mikudagur 5. mars 1997síða 13

Nr. 44 — 5. MARS 1997 tíðindablaðið ! il 13 Sjålvt idiotar vinna pening Tað kann ikki annað enn bera skjótt móti einum krakki, tá sjálvt ókonomiskir idiotar hava funnið inn á peningamarknaðin, siga pessimistar um støðuna í Noregi, sum svimur í oljupeningi Teir hava størsta skonomiska vøksturin í Europa, og lægstu arbeidsloysistøl. Norðmenn eru mest bjartskygdu fólkini í Bur opa. Men rikidømid hevur eina baksíðu og norðmenn síggja nú ikki sørt hjálparleysir og ør kymlaðir — hvussu peningurin fjøtrar teir og forðar teimum at gera sum teimum lystir Nógeva oljurikidømi er um at ørkymla norðmenn Fáur man her hugsa serliga nog um tað kunnu verða stóru trupulleikar í samband við at tjenaå Eina rukgvu av penngl Her ganga vit flest øll og bíða eftir at allar forðingar skjótast verða fingnar av vegnum soleiðis at vit koma til pening og tað nógvar bæði skjótt og brátt. Trupul leikar hugsa vit í øllum før0 um iki um í hesum sambandi! Men tað eru júst trupulleikar ið norðmenn hava fingið at takast við. Stórir trupulleikar orsaka av ov stórum pen Í ingi Er tað satt, sum tað var sagt um danir í 70'unum og 80 unum, at „teir vóru á veg at pommern til, men á fyrsta klassa,< so kann um norðmenn í dag ivaleyst stagast, at »teir eru á veg innar í paradís, men so sanniliga á eðr um klassa.< Hesa rámandi lýsing av stød uni kom ein svenskur journa listur við á einum útvarpaðum tjakfundi millum útlendsk fjøl- miðlafólk, sum var í Oslo her- fyri Tað skal leitast leingi og væl til tess at finna tekin um tað oyslið, ið eyðkendi tey nyriku í 80'unum allastadir runt um í Vesturheiminum í yuppie- árunum. Og tað síggjast heldur ikki tekin til vælmeinandi gávu- mildni í navni vælferðarsamfel- agsins til frama fyri almennar játtaninar, heldur tvørturim6t. Millarda gu Norska rikidømi finnist bæði á almennum og á privatum hond- um. Á heysti í fjør var mett, at yvirskotið á statsbudgettinum fyri árið 1997 fór at verða 11 millardir norkar krónur, men longu í november var mett, at tað fór at verða 40 millardir krónur, og tað endaði við, at koma heilt uppá 45 millardir krónur Men ætlanin er ikki at hetta so sera stóra rikidømi skal søplast burtur á einari samanhangandi fyrstafloks fólkafest, men har- afturímóti sum skjótast skal inn í henda nógv umrødda Oljugrunn- in (Oljefondet). Oljugrunnurin skal so seta peningin í útlendsk virdisbrøv. Tað verður mett at tá komið er fram til ár 2000 vil Oljugrunn- urin hava onkunstaðni millum 200 og 250 milliardir krónur til taks. Hetta er sambært varis ligum og ikki serliga ålitandi metingum. Heldur merra opti mistiskar metingar gjørdar av utlendskum serfrødimgum fara so langt sum at siga, at tað fara at vera heilt ótrúliga talið 1000 milliardir krónur í hesum grunni norðmanna um ártúsundskifuð ldiotar sum vinna pening Av peningarmarknaðum í vøkstri er tað marknadurin í Oslo, sum so greitt liggur á einum fyrsta plássið sammet við allar aðrar peningamarknaðir í Europa. Virðisbrævavirði á Oslo-marknaðinum var 232 milliardir krónur um ársskifuð seinast, ein vøkstur uppá nærum 50%. Totalindexi fór upp við 3%. Tey bæði ymiskum úrslitni koma av