hósdagur 30. januar 1997síða 16

tíðindablaðið + || Nr. 20 — 30. JANUAR 1997 Barnsburðargrunnur Hvat er ein barns- burðargrunnur? I £ Fr Endamál: + At rind Hví ein barns- burðargrunn? Hava vit ein barns- rdargrunn? 7 , , i øntu hava er mm Í rgrunn rum tey alment irbeidsgevaran Far nådksen ur rø va andsstyri sur trvggjar kvinnuni, sum ter í k Ø Ku b' i P ? ør ur £ hædd, sum gjørdist i H 19 3 svum konufólkum gjaldum orsakað av barnsburðarfarloyvum, og at peningur tí ikki var til barsilsvikarar Við skipanini sum nú er stovnar av saml aðu lønutgjaldingunum eitt ávíst % (0.8%) í barnsburð argrunnin, líkamikið hvussu nógvar kvinnur eru á lønar listunum. Hetta merkir t.d at Vaktar- á Bjargingartæn- astan við ongum kvinnum í arbeiði nú ber sín part av barnsburðarútreiðslunum hjá eitt nú dagstovnunum við teimum nógvu barns burðardyggu kvinnunum (kommunalu dagstovnarnir í Havn eru eisini við í skip anini) lønutg rinda allir Steðan í dag á privata arbeiðsmarknaðinum Sáttmálar/lóggáva A privata arbeiðsmarknað inum er ongin skipaður barnsburðargrunnur. Stórur tørvur er á slíkar skipan Viðurskifuu um barns b vvi og løn í far y rða skipað við dv ecria log ldandi Kvinr hava tann rætt Í barnsburdarfarloyvi og løn í farloyvístíðini, sum av talan við arbeiðsgevaran revur gevu I avtalum k: millum inn skiijast I . ga avtalu um farloyvi Vvyirmhøvur * avtalu um rætt til farlo stan løn: arbeiðsavtals } wbherðs SKETJUT ettir if i K 3 f i i P * ra , ciosgevarin Ská r umframt rinda lør Er avtala um td. I mánaða barsilsfarloyvi hevur kvinnan rætt til farloyvi í 1 mør. og kann ikki uppsig ast henda mánaðin, men kemur hon ikki aftur tá mánaðin er farin, og ongin rund er enn barns burdurin, kann hon lógliga uppsigast, tí hon hevur ikki nnur rætt ul farioyvi meir enn mánaða I nein avt m i þ Jarfar y høvur r aid d € kv kk + 3 y } kk k k i t Þú hk f s unni at K 1 after i år Ya n x 10 scInni Størst: parturin av faklærdu ! avtalu um barnsburðarfar loyvi yvirhøvur Stórt betri er stðan ikki hjá teimum faklærdu, sum tó nógvar koma undir funk- tionerlógina (frá 1954), nevniliga tær, sum arbeiða runt um á smærri privatu vinnufyritøkunum, skriv- stovum, handlum, klinikk- um, frisørum, tænastufyri- tøkum og ødrum og sum ofta eru månadarløntar lava ongå Funktionerlógin Funktionerlógin gevur rætt til barnsburðarfaroyvi við hálvari løn í samanlagt (áðrenn og aftaná føding) 2 mánaðar. Tað merkir, at ar- beiðsgevarin kann krevja, at kvinnan kemur aftur í ar- beiðið, tá max. 2 mánaðir eru gingnir. Ger hon ikki tað, er tað uppsagnargrund Hóast henda ótryggleika og manglandi hugin hjá ar- beiðsgevarum at gera bind- andi avtalur um løn í eitt hóskandi tíðarskeið, eru kvinnurnar tó kortini ikki heilt sleptar upp á fjall (fíggjarliga). Hesin tryggjar dagpeningalóggávan Dagpeningur Dagpeningalóggávan sigur at í tann mun kvinnan ikki fær løn frá arbeiðsgevara, hevur hon rætt til dagpening í upp til 24 vikur (verður nú lækkað til 20 vikur) Rindar arbeiðsgevarin t.d fyri | mår. rindar almanna- stovan restina Men dagpeningaupp- hæddin er bert ein partur av veruligu lønini (80%), og merkir eina munandi fíggj- arliga = afturgongd fyri kvinnuna. Henda lægra inn- tøkan ávirkar aftur aðrar veitingar so sum saman- sparingina til pensión og aðrar sosialar veitingar, sum verða veittar í mun til inn- tøkuna Arbeidsgevarin Onki legið er i, at arbeiðs gevari kveppir seg við at gera setanaravtalu um barnsburdarfarloyvi við løn í td. bara 3 mánaðir, um hann veit, at hetta kann koma at kosta honum dup- ult lønarutgjald í 3 mánaðir til hana, sum fer í farloyvi og til avloysaran Ikk: serligt hugflog skal til at imynda sær at konu- fólk í aldursbólkinum 20 40 ár, sum enn ikki hava fingið síni børn, ikki standa fremst á ynskilistanum hjá arbeiðsgevaranum, stendur valið millum eitt konufólk og eitt mannfólk Roynast kann at sigla millum skerini sum frægast, t.d. gera