fríggjadagur 21. februar 1997síða 22

tíðindablaðið > # Nr. 36 — 21. FEBRUAR 1997 22 Fólkaræði Skulu vit varðverta status sum ein fólkaræðislig tjóð, or alneyðugt at gera broyt- ngar á verandi stýrisskipan Ti. í løtuni hava vit ett »unikum« úti í landsstýrin- um, ið sær tað sum sina uppgávu at rættleiða fólk um tey ikki hava meining- arnar innanfyri teir karmar jøgmundur ásetur Hetta sidstnevnda stendur nevniliga ongastaðnis í okk a grundlóg. tvørturimot Hetta verður vanliga neynt olitisk forfylging. Omanaå at rættleida sinar fylgis veinar úti í nesinum, fer øgmadur eisini nú og Ó einleiðis brýtur talu- og skrivifrælsi, við at krevja sjónvarpsstjóran = standa kularætt, og skula geva fra- rreiding um tað sum fyri- erst har. Eisini hevur Ed- nund ákært fjølmidlarnar fyri at órógva arbeiðið úti í „Nesinum<. Tað tykist her sum at fjølmiðlarnir einans eru góðir tá Edmund sjálvur skal boða frá nývali onkran sunnumorgun, men annars kulu teir ikki órógva. Ein av hornasteinunum undir einum hverjum vælvirkandi fólkaræði er annars vanliga fjølmidlarnar. Tað er via hesar at fólkið. pøbilin, tær sínar upplýsingar. Tíbetur hava vit, sum ein og hver onnur fólkaræðislig tjóð. eisini eina lóg sum sigur. at fólkið (fjølmiðlarnir) hava rætt at fáa alment innlit. Til tíðir tykist hetta verða skert Tá karmar verða settir fyri, hvat fjølmiðlar kunnu við- gera er almenna innlitið munandi skert. Soleiðis verður stødid eisini máað undir fólkaræðinum. Tí, fer landsstýrið at virka sum eitt annað >Pentagon<, og løg- maður sum ein CIA-sensur- ur, so er ein av hornastein- unum beinleiðis tikin undan fólkaræðinum Tað næsta fantastiska við okkara stýrisskipan, og ein- ari og hvørjari fólkaræðis- ligari skipan, er trýbýti av valdinum. Vit hava eitt løg- ting, sum smíðar lógir. Hetta er tað lóggevandi valdið. Landsstýrið er út- innandi. Meðan dómsvald- id, sum er danskt, er døm- andi. Hesir tríggir stovnar, sum eru óheftir, gera ein javnvág. Samstundis eigur hvør at virka sum ein ans- ingarstovnur fyri hinar, so- leiðis verður tryggjað, at ongin fær ov stórt vald. Tað tykist í mongum førum sum landsstyrid t.v.s. løgmadur í mongum førum bæði er lóggevandi og útinnandi. Her nýtir hann td. sítt lumma-mandat, og hóttir við at útskriva nýval. Tað er greitt, at tá javnvågin so- leiðis verður brotin, fer ein annar hornasteinur undir fólkaræðinum at rilla. Tað syrgiliga í hesum førmmum einans tað at løgtingid ikki vil nýta sínar heimildir, og td. seta løgmann frá, ella banka hann uppá pláss. sO- eiði Få øgmadur tæst við at útinna valdið. Nú eru vit í ferð við a: "oma í hjartað av okkara styrisskipan, ti tað er møguliga har tað er galið. Ella mugu vit bert staðfesta, at vit ikki hava eitt nóg búgvið løgting, og neyðturviligt tessvegna fara út í nýval. Tó, trúgvi eg ikki, at hetta er heilt satt Her eru nøkur ting, ið kunnu verða broytt, soleiðis at javnvág aftur kemur í Hetta var annars nakað við- gjørt í Krosskasti síðsta mi- kudag. Fyri tað fyrsta, átti tingskipanin ikki loyvt ung- monnum at havt arbeiði við síðuna av løgtinginum. Um neyðugt, so kundu teir kans- ka fingið eini 15% meir í lón. Hetta, trúgvi eg. heyði gjørt tingfólkið meir ser øst. Somuleiðis átti ting fólkið at verið karentsað fyri teir dagar, ikki møtt var upp í unginum Viðgerðin mál fingu átti at verið longri, soleiðis at uppskot, sum t.d. bruttuskattaskipan- in, fingu eina nóg drúgva viðgerð, soleiðis at tingfólk- ið vist, hvat hon snúði seg um, áðrenn hon var sam- tykt. Ein nóg drúgv viðgerð er í minsta lagið ein mán- aður, helst eitt sindur aftur- at Tað er gott, at meirilutin av tingmanningini skal velja sin løgmann, og hesin ikki er fólkavaldur beinleið- is. Vit síggja Ld. hvussu tað er í USA, tá forsetin er rep- ublikanar: og meirilutin í kongressini er demokratar, ella øvugt. Allir rossahandl- arnir, ið har fara fram fyri td. at bjarga nøkrum málum forsetans eru sera kostnað- armikil fyri landið. Besta dómi um hetta er, hvussu Reagan fekk sína Reagano- mics-fíggjarætlan