stóra vøkstrinum í tilgongdini av marknadarnoter aðum feløgum Tann 9. januar í ár settu norsk ir marknaðarmeklarar á sjam panjuna, tá totalindexi fór upp um »magiska markið,> sum er 1000 point. Fyri minni enn tveimum árum síðani fór indexið upp um 600 point. Og fram gongdin heldur fram i 1997 Fyri stuttum setti peningamarkn aðurin fyri trettandu ferð nýggj met eftir bert 16 dagar Marknaðurin er jú heilt frá sær sjálvum, segði ein markn aðarstjóri tá í viðtali við Dagens Næringsln Analytikarar spåddu, at vøkst urin vid årsskiftid for at verda 15% og at:totalindexið fór at koma uppá 1100 point við árs lok. Men longu 25 dagar inn í nýggja árið var totalindexið farið upp við 10% Nú tykist ikki mætari enn at eisini idiotarnir tjena pening, segði hin hástóri fleirmilljóning- urin Hans Geelmuyden nú henda dagin. Hann er stjóri fyri kend- astu informatiónsráðgevingar- fyritøkuni í Noregi. Lágrentulán Peningur kostar skjótt púra einki í Noregi. Tú kanst fáa lán har rentar er sett til 4%. Av hesum betalir staturin 28% við skatta- frádrátti og inflatiónin er roknað til knappliga 2% í ár. Og kortini gera norðmenn ikki sum teir gjørdu í 80'unum. Tað hevur ongantíð verið spart meira enn tað sama og hetta hendir sjálvt um tað nærum einki fæst í rentu fyri innlán. Ein lønarkonto í Noregi í dag gevur negativar rentur. Fyri 200.000 krónur á eini sokall- aðari hårentukonto fæst ikki meira enn 2% í rentu. Tað er av hesi orsøk, at vanlig fólk í stórri mun enn higartil eru farin at troyta peningamarknaðin við sparipeninginum, fyrst og fremst gjøgnum partabrævagrunnar, sum í fjør góvu meira enn 30% í vinningi í meðal. Hetta hevur eisini gjørt, at teir fáu pessimistarnir, ið finnast á Oslo-marknaðinum, eru farnir at tosa um yvirhiting av búskap inum Her er alt ov mikið av pen ingi til Ola og Kari, siga teir, vísandi til mest vanligu nøvnini á vanligum fólki í Noreg! Utlandið hevur av álvara funnið norsku krónina, ivaleyst tí at búskaparlga orka Noregs er vorðin gjørd sjónlig av Olju grunninum. Uppisaman hava norðmenn roynt at hildið krón una støðuga. men til fånytis Hetta hava teir gjørt við at lækka rentuna, tí einu ferðina fyrri og aðru ferð eftir, men sama ger, virði veksur alsamt Fyri fyrstu ferð í mong. mong Harrans ár er ein týskur markur fallin miður á minni enn fýra norskar krónur. Tann sum livir í Noregi við eini danskari ella norskar! lan. hevur seinasta hálva Mið mist eini 10% av sími inntøku. Ein donsku króna kost aði umleið 1,13-1.14 norskar, men er síðani fallin niður á 1,04 Tad er ein spurningur um tað er relevant í heila tíkið at | nevna ein búskap, ið byggir á 80- 100 000 tons av fiski i tílíkum høpi? Ti eitt er vist, er tað bert nóg mikið av olju til at sett verður á at bora, tá er høvudsvinna føroyinga ein saga blot! Ikki bert uppá ein máta men uppá nógvar mátar Hvat fer at henda í Føroyum í so máta hava vit ikki hoyrt nakrar serligar metingar um Tad er bert eitt, ið eyðkennir hetta resi, sum hevur tíkið seg upp: Tað er peningur og peningur skjótt. Men erliga tala, hvat um tað nú fer at | flyma olja so sum flest øll droyma um, hvat verður tá av fólkafloksins strevi við