leygardagur 21. desember 1996síða 44

hava hug at gera nógv av, men báðir hildu kortini, at:tað bar til at geva handritið út. At >Blíð er summarnátt á Førovalandi síðani fekk eina ovurhonds mót tóku kom tí eitt sindur óvart á meg. Hóast eg heyði arbeitt við bókmentunum hjá øðrum í eimi 28 ár. so dugdi eg illa at meta um mína egnu skriving. Líka til nakrar dagar eftur utgávuna av >Blíð er summarnátt á Føroya landi« var eg stórliga í iva, um nakar yvirhøvur fór at:tíma at lesa hana Aftrat hesum kom ein løgin kensla av at hava skift síðu. Frá at hava skrivað um verkim hjá ðrum. legði eg nú sjálvur eina skaldsøgu fyri almenningin. Upp undir Olavsøku hitti eg í SMS eim gamlan vinmann frá lestrar árunum. Vit prátaðu um leyst og fast, og eg fortaldi honum um skaldsøguna sum var ávegis Hann for at flenna og segði fleiri ferðir upp í saman: >At tú torir! At tú torir'« Hver skal siga: Nú verður tað tú sum fært av grov- film Tittulin Sum nevnt, so eigur ein høvund- ur ikki at tolka sitt egna verk, men hvussu so vid utlinum? Tað er torført at gera eimtittul sum ikki onkursvegna tekur stóðu til innihaldið, og júst tað er jú skyldan hjá lesaranum. Umberto Eco, sum dámar væl at vera avgjørdur, vil vera við, at ein tittul tvørturimGti at bera greið boð eigur at ørkymla So langt sum Eco vil eg nú ikki fara, men eg eri samdur í ti, at tittulin ikki má avdúka ov nógv ella vera ov fýrakantaður. Í norðureuropeiskum bókmentum hevur tað verið vanligt at brúkt navnið á hevuðspersóninum sum tittul: Robinson Crusoe, Tom Jones, David Copperfield Lykke Per. Tað er passaliga einkisigandi. Í mínum føri, nú tað snúði seg um eina krimisøgu var tað tó ikki upp á tal. Eitt skiftið brúkti eg arbeiðstittulin > Tann langa nåttin«, men tað nervaði meg, at ein stuttsøgan hjá Heðini Brú eitur »Hin langa náttin<. Haraftrat minti hesin tittul dekan og nógv um >The Big Sleep« og >The Long G od Bye« hjå Raymond Chandler, og honum mátti eg ansa mær fyr Imeðan heyði eg funnið fram til yrkingina hjá Janus: við byrj anarreglunum: >Blíð er summ arnátt á Føroyalandi / blíð og sorgarfull á somu tíð -«, og endareglunum: >stutt er summ- arstund, og brátt / doyggja vit á kavanátt<. Hesar reglur helt eg hóskaðu væl ul eina krimisøgu sum fer fram i Føroyum å sumri Men enn vóru allar súðir ikki syftar Tå ið skrivingin nærkaðist endanum fór eg aftur at ivast í titlinum, og eitt stutt bil var eg líka við at nevna bókina -Deyð in í Vågsbotni«. So aftur eina tíð > Tann langa nåttin«, men loksins bleiv tað reglan hjá Janusi. Tann ivi, sum eyðkendi valið av tittul: í fyrstu skaldsøguni, endurtók seg ikki í sambandi við tær efur fylgjandi. Kanska var tað tryggleikin við at geva eina skaldsøgu út sum í sínum lagi speglaðist í tí Otrygga tttul valinum ? Hver skrivar hvønn? Få ið tú skrivar bøkur, skapar bókin fyri es part seg sjálva.. 21. desember 1996 ávegis, blandar seg upp í skriv ingina - samsvarandi teimum karmum, sum høvundurin hevur sett. sjálvandi. Soleiðis eisini her. Eg legði sum nevnt fyri við fyrsta kaptitlið - ikki prologinum og skuldi so hava eina grund til. at Hannis skuldi heim. Her kemur prologurin upp í spælið Fá ið Sonja Pætursdóttir so er blakað væl og virðiliga út av Steðlafjallið, skal ein grund til hetta finnast. Her ivadist eg eitt sindur. I fyrstani skuldi ein før oyingur, ein kvinna, sum undir 2.Krignum hevði arbeitt saman við týskarum standa aftanfyri Sonja finnir út av hesum og verður dripin. Spakuliga komu fýrarnir úr Paraguay upp í leikin, og nøkulunda um somu tíð hell im við Sjeyndir. Í fyrstu atløgu høvdu hesi bæði fyribrigdi einki við hvert annað at gera - var bara hugtikin av hesum hellum, men so kom eg fram á skriving um horvna tjóðbankagullið í Italia o.s.fr. o.s.fr. verður søgu- gongdin so líðandi vovin saman Aðrenn italienska gullið heyði