samtykta. Nakað tað sama kundi hent fyri Føroyar, um løgmadur hevur ein politiskan lit, meðan løgtingid hevur eina aðra áskoðan. Vit í Føroy- um eru í grundini í størri vanda fyri fíggjarmisnýtsl- uni, tí valdið er so spjatt ímillum flokkarnar. Tað er keðiligt, at løg- maður hevur heimild at koyra annan landsstýris- mann frá, tí soleiðis kann, og verður, hetta vald mis- nýtt. Heldur átti tað einans at verið ein meiriluti í løg- tinginum, ið hevði hesa heimild. Í verandi skipan kann løgting reisa misálit á løgmann ella onkran lands- styrismann, og Íggmaður kann eisini koyra landsstýr- islimirnar frá, um hann hev- ur hug til tess. hevur eisini heimild at útskriva nýval. Her kann kjakast, hvussu heppið tað er, um løgmadur í heilum skal hótta við hes- um. Men hinvegin so gerst tingið kanska effektivari í síni viðgerð av málum. Henda heimild kann eisini í stóran mun verða misnýtt, soleiðis at løgmadur óbein- leiðis kann koma at virka sum einaræðisharri. Hesa heimild hevur løgmaður eisini hótt við at nýtt, um okkurt mál var samtykt ella t.d. á borgarliga samgongan Føroyar anno “97 „Fyri mær er essensielli spurning betri. Í lotuni tykist tað sum fólkið einans hevur ein k ár“. skrivar Sonja J. Jógvandóttir skuldi skipast Løgting1d hevur tó møgu- leika at fylgja og halda eft- irlit við landsstýrinum við at reisa spurningar til lands- stýrismennirnar. Hetta átti at verið gott høvi hjá løg- tinginum at hildið vakið eyga við útinnandi valdin- um. Í Føroyum hoyra vit annars merkiliga líltið til triðja faktorin í tríbýtinum, nevniliga dómsvaldið. Teirra leiklutur tykist í fyrstu atløgu verða dottin burturímillum í hesum høpi. Tað er sera sjålsamt at nøkur lóg hevur verið dømd í stríði við grundlógina. Kanska hava vit eitt so gott lóggávuvald, soleiðis at slíkt ikki hendir? Leiklutur dómsvaldsins her í norðan- londum mótvegis t.d. USA er ødrvisi. Kanska er hetta eisini fult so gott. Tí, í »lov- aða< landinum eru dómar- arnir valdir av forsetanum, og reelt fer valið fram eftir politiskum liti. Soleiðis, at tá Reagan var forseti vóru republikanskir dómarar valdir, meðan Clinton velur demokratar. Av somu orsøk hevur hægstirættur ein nokkso stóran politiskan leiklut, tå lógir verða gjørd- ar, tí ofta hevur rætturin ságt lógir vera í stríði við grund- lógina. T.d. hendi tað í 30'- unum at nakað av New-deal hjá Roosevelt var dømt í stríði við grundlógina, méð- an 3 ár seinni var hetta góð- kent av hægstarætti. I hes- um tíðarskeiði hevdi Roose- velt nevniliga sett nakrar liberalari dómarar enn áður Helst skulu vit takka gudi fyri, at so ikki er hjá okkum, og at dómsvaldið er so 6- heft. Tó, hevði verið áhuga- vert at hoyrt eitt sindur meiri um leiklut dómsvelds- ins her í nordanlondum. Fyri mær er essentielli spurningurin tó, um fólka- ræðið hjá okkum ikki kann gerast enn betri. Í løtuni tyk- ist tað sum fólkið einans hevur ein kross tey kunnu seta fjórða hvert ár. Her kunnu vit Ld. taka nøkur elementir úr sosialistiska fólkaræðinum, og innføra eitt sindur av ætlanarbú- skapi inn í fólkaræðið Hetta hevði økt munandi um tað vit rópa nærfólka- ræðið. So leingi vanliga fólkið, pøbulin, skal haldast uttanfyri einum og hvørjum búskaparligum avgerðum er demokratiið ikki nóg vid- gongt. Tí, tað frælsa >fyri- takssemi< sum tað verður rópt, er í grundini slettis ikki so frælst. Tað eru ikki øll, ið eru fødd við einari » gull- skeið“ í munninum, og t.d hava ráð til at fara á priv- atskúla í Onglandi. Slíkt fer ikki, og hevur ongantíð ver- ið luturin hjá vanliga fólk- inum. Tað hevur heldur ikki verið vanliga fólkið, ið hev- ur átt framleiðslutólini. Hesi hava jú einans sína arbeiðs- kraft at selja. Jú meiri liber- alistiskt eitt samfelag er, jú fleiri sosialir taparar eru, tað besta dømi um hetta er ide- alsamfelagið hjá Breck- mann, USA, her eru tað uml. 18 milj. fólk, ið ikki klára at uppihalda sær og familjuni fyri dagin, meiri- lutin av hesum eru litt. Sam- felagsliga verður næstan einki gjørt fyri hesi fólk. Tað