnað forvunnið. Tað er vanligt at menn koma higar og búgva í fleiri ár fyri at kunna forsyrgja familjuni heima. Ikki fyrr enn tey forvinna so mikið lagið undir Lærda Háskúlanum sum í dag hevur 7 ymisk fakult- et og 4 granskingardeildir. Har- aftrat finnast kvøldskular og specialiseraðir skúlar sum hand- ilsskuli, vinnuskúli, málskúli, eitt religiøst institut og skúli fyri brekað Allir qatarar, føddir av qat- arskum foreldrum, hava ókeypis pláss á onkrum amerikanskum ella enskum lærdum háskúla, og stórur partur av gatarsku monn- unum hava lisið uttanlanda Stjórnin arbeiðir við einari so- kallaðar "qatarization plan” ið miðar ímóti at útbúgva gatarar til sjálvar at sita á teimum týdn ingarmiklu størvunum í umsiting og vinnulivi og soleiðis gerast minni bundin av fremmandum serkunnleika Styriskipan I 1972 tók Sheikh Khalifa bin Hamad al-Thani ræði í Qatar Pápi hansara, ið var emirur til 1949, gav leiðsluna ul beiggja sin, tí Khalifa tå var ov ungur tl at gerast leiðari. Avtalan var so at Khalifa skuldi gerast emirur tå hann hevði aldurin til tess men pápabeiggin utnevndi ístað in son sin tl emir. Tað var so leiðis systkina-barninum Khalifa gjørdi kupp ímóu í 1972 og tók av ræði "vid fullum stuðuli frå ti stýrandi familjuni, tí gatarska fólkinum og teimum vápnaðu deildunum", sum tað stendur í søgubokunum. I 1977 utnenvndi Sheikh Khalifa sonin hjå sær Hamad til "Heir Apparent” trónfylgjara og verju málaráðharra. I juni 1995 tók Hamad ræðið og kollvelu pápi sín (meðan hann var í Europa og ferðaðist) og kunngjørdi at hann nú var nýggjur emirur og hetta var sjálvsagt eisini við stuðuli frá familjuni, fólkinum og her- deildunum! Pápin hevur síðani livad í útlegd og í februar i ár hoyrdist graml um at hann hevði roynt at gjørt eitt mótkupp frå markinum við Saudi-Arabia, hetta eydnaðist tó ikki Qatar er eitt monarki og emi- rurin (Sheikh Hamad bin Khalif- a Al-Thani) er bæði monarkur og ríkisleiðari. Politiska stýrið er eyðkent við at vera ein bland- ingur av tí gamla beduin stamm- usamfelagnum og einum mod- ernadum bureaukratii. Stýrimát- in er somuleiðis merktur av lokalum stammutraditionum, soleiðis at religiøsir leiðarar, týdningarmiklir handilsmenn og familjur ið eru emirinum vinar- liga sinnaðar, hava serrættindir til at koma beinleiðis til emirin