kostnadarstødinum? Hvønn týdning hevur tað tá? Fara | danir at lata oljumillíardir úr | Føroyum trýsta virði av donsku krónuni (og sostatt føroysku) langt upp um tað staðið, sum danska útflutn- ingsvinna tolir av lønar- vekstri í komandi tíðum? Norðmenn hava olju og teir hava trupulleikar tí at … Utflutningsvørurnar dyrkad Ásannað verður at hetta er sera hættiligt fyri norskan búskap orsaka av, at hesin er sera tætt knýttur at gongdini í útflutn- ingsvinnuni. Norskar verur eru longu blivnar alt ov dýrar í útlondum, og ein sterkari króna fer at gera hesar verur óseljandi. Tað er ikki langt síðani at leiðar- in fyri landsfelagsskapinum av Teknologivirkjum skjeyt upp at skrúva fyri oljupeningastreym- inum úr Norðsjónum, tí, segði hann, hetta er hin djúpar liggjandi orsøkin til eina hækkandi krónu. Sum verða man hava tílíkir tankar verið kvaldir í fødingini av vinnuni og politiska høgraveinginum. Held- ur ikki rådandi arbeidaraflokkur- in (sosialdemokratiskur) hevur viljað lagt oyra til hesar tónar frå sosialistiska vinstraveingin- um ella Centerpartiet, um at lata Oljugrunnin verða liggjandi á havsins botni. Her hjá okkum hava vit fing ið ein politiskan meiriluta sum er farin í Tinganes við einum máli at greiða: Kostn adarstødid skal niður og primert verður fokuserað | uppá privata lønarposan, ið. | verður hildin verða størsta | orsøkin til høga kostnaðar | stóðið Ahugavert er um hestr politisku úrmælingar eisini hugsa um eitt kostnaðar stødi, ið verður sett eftir oljunormum, ella um hetta við lønunum er annað enn eitt framhald av klassíska løtuvinningspolitikkinun sum hest seinastu mongu árini hevur eyðkent førovsk an poliikk Í øllum forðum er tað sera trupult at gykla sær til n skað slag av fiskivinnu, verður tað olja. sum kemur at:seta løn ar- og harvið eisini kostnað Fer nógvur fiskur av landinum í | dag er vist, at tað verður ikki | stertur eftir at virka um vit | her heima fáa norskar til | standir uttan frammanundan at hava tikið avgerð um bæði Oljugrunnar og nakað væl afturat Tað ivaleyst visasta vit kundu gjørt, var at lata ølj una verða har hon er. og so búskaparpolitiskt fyrihalda okkum til og handla út frá hesi tí sterkastu stødunit yvir | høvur Ikki bert sterkastu | Í stóðu beint nú í hesi løtu | men so sannliga uppá sikt arstóðið í Førovum | Í | Ein sending í svenskum sjónvarpi um Noregi við yvirskriftini: »Eitt norðurlanda Kuwait< gjerdi norðmenn sera firtnar, emamest ti at sendingar var av svenskur uppruna. Svíar spurdu hvussu tað bar til, at tað í einum landi har tað flýtur yvir við peningi er so vorðið, at fólka reikað heimleys runt , og hvussu tað ber til, at sjúklingar ikki fáa eina song, men mugu liggja úti á gongini og bíða eftir tørni — meðan onnur liggja sum hym inni á á niðurslitnum skúlum. Svíar hildu teir høvdud avdúkað nýggjir og higartil ókendar síður av norska vælferðarsamfelagnum. Men hetta er ikki so. Tað hevur verið kjakast um hesar spurningar í ára vís. Svenska sjónvarpsliðið var ongantíð komið út úr Oslo. Ein stórur partur av norskum væl- standi er at finna útnyðringspart- inum av Noregi ella í útkantsnor- egi, har staturin hevur sent ein