fríggjadagur 28. februar 1997síða 7

Nr. 41 — 28. FEBRUAR 1997 tíðindablaðið Í frælsi - Harmiligt, at:tað so sjáldan ber ul at hava sakligar viðgerðir av nøkrum máli her á landi. Í so máta er greinin hjá tær, Regini Eikhólm. eitt gott skúla dómi Eg kenni teg ikki, minnist meg ikki hava skift orð við teg. Men sjálvt um eg nú av grein tíni og niðrandi um mæli tínum av mær per sónliga eri komin at kenna teg eitt sindur betur, og sjálvt um fleiri fólk tí hava bíðið meg ikki svara eini grein, ið “ríður so niðarl aga“, so vil eg kortini i stuttum greiða Feroya fólki frá, hvat málið í sjálvum sær snýr seg um Eitt logarkrav, at føroyskur dansur og kvað ing skal verða kravt undir visingarevni í folkaskul anum aravnt R n Eikhól k tykkir eitt tílíkt ulmæli verður tað hereftir eitt bein- leiðis lógarkrav, at øll børn, sum ganga í fólka- skúlan, skulu hava før- oyskan dans og kvøding, - um tey so vilja tað ella ikki! Rådleggingarnevnd Fólkaskúlans, ið vidgjørdi umrødda álit bæði væl og virðiliga, kom til ta ein mæltu niðurstøðu, at tað ikki verður hildið rætt og rímiligt at mæla til at seta føroyskan dans og kvød- ing sum eitt lógarkrav til øll børn, sum ganga i fólkaskúlan. Grundgeving: 1) Frælsi - og ikki lógartvingsil! Nú eins og fyri 35 árum síðan (tå ið vit fingu Brúnubók“") eru tað foreld ur, ið ikk: ynskja, at børn teirra við logarkravi skulu verða tvingað at dansa og kveða í skúlanum ímóti sínum egna vilja. Nevndin heldur, at í einum al mennum skúla í frælsum landi eigur tílík stóða at verða vird og tíkin til eft irtektar Nevndin heldur eisini, at møguligar undantaksreglur frá tílíkum lógarkravi kunnu fáa álvarligar avleið ingar fyri virksemi skúlans har summi børn fara at dansa, meðan onnur av ymiskum orsøkum - standa uttanfyri. Við tílíkum und antaksreglum verður kil beinleiðis settur millum næmingar skúlans: millum teirra, ið dansa - og teirra ið ikki dansa. Tílíkar at gerðir oyðileggja í fyrstu syftu bæði samanhaldið og tískil eisini trivnaðin í skúl anum, og tær verða torførar at fyristta. Av lógartvingsli og vandamiklum undan taksreglum spyrst tí einki gott - heldur ikki fyri dans og kvøding í skúlanum! 2) Ikki í lóg - men í lesiætlan! Kvæði, dansur og kveðing eru sjálvsagdar partsgreinir í lesíætlanini so sum td fimleikur, svimjing, sálmar angir, seyming, binding a. eisini eru tað. Få nein teirra (heldur ikk Sur kvø t tr í ja tf i lesiætlanini, i k Í há ' Yrkisligur partur, 1) Lands skúlaráðið hevur samtykt sum leiðbeinandi lestætlan fyri fólkaskúlan, skal verða endurgivið (í samandrátti), hvat har stendur um parts greinirnar - kvæði, dans og kvøding Lærugreinin FØROYSKT 2. undirvisingarpartur Fagrar bókmentir: ...kvæði og tættir Undir viðgerðini av kvæða- og táttayrking er natúrligt, at farið verður upp á gólv. (s. 56-57) 3. undirvísingarpartur Tey elstu skriftminnini, fornur norrønur skaldskapur i føroyskari tyding, eldru og yngru kvæðini og tættirnir kvædasavningin …(s. 59) Lærugreinin DANSKT 3. undirvísingarpartur Fornsøguskaldskapur (saga), fólkavísur.. (s. 92 Lærugreinin ITROTTUR Í. undirvísingarpartur Spæl, dansur, framførsla Oskipad og skipað spæl stev stiggongd dansispøl (s 209) 2. undirvisingarpartur Spæl, dansur, framførsla, fólkadansur føroyskur dansur, dansur - tónleikur, framførsla við skipadum og óskipaðum innihaldi ..