hósdagur 27. februar 1997síða 9

Nr. 40 — 27. FEBRUAR 1997 Føroyar og oljan tíðindablaðið A fundi við studentaskúlanæmingar í Suðuroy segði Vilhelm Johannesen, tingmadur, m.a. um »Føroyar og oljuna«: Þ Vilhelm Johannese n, Helena Dam á Neystabo. Heine O Heinesen og Bjørn á Hey gum studentaskúlanæmingum í Suðuroy at stea sína hugsar Eg skal fyrst nýta høvid til at takka tykkum fyri. at javnaðarflokkurin varð boð in at senda eitt umboð vid á hendan fundin, og síðani skal eg takka tykkum fyri at tit hava átíkið tykkum at viðgera ein so álvarsaman pg tydningarmiklan spurn ing. sum oljuvinnan kann fara at verda fyri føroyska samfelagið nú og í framtíð Int At tit valt at hetta á meg um at umboða javnaðarflokkin her í dag kemst at eg fyr nøkrum víkum síðani hevði júst hava helst av eima grein í Sosialinum um Í nevndu hendan spurning grein vísti eg á vandan fyr it vil førovingar lara át líða í oljum, um vit ikki nú beinan vegin binda um heilan fingur í bandi. at oljupeningurin í stóran mun verður bundin ttanlands at tryggja komandi ættarlið men við at bera við tí fyri eyga im eina góða sam tundis ersim eina sunna tilveru í Fero náttúrliga Orsøkin til. at eg skrivaði hesa greinina júst tá. var, at búskaparfréðingurin Her mann Oskarson í framman undan hevði hild víkum ið em åhugaverdan fyri lestur her á Fiskirannsókn arstovum um júst hetta evni Fyrilesturin, sum varð end urgivin í Sosialinum. snúði seg um oljuvinnuna, og tann pening. sum føroyska sam felagið kann fáa burtur úr juni. Búskaparfraðingurin at hann var Ivasamur um Ísroyska gav tl kennar sera huævintýrið sum heild, og sjálvur fór eg at hugsa um emma rødu ið cg sjálvur hevði hildið á fundi í floks javnaðarflokkin um nakrar mánaðar framm leiðslum í anundan Vandarnir Í hesi røduni visti eg á just | vandarnar buskaparfrødingurin Her mann Oskarson fyrilestrinum, og eg mælti til, at stórur partur av olju peninginum verður settur í teir somu sum visti á í grunnar til ávís endamál. og ut hesir grunnar verða bundnir uttanlands, soleiðis at oljupeningurin ikki kem ur at:orogva Ísroyska javnvagina í samfelagnum men heldur kann tryggja efurkomarunum eima góða g náttúrliga tilveru í Før vum I i g nevn n agina í førovska samfel num, so hugsi eg um fr leiðsluskapandi og utflutn mjandi Ingsir Vinnuna sðrumegin, og almennu 1 privatu Høgurnar hinumeg Við pri vatar fløgur hugs omuleiðis um Høg if um eru torbruksirem indi og harvið ofta eisim nnflutningsfremjandi Gera vit onki. er stórur huvinnan fer yska samfelag vandi fyri. at it koma før tørt hava sum vil verið i num í stórsta í nakrantíð Hendan kann koma okkum aftur um brekku í ólukku mát. Ein vandi er, at pen mgaumfand í førovska samfelagnum gerast alt os stórt, við tí úrsliti. at vit fáa eima ótálmaða nýtslu, at set húsaprísirnir og prísirnir á byggijørd rúka upp í loft og at vit fáa stórt hall á handilsjavnanum og gjalds javnanum, at:tað almenna kommunurnar og tað pri vata fara at gera alt ov stórar g kostnaðarmiklar íløgur við tí úrslíti. at okkara høs uðsvinna og onnur fram leiðsluskapandi og útflutn ngsfremjandi vinna verður løgd lamin. Tað var júst hetta hendi í áttati árunum, tá almenna og pri vata virksemið í ikki fram leiðsluskapandi og útflutn UT um Førovar og oljuna ingsfremjandi tiltók varð alt v stort Stóra virksemið í áttati árunum — eg hugsi td. um vatnorkuútbyggingina hjá SEV, um tær stóru kommu nalu ílegurnar i Ti g Klaksvíkar kommunu og Im privatu ílagurnar í hand