javnan streym av peningi til tess at halda við líka norskan politikk á økinum, »Eitt breitt búmynstur<. Eitt sera viðkvæmt mál í norskum politikki, sum bert Carl I. Hagen og Fremskridtspartiet tora at seta seg ímóti.Hetta fyribrigdið sæst best um samanlíkning verðu gjørd av fólkatóma Nordursvøriki og Norðurnoregi (og so føroyskan bygdarmenningarpolitikk, sum er dottin fullkomiliga fyri bakka!). Tað gevur at byta, at svenskar útkantskommunur mangan hava biðið um, at tað verður lagt saman millum Noregi og Svøriki. Hjá nógvum norðmonnum hevur rikidømi ført til vælferð. Arbeiðsloysið minkar stødugt og var við árskiftið 3,6%. Í pørtum av landinum manglar arbeiðsmegi og innan ávísar bransjur er stødan tann sama. Í Oslo har mesta norska náttarlívið sum vera man er at finna. er triðji hver tænari svenskari. Í Noregi er lætt at fáa arbiði og betri løn enn í heimlandinu. Á byggjuplássunum finnast finskir, svenskir og danskir arbeiðarar og í ein ávísan mun sjálvandi føroyingar og íslendarar — [[—[——————————8—88—=&———6——— Alt hetta hava vit roynt og spurningurin er so eisini um vit veruliga gloyma so skjótt ella um vit halda at tað fer at verða lættari at fyrihalda seg til trupulleikan, tå hann av núggjum stingur seg upp bara so nógvar ferðir stórri enn vit nakrantid upplivdu hendan trupulleika í t r tad veruilpa t eftur aftur SI unun hetta vit leingja Nøkur eru, ið eru dottin út um vælferðargirðingarnar í Noregi Næru 2000 norðmenn mugu hvejra nátt í kuldanum finna sær ta yvir høvdid hjá Frelsunar- herinum. Nøkur fáa ongantíð arbeiði, rúsaði fólk. narkomanar og biddarar er ta alt ov vanligt at síggja í gøtunum í Oslo Øll norsk børn skulu byrja í skúlanum tá tey eru 6 ár, men skúlarnir hava ikki pláss fyri øllum børnunum og nógvir skúlar eru sera illa hildnir Sjúkrahúsini skulu spara pening og sjúklingarnir liggja longu nú úti á gongunum. Tey gomlu dá ikki eimrúm á røktarheimunum, tað er nærum ógjørligt at fáa ansingarplåss til børnini á al- mennum stovnum, og tiskil eru tað nógv foreldur, ið hava tíkið seg saman og reka egnar barna- garðar Óttast prílop Thorbjørn Jagland vísur atfinningunum móti norska vælferðarsamfelagnuim aftur við at siga, at enn hevur hann ikki verið eitt ár í starvinum sum stjórnarleiðari! Sannleikin er at almennu sparingarnar í Noregi eru ein avleiðing av rouynduinum hjá Noregi at laga seg til markn- aðarbúskaparligu treytirnar, settar isamband við møguligan limaskap i ES og EØS-avaluni, ið gjørdi Noregi til figgjarligan, men ikki politiskan lim í ES. Tá var Gro Harlme Brundtland forsetisráðharri og Jagland var floksformaður. Tað er ræðslan fyri galopp- erandi prisvøkstri, sum liggur aftanfyri stramma fíggjarpoli- tikkin. Og hesin plitikkur hevur breiða undirøku i Stórtinginum. I 1970'unum og 80'unum hvarv ein stórur partur av inn- tøkunum frá Norðsjónum í stats- stuðli til alt millum himmal og jørð. Frá skipasmidjum, og gam- aldags ídna til jarðarbrúk og ikki lønandi fiskigóðskingar- virksemi. Ein heilt týðandi part- ur fordampaði eisini av privatum oyðsli. Alt hetta hevur virkað sum ein ávarinagrklokka ímóti ovurnýtslu millum norðmenn, Framhald á síðu 14