leygardagur 31. mai 1997síða 61

Olja og fiskur agre eet Førovar hava í 20 ár havt fult ræði á virðismikum nattúrutilfeingi Síðani 1977 hava føroyskir mynd- ugleikar = einsamallir = avgjørt hvussu vit á bestan hátt skulu gagnnyta tey 100 -120 túsund av virðismiklum botnfiski, sum finn ast førovsku landleiðini til okkum at nýta ar eftir ar Nú hóma nógv í havsbrúnni ettt annað tilfeingi. Hesa ferð er tað ikk: varandi. tað er ikki ettt til feingið. sum endurnýggjast sí sum fiskur. Tað Førovskir myndugleikar hava im her fult ræði og kunnu leggja sær hesa Vinnu tl rættis sur r vilja. Hvat kunnu vit læra av 20-åra royndu hi tilleing im Vit Kunnu nýta } if lja verður funr ør kum OKI Tilfeingisvinna - fyrimunir og vansar Sammett við aðrar nnur hevur Hfeingisvinna bæði vansar og fyr munir. Ein av teimum stóru fyri mununum feingisrentan Hetta merkir at tå vit gagnnýta bæði fisk lju. so er møguleiki fyri emari eykainntóku. tá allur kostnaður at:fáa tilfeingið til held ar eru goldin. Tilfeingisrenta fyri fisk er sjáldan komin til sín rætt tí ovurorka á sjógvi og landi eta hana upp. Buskaparfrødingar røkna við, at um fiskivinnan var ríkin á besta hátt, so hevði til feingisrentan verið uml. 25 % av landingarvirðinum. = Tilfeingis rentan av olju er vanliga nógv hægri. Kuwait verður ofta nevnt sum dømi. Tað kostar undir 2 krónur at fáa eina tunnu av olju úr sandinum í Kuwait, og hon verður kanska seld fyri 140 kr. So her er ein risatilfeingisrenta, sum fer beint í statskassan í Kuwait Só ógvíslig vera viðurskiftini neyvan tað oljan skal útvinnast í frálandavinnu, men tilfeingisrent- an er uttan iva hægri í oljuvinnuni enn fiskivinnuni Fiskivinnan hevur skiftandi nåttåruvidurskifti at dragast við og eisini skiftandi prísir. Verður honn væl fyriskipað, so er hon rímuliga støðug. Hetta merkir at mark mug u setast fyri hvussu nógv verður tikið burtur úr stovninum á hvørj um ári. I oljuvinnuni eru fram leiðsluviðurskiftini meira stødug. men oljuprísirnir hava sum vit vita verið ógvuliga skiftandi. Tá vit vita at oljunøgdin er avmarkað og vinnan tí tíðarbundin verður her eisini týdningamesti spurningurin Hvussu nógv skulu vit taka av tilfeinginum á hverjum ári, ella við ødrum orðum. hvussu skulu vit drýggja okkum oljuna. Er tað bara at herja á beinanvegin ella skulu vit seta okkum fyri at hava oljuvinnu í nógv ár Fiskatilfeingið hevur higartil út vegað nógv arbeiðspláss. Hetta er um at broytast av krøvunum um at eingin ovurorka skal vera í fisk ivinnuni, hvørk: á sjógvi ella á landi. Hetta merkir at arbeiðspláss hverva úr fiskrvinnuni. Oljuvinn an sjálv skapar ikki á sama hátt sum fiskisvinannan nóg arberði Kemur hin stórra tilleingisrentan í oljuvinnum! til høldar og verður hon búskaparliga rætt nytt, so ges ur hon tó meguleikar fyri at skapa onnur arbeidsplåss, sum kunnu koma í staðin fyri tey, sum mugu hvørva í fiskivinnuni Fiskivinna og oljuvinna kappast um øki I summum eru oljavinna og fiski vinna kappingarneytar. Heta vita vit væl úr Norðsjónum, har fiski- menn hava mist nógv tóg og mið til oljuvinnuna. Vit kunnu siga at báðar vinnurnar kappast um hav- eki. Hetta elvdi til nógv stríð á norska landgrunninum í seksti og sjeytjárinum. Fiskimenn óttaðust í fyrstani mest fyri, at oljudålking kundi forkoma veidimøgulerkum Hin størri vansin visti seg tó at vera skaði upp á fiskireidskapi frå burturkasti oljuvinnuni. Hetta var ein stórur trupulleiki hjá norskum fiskimonnum í sjeytiårunum, men strangari reglur fyri burturkasti betti almikið um støðuna Hin meira grundleggjandi spurningurin um hver eigur rætt til eina havleid er torferari.. Verð ur olja funnin á einari týdningar miklari fiskileið, hver skal so víkj a. Oljuvinnan tekur nógv pláss, so eingin ivast i, at norska fiski vinnan hevur mist nógv øki til oljuvinnuna. Hetta førdi við sær at neyðugt var at gera eina endur gjaldsskipan, har fiskimenn fingu endurgjald fyri mist eki. Hóast fiskivinnan í Noregi er sera væl skipað og hevur stóra politiska á virkan, so hevur yvirhøvur bú skaparligi týdningurin hjá u vinnuni vunnið á søgulgu rætt indinum