eg havt í hyggju at brúkt týsku kodumaskinuna Enigma sum eitt slag av spenningsskapara. Til dømis kundi tað verið hon, sum varð funnin umborð á kavbát- inum í hellinum við Sjeyndir, og enska Operation Ultra skuldi so eisini á pallin. Tá ið gullið kom uppí, bleiv hendan leiðin slept At aðrir enn eg halda hesa kodu maskinu og loyndarmálini í tí sambandinum vera spennandi sæst av, at enski spennings høvundurin Richard Harris fyri stuttum gav út skaldsøguna »Enigma« um baksið við at finna greiðu á týsku kodunum Ætlanin við >Blíð er summ arnátt á Føroyalandi« var fyrst og fremst at undirhalda og royna at gera hetta á einum livandi føroyskum máli. Helst skuldi tað vera soleiðis, at tann sum las bókini als ikki varnaðist málið men hvarv inn í søgugongdina Krimisøgan hugtekur mong, og hon er ti nytilig i so måta. Les arin verður bæði fangaður av óhugna og kanska eisini av sam felagskriukki - sum í nútímans skaldsøguhøpi næstan bara finst í knimisøgum - men rvaleyst fyrst og fremst av hesum, at alt snýr seg um at hava varhugan av onkrum. Á næstan øllum lívsins økjum snýr tað seg um at finna orsøkina til hetta ella hatta, at finna tann seka. Krimisegan er hendan leitan í ófalsaðari út gåvu, og í knmisøguni fært tú eina loysn, mótsett í tí fløkta modernaða veruleikanum Fleiri ummælir heftu seg ann ars vid, at tad á bakpermuni stendur: »Umframt at vera krimisøga er »Blid er summ- arnått å føroyalandi« løtumynd av føroyska nútíðarsamfelag num«. Ummælini mettu, at eg gjørdi ov nógv av. I hesum eri eg nú bara hálvavegna sekur. Tað var ein bókmentakunnig kvinna, sum helt at hendan síðan átti at verða neynd, og fyri mín part var og er bókin fyrst og fremst em krimisøga. Koruni vil eg halda uppá. at tað gjøgnum viðmerk ingarnar hjá persónunum til ymisk fyribrigdi, verður gjørd ein (keipumynd av føroyska samfelagnum Jules Verne Allar søgur snúgva seg um søgur sum áður eru fortaldar, og allar bøkur egu á ein hátt um aðrar bøkur. Tvs. at tå altíð skrivar inn í eina bókmentaligan saman hang. Hesin intertekstualitetur ella millumtekstasamband ger seg sjálvsagt eisini galdandi í minari skriving. Tað spælið, sum tidliga í skaldsøgun: fer fram við telduni hjá Sonju Pætursdóttir, har 7-dir verður til Sjeyndir hevur óbeinleiðis íblástur frá Jules Verne Mær hevur altíð dámt bók urnar hjá Jules Verne væl, og kanska einahelst >Ferðina inn í jørdina« (Voyage au Centre de la Terre), har nakrir mans gjøgnum ein gosop í Snæfelsjøkli fara djúpt inn í jórðina. Tað, sum bendir teir á hesa leið. er ein lepi sum dettir úr einari gamlari út gávu av Heimskringlu. Bæði lepin og Heimskringla eru skriv aði við rúnum(!) - Jules Verne er ikki altíð so neyvur á øllum økjum - og harumframt er lepin í kodu. Ég las ikki >Ferðina inn í jórðina< umaftur ella so mikið sum kagaði í hana, men helt meg til ta kenslu sum minnið um kodulepan hevði sett í mínum huga. Tað var so nakað tað somu kenslu, sum eg royndi at fáa fram við gátuni um 7-dir. Spælið við telduni er millum teksta skriving í mun til minnið um eina aðra bók Hammett og Chandler Picasso segði um savnið hjá sær av etnografica, at tað var eyg leiðari til hansara list heldur enn fyrimynd. Lutirnir eru hjástaddir og kaga yvir økslina á lista manninum, meðan hann arbeiðir Nakað á sama hátt føli eg, at fyrst og fremst tann amerikanska tradiionin er hjåstødd, tá ið eg skrivi. Eg kenni hana, og hon situr til borðs, meðan eg arbeiði men eg royni ikki at skriva sum Dashiell Hammet ella Raymond Chandler. Teir eru annars rætti liga ólíkir. Heldur er tað so, at eg royni at ansa mær, so eg ikki hermi teir. Tá ið eg á sinni fór undir >Blíð er summarnått« einaferð tíðliga á heystið 1989 tordi eg ikki at lesa nakað yvir høvur eftir Raymond Chandler tí at eg fryktaði fyri at hava ov stórt árin á mína skriving. Í eini