er tín egna skyld at tú ikki fært arbeiði, sleppur at ganga í skúla, er filosofiin aftanfyri hetta. Hvgr maður má sína eydnu góða smíða, helst skulu fleiri blaða fyri eydnuni hjá hesum eina. Tað eru nøkur få sum hava alt ov nógv, meðan nógv hava ov lítið. Tá fólk skulu liggja úti á gøtunum, og kanska svelta, tá gerst demokrati bert eitt eiti. Væl- ferð fólksins er eftir mírum tykki fólksins fólkaræðisligi rættur. Tað er líkamikið um tú ert frælsur, og tað er her hundurin er grivin. Soleingi eitt menniskja noyðist at hugsa materielt, tá eru vit ikki fræls. Karl sáli hevði fullkomuliga rætt í lýsingini > Á urin. um fólkaræðið hjá okkum ikki kann gerast ross tey kunnu seta fjórða hvert av kapitalisuska samtelagn- um. Hinvegin so er spurn- ingurin hvat kann setast í staðin. Tað er ongin, ið ynskir stalinismuna henda- vegin. Menniskja eigur at standa í centrum. Manna- rættindini eiga at koma í fyrstu rød. Treydugt so, so eru hóast alt nøkur góð ting, ið vit kundu nýtt sum funda- ment á at byggja eitt nýtt samfelag. Eitt samfelag har fá hava ov nógy, men færri ov lítið. Hesin tørvur er ikk nøktadur í verandi líki, tí tå vit sum tjóð skulu verða við at lyfta í felag, aftaná at kap- italisturin hevur oytt landið, hví kunnu vit so ikki javna meiri út ímillum fólkið, tá rikidømi er til tess? Tá verð- ur tað rópt brot á frælsi hins einstaka, men vit kunnu gott verða solidarisk um skuld- ina hjá vinnulivsmonnun- um. Hetta er í sær sjálvum ein stór andsøgn! Henda hugsan skriggjar til himm- als. Hetta er so tað okkara borgarligu politikarar borð- reiða við í '97. Hetta verður eisini politikkurin framyvir, um fólkið ikki reisir seg og krevur sín rætt. Hetta gera øll við at fara aktivt og lut- taka í tí sum fyriferst í pol- itiska lívinum. Ti, um pol- itikkur einans gerst eitt evni, ið nøkur heilt fá í landinum fåast vid, so er ein tridi hornasteinur tíkin undan fólkaræðinum. Fólkaræði byggir nevniliga eisini á at fólk virkin luttaka í polit- ikki. Hinvegin so er ført fram, at tað er fólksins rætt- ur, at fråsiga sær rættin at luttaka, men tað er m.a. hetta sum ger at einaræðis- stýrisskipanir birtast. Fólkið leggur ikki í, hvat fyriferst rundan um tey, bara tey hava sín »villa, vovse og volvo«. Í longdini heldur hetta ikki. Loysn Føroya er sølida- ritet. Arbeiðarin eigur at eiga framleiðslutólini. Her kundu verið gjørdar logir, ið danir rópa Økonomisk Demokrati. Donsku Social- demokratarnir hava fleiri ferðir sett ØD uppskot fram Slik uppskot åttu t.d. at ver- ið gjørd um Føroya Fiska- virking. Samfelagsvirðini eiga at verda bytt meir ímillum fólkið. Ól mugu hava sama rætt øllum við- víkjandi. Tað er sosialistisk læra í er í ferð við at bjarga okkum út úr kreppuni, við tað, at vit skulu lyfta í felag (Hóast vit ikki hava oyðslað í felag) tessvegna átti natt- úrliga fylgjan verið, at vit eisini býta virðir samfelags- ins javnt út Tað er her, at okkurt í skipanini hevur svi kid. Vælferðarsamfelagið Føroyar hevur ongatíð verið nóg væl uppbygt, men í løt- uni eru borgarligir politik- arar í ferð við at niðurbróta tey virðir vit hóast alt høvdu. Tianverri er tað eis- ini í samstarvið ein flokk. sum skuldi eitast vera fyri verkafólkið, fæloysingar Føroya. Tað er spell fyri sosialismuna, at td. K Magnussen ropar seg SosI- alist, tí so kunnu fólk fáa skeiva fatan av, hvat hon veruliga snýr seg um, (og tað er í øllum førum ikki í tråd við førda politikk hans ara) Ætli at enda við at:citera skaldið mikla, Jóanes Niel- sen, í yrkingini Til Foroya, henda er år yrkingasavnin- um Pinnabrenni til søsial- ismuna: Farið til Foroya, - til hinar veruligu Føroyar - men minnist til. - Spurn- ingurin er ikki, - toli landið eina tjúgu prosent lønar- hækkan. - Spurningurin er - tolir hetta landið eina hundrað prosents kradd- arastætt. Hetta var alt mín ljósa- reyði pennur heyði at bera fram hesu ferð. Við sosialistiskari kvødu Sonja J. Jógvansdóttir Sera bíligir grav- steinar kunnu fáast við at venda sær til: TIf. 71345 ella 71687