(s 211) Lærugreinin TÓNLEIKUR I. undirvísingarpartur Sangspøl dansispøl fólkadansur (5.236) 2. undirvisingarpartur SANGUR s ikki við logartvingsli Um kvøding og dans í fólkaskúlanum - aftursvar til Regin Eikholm Sangspøl. dansispøl føroyskur dansur, fólka dansur (s.240) 3. undirvisingarpartur kvæði og kvøding, fólka dansur og -sangur.. (8.242) Við stæði í ti, sum her er staðfest í teimum leiðbein andi lestætlanum fyri fólka skúlan, skal so tann einstaki fólkaskúlin sambært $ 24 í fólkaskúlalógini gera sína egnu lesiætlan. Í tí sam bandi skal hver skúli sær og viðkomandi skulanevnd m.a. taka stóðu til: hvar (í hverji lærugrein), nær (i hverjum skúlaárt) og í hverjum vavi partsgreinir nar kvæði, dansur, kvøding dansispøl o.s.fr. skulu koma inn í lestætlan skúlans - ella um td. dansur og kvaðir , yvirhøvur skulu vera part i skúla gren I ul avis nu ógarkravi skulu verða I ingað at dansa og kveða! Nú hevur mín góði barna skúlalærari Jóhan Kallsoy sáli, eisini verið nevndur (enntá í oddagrein Dimma lættingar!) í málinum um dans og kvøding í skúla- num. Loyvi mær tí at minna á, at Kallsoy eisini var limur í teirri lesiætlanarnevnd, sum í 1962 skrivaði Under visningsvejledning for folkeskolen på Færøern« (Brúnubók). Henda undir- vísingarleiðbeining = var lutvíst í gildi alt til 1993 Viðvíkjandi = spurning inum um kvøding og dans, ið her verður umrøddur (og í nevndu oddagrein), sigur nevndin og herímillum Jóhan Kallsoy “Feroyskur dansur Øll munnu vera samd um atkvæði og vísur saman við tí føroyska dansinum hava verið føroyingum ein ment unarstuðul av stórum tydn ingi. Oll eru óivað eisini samd um, atkvæði og vísur skulu viðgerast í skúlum okkara saman vid ødrum bókmentum. Soleiðis verða vísurnar eisini vidgjørdar í hinum norðurløndunum har tær eru vorðnar meira og minni "deyðar" bók mentir, meðan vísur og kvæði higartil hava verið fólkaogn hjá okkum, tí tey hava livað saman við dans inum Nevndin tekur ikki stóðu til, um føroyskur dansur skal takast upp sum læru grein í skúlanum. Tað må laga seg eftir tí stóðu, myndugleikarnir á pláss- inum og foreldur og lærarar hava í hesum spurningin- um. Men at kvæðini og før oyski dansurin eiga virði - eisini uppalingarliga - sum nýtt á rættan hátt eru av stórum týdningi, er einki at tvast í." (Brúnabók, s. 130) Sum lesarin sær, so tekur ein samd Rådleggingar- nevnd undir við hesum somu sjónarmiðum, sum tåverandi Lesiætlanarnevnd (og m.a. Johan Kallsoy) hevdi fyri 35 árum síðani! Í endanum á greinini setur Regin Eikhólm mær sum formanni í Ráðlegging arnevnd Fólkaskúlans spurningar, og er ta I. Hvi er álitið um dans og kvøding i førovska fólkaskúlanum tagt i hel? i gKVØ ) landsskúlastjóran og sum formaður í Ráðlegg ingarnevnd Fólkaskúlans legði eg tað sjálvandi fyri nevndina, har allir 7 limirnir góvu tí eina drúgva og virðiliga viðgerð Nevndin er samd um, at álitið um "Føroyskan dans” er í sjálvum sær eitt dygd- arverk og fongur at eiga hjá øllum teimum, ið bera tokka til okkara mentan og sida- arv. Ikki minst hjá lærar- unum Men