seytjan år hev at hann fór in eg annars lisið meginpartin av skaldskapinum hjá honum á hverjum ári. Hendan ræðslan ella hvat tú skalt kalla tað fyri meistaranum hevur gjørt. at eg ikki havi lisið hann aftur fyrr enn í summar. Annars føli eg eisini íblástur frá bergensaranum Gunnar Staalesen og bókunum hjá honum um Varg Veum og honum á baki fleiri øðrum rordurlendskum høvundum Krimihøvundurin Robert B Parker skrivar um han uðspersónarnar hjá Dashiell Hammet. at teir hava ongar illu sjónir, men royna kortini at rætta upp á tað, teir halda er skervt Mín høvudspersonur, Hannis Martinsson, hevur nakað tað sama ótrygga stødi. Einki er at trúgva uppá, men fyri ti er ikki alt loyvt. William Heinesen endurgevur einastaðni Christian Matras fyri at hava sagt, at í staðin fyri trúgv kemur moralur Hjá Hannisi Martinssyni er tað loksins persónligur moralur og ikki ein samfelagsligur. Hóast hann kanska ikki heyði tíkið fullkomiliga undir við orðunum hjá Chandler um Philip Mar lowe: >P. Marlowe hevur líka nógva sosiala samvitsku sum ein hestur. Hann hevur eina persón liga samvitsku, og tað er heilt eitt annað mål« Hannis á eðrum sinni Eg fór undir »Gråan oktober<, áðrenn >Blíð er summarnátt á Føroyalandi« var komin út og skrivaði beinanvegin einar 30-40 síður. Men so kom ymiskt upp á tvørs, og eg mátti leggja hana frå mær. Eg havi í sambandi við háðar bøkurnar um Hannis Mart insson gjørt nógv research, og stundir vóru ikki til tann nógva lesnað. Í staðin fór eg undir at skriva »Brennivargin«, sum ikki var so krevjandi í so máta. Meira um hana seinni Næsta árið heyði eg úr at gera við undirvísing og við at gera tilfar til tey lesandi. Ahugin fyrr føroyskum, bæði bókmentum og máli, var knappliga vaksin, og tímarnir kravdu nógva fyrireik ing. »Gråur oktober« lá altso í dvala í umleið trý år, meðan eg undirvisti og skrivaði aðrar bók ur. Handritið bleiv stundum ukið fram, men tíð var aldrin at gera 17 nakað við tað. Í januar 1992 høvdu vit eisini fingið eina dot ur, og so var sanniliga viðvent í holuni. Bæði so og so Umleið 1. september 1993 samstundis sum eg fór undir nýggja undirvísing á universi tetinum, gjørdi eg av, at nú skuldi tað vera. Huginum at skriva bilti einki. men tíð var ongantíð. Hana ætlaði eg mær sí onkursvegna at taka mær, og tað vísti seg eisini at verða neyðugt Lítla gekk í vøggustovu og fekk allar tær vanligu sjúkurnar sum herja í hesum pesthellum Tvs. at heystið og veturin við vóru merkt av svøvntroti, og um somu tíð royndi eg at skriva. Ég noyddi meg at sita út á náttina hóast eg mangan als ikki orkaði og javnan var við at sålast av blektaðari mødi. Men alla somlu tíðina tvingaði eg meg sjálvan at halda fram, til skrivingin var av umleið 1. mars 1994 Frá A til B [ad er sostatt stórur munur á hvussu bøkurnar báðar um Hannis á Co eru skrivaðar »Blid er summarnått« fekk alla ta tid, hon vildi hava, medan „Gráur oktober< er skrivað undir evindaligari tíðarneyð. Hetta hevði eisini við sær, at »Gråur oktober< gjørdist væl styttri, enn av fyrstan tíð ætlað. Kapitlini úr Italia skuldu vera fleiri, meiri var ætlað at gera burtur úr Apostlasektini og mangt aftrat Men eg vildi hava bókina lidna, og umstødurnar vóru stak vána ligar, so tað var bara at fara luft vegis. Við hesum meimi eg, at stytsti teinur ímillum punkt A og punkt B er luftlinjan. Soleiðis er „Gráur oktober< skrivað, og tað merkir hana sjálvsagt. Í mínum huga er hon nógv mein ein bein leiðis spenningsbók enn >Blíð er summarnátt< er. Stundir vóru ikki til at taka meira enn neyðugt við Sjálvur fryktaði eg fyri, at tað fór at merkjast enn meiri á bók ini, hverjum treytum hon er skrivað undir, men eydnan tykist at hava verið við mær. Mong halda at tann fyrra bókin er tann fræg summi yngri folk, eg havi tosað við, siga, at Gráur oktober« er sjálvandi ara, men