gar til innflutning rshavnar ilsby gnin e økta nvtslu fardi við Manningartrot og at dnaðurin so at:siga hvønn dag lýsti eftir í utvarpinum. Skulu vit gera kkum eina mynd av olju samfelagnum leiðis sum tað kann verða. um vit ikki eru á varðhaldi, so skulu vit bara leggja støðuna tat Ifunum undir eitt mikr KOT 80 årini Eitt gamalt orðatak sigur. at brent barn ræðist eldin. s her skuldi ein tråd, at:vit førovingar høvdu tikið við læru. Ti allar avleiðingar nar um standast av cinun ilt ov stórum peningaum far samfelagnum kenna H frá áttattárunum. Og her hugsi eg serstakliga um tær avleiðingarnar, sum koma í kjalarverrinum av einum alt ov storum peningaumtan ið ma. eru hesar: Hjá summum verður talan um eima munandi lægn inntøku enn talan var um í teimum góðu árunum, og hjá øðrum verður talan um als onga nnteku, men arbeiðsloysi og dagpening frá ALS. An tí at landskassin fer á ør mundahus, fáa øll bæði tey við lægru inntekunm og tey arbeiðsleysu hægri skatt og størri avgjald til landskassan at:stríðast við Bæði í vinnulívinum og hjá pnvatfólki verður húsa gangur dagligur kostur. Ur slitið verður fólkaflyting av landinum Tiltaksgrunnur Tad er ikki 4 vanligt at:seta pening í ultaksgrunn. Fleiri føroyskar kommunur hava tiltaksgrunnar, ið tær seta pening í, sum tær skulu hava til taks, um tað av ál kemur at:leika hart á búskaparliga. Í vinnulívin um er tað heldur ikki óvan Igt at seta pening í grunn ar. Utgerdarfeløg, sum fáast við skiparakstur, seta pen ing i td. klassingargrunn og at seta pening í tiltaksgrunn esim ett kent fyri brigdi. tá talan er um skipa rakstur og annað vinnulív. Í ta húsarhaldinum ar ert eggja fólk ersini pening til kunnu hava sum Øv til at taka. um hetta gerst Talan er bara um eina kúlu vit r hdering yna at konsolidera førovska san Hetta gera. Og felagið best møguligt tið at hetta attu vit eisini at gjørt erga vil á indir heilt vanligum um sjálv at hetta storan mun at ter yska samfelagið fer at fáa rnisastorar upphæddir burtur úr oljuvinnum. Alt bendir á at olja er undir Førøvum, og nevvan undan, at ljan verður pumpað upp Tann avgerandi spurningur in er, hvussu vit fara at um sita hetta oljurikidømi stóðum. Tí er tað so sagt og náttúrligt verður gjørt í heilt um so verður slepst Onnur lond Í fyrilestrinum hjá Her manni Oskarsyni, sum eg fyrr havi nevnt, verða tvey lond tíkin sum dømir. Ann að landið er eitt ræðandi dómi. Hitt landið er ettt fyri myndarligt dómi. Londini er åvikavist Mexiko og Noreg. Spurningurin til okkara er, um vit velja ta mexikonsku loysnina, ella m vit velja ta norsku loysn AG I iv LÆ { wdi. Nú imbur ninir komnir. Tey sita fur við teinum óhugnaligu iðingunum. Landið er svárari kreppu. Í Noreg hava ter í stóran mun va at binda oljupeningin uttan nds. Har eru og koma ongir timburmenn eir fáa nakra kreppu í kjalarvørrinum av juævintyrinum Um neyvan ljuvinnan gerst um kemur at fevna { y dl. Of um eitt drúgt áramál (onkur páar ein 60-70 ár eru ni aðrir stórri vandar ne longur dugir á iða framleiða ru H flutning r fiski. At FISK inad á. lá Hu evintýrið er av. Førovingar im hava siglt ul Onglands Aberdeen er endavendur or innuni. Aður omandi fiski I heilum hópi av fiskiskipum var hetta ein bl nb r vi nnuDyur + uppbods ølum í øllum ti hongur uppi í einum vinnuumhvørvi er alt hetta burtur Víðari kunnu vit nevna at ongin longur fer at duga at arbeiða í landbúnaðinum At ongi fjós og ongi neyt verða efur. Heldur ikki eitt Mjólkarvirki Búnaðar