avtalur um farloyvi uttan løn og so vóna, at kvinnan er nøgd og annars verður verandi í arbeiðin um undir hesum treytum, tå hon fer í faroyvi, tvs. við dagpeningi. Hetta er tað sum verður roynt fyri stór an part Um ikki orðin um eins møguleikar fyri kvinnur og menn skulu vera heilt til skammar, má broyting koma í Barnsburðar og barns burðarfarloyvi eru ikki bert privatlí men eisini ein týðandi partur í vinnuliv inum hjá tí einstøku kvinn uni og annars fyri vinnuli ið alt. Kvinnurnar einsa mallur ikki at bera kostnadin av hesum erga Er barnsburdargrunnur ein almenn uppgåva, ein arbeidsmarknadar- uppgåva, ella… Uttan iva er meira enn ein áskoðan um tað. Men er hetta ikki ein uppgáva fyr báðar partar!" Arbeiðsmarknaður/ lóggávuvald Tekur arbeiðsmarknaðurin ikki stig til ein barnsburðar grunn, eigur málið at loys ast lóggávuvegin við eimi lógfesting um, at * allar kvinnur hava rætt til barnsburðarfarloyvi i td. 24 vikur Javnstøduldgin Ein slik lógarfesting eig- ur at gerast í javnstødu lógini $ 6, tí uttan slíkar reglur er reglan í lógim um bann móti uppsøgn av kvinnu. meðan hon gong ur við barn ella er í far yvi rættiliga illusorisk su irb“ dsavta lag eru á arbeiðs rk 1 * almenn skinað ngarskipa } Ø Uunst i i þa | lønarkompensation (td. eins og ALS og ar beiðsmarknaðareftir lønargrunnurin Herumframt eiga broyting ar at gerast í funktionerløg ini og dagpeningalógini Hvat kostar tað? Hver skal gjalda? Dagpeningalóggávan Eitt fyrsta stig á leiðini átti at verið ein broyting í dag- peningalógini svarandi til ta donsku um, at »einhvør kvinna, sum lúkar vanligu treytirnar fyri dagpeningi orsakað av barnsburði, hevur rætt til dagpening« og at »i tann mun, arbeiðs- gevari hevur veitt løn til kvinnu í faroyvi, hevur hesin rætt til dagpeningiu, sum hon annars heyði rætt tila Ein slik refusiónsskipan hevði bøtt munandi um møguleikarnar fyri betri ar- beiðssáttmálum við barns burðarfarloyvum við løn Eykaútreiðslan í sambandi við løn til barsilsvikar var tå munurin millum dagpen ingin, sum arbeidsgevarin fekk frå almannastovuni og lønina til vikarin Við eini slíkari skipan hevði tað almenna lagt lunnar undir at betra korini hjá kvinnunum á arbeiðs marknaðinum. Ahugin hjá arbeiðsgevaranum at betri setanarsáttmálar var stórri og eftir stóð so bert spurningurin um, hvor skal gjalda munin millum dag peningaupphæddina og løn ina Kostnaðurin av slikar broyting í dagpeningalóg gåvuni í dag er ikki stórur tí bert teir arbeiðsgevarar sum hava avtalu um og veita kvinnuni løn í farloyn inum hava rætt ul kom pensation. Sum sagt eru fáar slíkar avtalur ry p gera í dag og tá tey alment lent nevvan ið. eru ikki nógvar Barnsburdargrunnurin Grunnurin skal gjalda teim um, sum ikk: fáa løn í far loyvistíðini. Tær, sum ikki fáa løn, fáa dagpening, 80% av lønini. Tað er munin millum dagpeningin og løn ina, sum grunnurin skal gjalda. Henda upphædd kann ikki vera tann heilt stóra, tá havt verður í huga at tað almenna longu hevur avtalu um farloyvi við løn til sínar sáttmálapartar Um eitt ávíst gjald varð tikið av hvørjari útgoldnari løn at gjalda í barnsburðar grunnin, var hetta neyvan upphædd, sum verd var at Menninir í barns- burðarfarloyvi Inanlyri að um kvinnurnar, men tos ið um barnsburðarfarloyvi dagpening og barnsburðar grunn eigur eisini at fevna um menninar inamest Javnstøda merkir ikki bert rætturin at luttaka å arbeiðsmarknaðinum, men eisini rætturin at taka sær av og vera saman við børn unum Lóggáva okkara sigur onki um barnsburðarfar loyvi ul menn og rætt til dagpening orsakað av far loyvi hava bert kvinnur Ein barnsburðar- grunnur merkir: * Barnsburðarfarloyvi er sjálvsagdur rættur og liður í vinnulívinum * Ongin fíggjarligur missur stendst av barnsburðar farloyvi + Tryggleiki í arbeidsvidur skiftum og betri setanar- avtalur + Størri javnseting av kyn unum Vegna Javnstødunevndina Turid Debes Hentze, fork.