Rådleggingarnevnd- in kom, sum longu nevnt, til ta einmæltu niðurstøðu, :) at m.a. dansur og kvøding jú longu eru væl og virðiliga umboðað enntá í fleiri lærugreinum í lesiætlanini, har tey av røttum eiga at standa, 2) og at tað ikki verður hildið rætt og rímiligt at mæla til at seta førøyskan dans og kvøding sum eitt lógarkrav til øll børn, sum ganga í fólkaskúlan, so leiðis sum mælt verður til í álitinum um “Feroyskan dans” Nevndin heldur tvørtur ímóti - eins og allar fyrr verandi lesiætlanarnevndir eisini hava hildið, at i hes um máli eigur frælsi at valda og ikki lógartvingsil! 2. Ert tú ímóti, at okkara kvæðamentan og føroysk- ur dansur verður lærdur á grundsteði í fólkaskúl- anum? Eg noyðist til greidleika at minna bæði Regin Eik hólm og lesarar blaðsins á, at undirritaði eisini hevur verið formaður í teirri Lesi ætlanarnevnd, sum í 1993 greiddi úr hondum m.a imrøddu lesiætlan: Fólka kulir Leidbeinandi lesi etlar Yri vur partur } evndu im ir Wwikjandi dans KVØO knir. Loy } f Hil KKarå KY æða- nlan og Í6royskur dansur fingið so rúmar ræsur og IK AT 1 í rmøguleik ar sun hesi leiðbeinandi lestætlan fyri fólkaskúlan Tad skal viðmerkjast, at tað var ein samd Lesiætlanar nevnd, sum gjørdi ta leid- beinandi lesiætlanina, so vónandi skilur tú svar mítt um, at her - sum so mangan telja verk meira enn orð! 3. Er tað eftir tínum tykki nøkur andsøgn millum okkara kvædamentan og okkara átrúna? Regin, eg ætli mær ikki at standa tær til svars fyri, hver mín persónliga áskoð- an er um tílíkan spurning, tí sambært ærumeiðandi grein og útspilling av mær persónliga stendur tú jú sjálvur sum tann fyrsta and- gnin til tín egna spurning Í hesum viðfangi noyðist eg tó at nevna, at undirritaði hevur sum formaður bæði í Lesiætlanarneyndini = og Ráðleggingarnevndini verið ) til eftir formum! at lagt úr hondum 7 bøkur (umleið 1000 síður), sum vónandi fara at vera til gleði og gagns fyri tann føroyska fólkaskúlan og tað ættarlið, sum tekur við, nú vit fara > So, Regin, um tú hirðir at lesa tað, hesar nevndir hava skrivað um m.a. okkara (kvæða)mentan og kristin dóm. so man vera óneyðugt at hjá tær at spyrja og enn minni hjá mær at svara Men hetta man neyvar nakrantíð hava verið ætlar j k k r l k kkar rt at Orð Orð. Orð emk 1 5 tað sagt! £ Føroya fólk man eisir hava sæd ta takkarløn, sun sjålvt Dimmalætting heilsar okkum við undir hesi yvir skrift í oddagrein síni: Ja, skamm og last í heilarnar! Blaðið nevnir annars i oddagrein síni mín góða barnalærara Jóhan Kallsoy Regin Eikhólm nevnir fað- irin at kirkjumáli okkara Jákup Dahl og tann sidiliga mentamannin og mín pers- ónliga vinmann Pól Eide - Eg eri í grundini fegin um, at tit nevna hesar mentamenn, ið siðiliga og sáttliga laðaðu ein varðan fyri og annan eftir bæði í kirkju og skúla. Teirra lutur lá ikki eftir. Vit heystaðu åvøkst teirra. Í hesi keldu og hatsku tíð er tað jú í grundini bert hitin a hondum teirra og teirra líkum, ið enn fløvar - Men Jákup Dahl mátti jú so sanniliga eisini kenna sviðan av Regini Smiði og hansara líkum! 24. februar 1997 Petur J. Sigvardsen formaður í Rådleggingarnevnd Fólkaskúlans | Sosialurin — fimm ferðir | um vikuna við tí feskasta! ——„ — 50