manna. Tá vit hugsa um annan ídnað enn tann hevur beinleiðis við olju vinnuna at gera, so er hann helst farin sama veg sum fiskivinnan og landbúnað urin. Og hvat skulu vit gera við ein ídnað, sum er tengd ur at oljuvinnuni, tá olju keldurnar eru tómar? Tey sum tå hava tann førleikan hava bert eitt val, og tað er at flyta ul okkurt annað oljuvinna er. Hetta at vakna við sum iski men i dag sum and, har erður sum ningum timburmonnum eft ir ein øgtligan rus Sannleikin er tann, at av leiðingarnar av oljuvinnuni um vit ikki binda um heilan fingur nú beinanvegin kunnu gerast so óhugnalig ar, at vit valla tora at hugsa tankan at enda Bera vit okkum rætt at... Bera vit okkum hinvegin rætt at. kann oljuvinnan verða til stórt gagn, bæði fyri okkum, sum nú liva, og fyri tey komandi ættarlið in av føroyingum. Hon kann gagna føroyska samfe lagnum langt inn í framtíð ina. Men bera vit okkum hinvegin skeivt at, er stórur vandi fyri, at hendan vinnan sum frålidur førir okkum út í stóra neyð og armóð. Hon kann í versta føri gera enda á føroysku tjóðini. Og her eiga vit at vera á varðhaldi Hetta er heist størsta av bjóðingin, føroysku tjóðini hevur verið fyri nakrantíð Hetta er ein stór avbjóðing til fólkið í Føroyum — til føroysku þjóðina. Ikki minst er hetta eim avbjóðing til okkara politikarar Fyri at verða eitt sindur meira ítékiligur viðvíkjandi oljumntskunum, kann eg verður, at cin hervilig kreppa aftur rakar føroyska samfelagið. Ein annar part ur eigur at verða settur í grunn, við tí fyri eyga. at vit alla tíðina endurnýggja okkara høvudsvinnu, t.v.s iski flatan og fiski } la matvøruidnad it heldur eiga at in idna imtio ni, soleiðis at vit altíð rá kappingarførir við tey lor sum vil K pp St 3 k Vinnulívsgrunnur Eisini eigur peningur at € VINNUIIVS endama il rnati ar VIÐI i hugsi € im ymiskan idna tænastuvinn að ber + tSiÐ i] at seta almennan pening burtur av oljunntókunum í arbeiðsloysisskipanina og arbeiðsmarknaðareftirlønar grunnin (Samhaldsfasta Men felags fyri allan hendan pening má verða, at hann í møguligan mun verður bundin uttan lands, og ikki verður tikin heim fyrr enn haldgóðar størst grundgevingar og lógar heimild eru fyri tí Skjótast gjørligt eigur lóggávuvaldið Føroya Løgting at fara undir neyðugt logarsmid, har ásett verður, hvussu stórur partur av oljuinntøkunum eigur at verða bundin uttanlands hverji endamál hesin pen ingur skal ella kann nýtast til, nær hann kann verða tikin heim aftur osfr. I hes um arberði eiga vit at hava kkum fyri politisku lagsbrødur okkara í Noreg hava lagt oljuvinn una til rættis, og í hvønn hverji endamál teir hava bundið partar av oljuinntøkunum uttanlands Higartil havi eg bert um rétt spurningin um tey arin eyga, hvussu P n no til nun og ui sum oljuvinnan og oljuinn tøkurnar i longdini kunnu fara at fåa fyri førovskt vinnuliv og samfelagsbu skapin annars, men nógvir aðrir spurningar eru tengd ir at hesum máli. Hetta er eisini ein tjóðskaparspurn ingur. Ein spurningur um okkara mentunararv. Og ein spurningur um at varðveita okkara tjóðareyðkenni Vandi er fyri, at vit fótafestuið og hvørva sum tjóð * Alt í alt haldi eg kortini at hesir báðir spurningarnir eru nær tengdir hver at ødrum, og tað merkir, at megna vit at varðveita vinnulívsmynstrið og har vid javnvágina í samfe lagum, so koma vit eisini at yvirliva mentunarliga — vit fara tá at varðveita okkara sidaarv og okkara tjóðar eydkenni. Lat okkum í øllum førum vóna at so verður< missa