hjá fiskivinnum Hvussu hetta kann taka seg upp undir Føroyum er upp til politiskar avgerðir. Tá vit vita hvussu nóg orðaskifti kann stongdum leiðum og ósemjum millum ymiskar veiðibólkar undir Føroyum má hesin spurningar tak ast í stórsta álvara. Ein skipan, standast av tidindabladid sosialurin, leygardágtir 31. mai 1997 Tema 29 sum tryggjar at fiskivinnan fær møguleika fyri verða hoyrd í hes um spurningum kemur at fáa stór- an týdning Búskaparligar avleiðingar av oljuvinnu Ein høg tilfeingisrenta kann avlaga búskapin. Hetta kemur serliga av, at eingin framleiðsla liggur aftan fyri ein øktan pen- ingastreym. Hetta nevría búskap- arfrødingar hollendsku sjúkuna, ti hetta fyrstu ferð varð kannað i samband við at hollendingar fyrst í fimtiárunum funnu nógv natúr gass. Avleiðingarnar eru at kalla altíð at lønirnar hækka meira enn framleiðsluvinnan gevur grund arlag fyri. Hetta merkir aftur at kappingarføri hjá framleiðslu vinnuni á altjóðamarknaðum minkar. Hetta ger so aftur at tað kann verða sera ringt át seta í gongd fyritskur, sum framleiða vørur til útflutnings. Eitt dómi úr arabiska heiminum verður ofta tikið fram. Tey arabísku londini sum hava olju, hava onga ferða vinnu. Tey, sum onga olja hava, hava stóra ferðavinnu. Yvirhøvur hava arabísku oljulondini eisini eina sera høga príslegu, sammett við tey sum ikki hava olju Sostatt kann ein komandi olju- vinna hava stóra ávirkan á kapp ingarførid hjá fiskivinnuni og ets: ni leggja før fyri menning av nýggjum vinnum. Búskaparliga stýringin í samband við eina olju vinnu er kanska stórsta avbjóð ingin í øllum hesum máli * Oljuvinna og royndirnar at skapa eitt meira fjølbroytt føroyskt vinnulis Fey løndin, sum klára seg best búskaparliga í heiminum í dag. eru ikki tey sum dúva upp á tilfeing- isvinnu ella vanliga verksmidu virking. Millumlanda kanningar vísa, at bestu búskaparligu úrslit- ini hava tænastuvinnurnar og í framkomnu londinunum stavar stórur partur av bruttotjóðarúrtøk- uni fra sølu av tænastum um allan heim Royndirnar at selja vitan um fisk heldur enn fiskin sjálvan hava ikki verið væleydnaðar i Før- oyum. Aðrar tjóðir hava dugað nógv betri, eitt nú Ísland. Spurn- ingurin er tí um ein møgulig frå- landavinna kann vera tað, sum setur gongd á eina føroyska út- flutningsvinnu vid tænastum Krøv og eftirspurningur å hesum øki kundu verið góður skúli at klára seg í altjóða kapping. Møg- uleikin er har dyga vit at nýta hann Ein samanbering Tad kann vidhvørt tykjast legið at hoyra orðaskiftið um teir gyltu møguleikarnir í oljuvinnuni. Tá tað kemur til hesar møguleikar er eingin endi á hvussu væl vit skulu leggja alt til rættis. Lógarverkið skal vera til staðar, allir spurningar skulu umhugsast væl og virðiliga, útbúgving fær høga raðfesting og lunnar skulu leggjast undir gransking. Alt skal leggjast til rættis upp á allar besta og trygg- asta hátt Tað kann tykjast eitt sindur løg- ið at sama ynski neyvleiki ikki kemur fram i ørdaskiftinum um fiskivinnuna Tað tykist lættari at byggja nýggja vinnu upp frá botni enn at:fáa skil á ta vinnu, sum í meira enn hundrað ár hevur verið hevuðsvinna okkara. Alt sum verður sagt viðvíkjandi oljuvinn- un um útbúgving. gransking. á- Kjartan Hoydal: — Vit hava stóran tørv á at fáa eitt meira fjølbroytt vinnuliv i Føroyum. Ein frålandavinna kann gerast tydningamikid ikast og skapa nýggjar meguleikar og gera føroyskt vinnuliv betri ført fyri at kappast á altjóða- marknaðum byrgdarkenda umsiting o.s.fr. hev- ur eisini gildi fyri fiskivinnuna Niðurlega Vit hava stóran tørv á at fáa eitt meira fjølbroytt vinnulív í Før- oyum. Ein frálandavinna kann gerast týdningamikið íkast og skapa nýggjar møguleikar og gera føroyskt vinnuliv betri ført fyri at kappast á altjóðamarknaðum. Ein verulig oljuvinna kann skapa stór ar inntøkur til landskassan sum kunnu geva møguleikarnar at broyta skattamynstrið Vit vita einki við vissu um eina oljuvinnu á føroyskum havleið um, so ongar grundir eru fyri hvorki at kanna sær bitan ella at yvirmeta trupulleikarnar. Hinveg- in tykist stóri áhugin hjá stórum altjóða oljufeløgum geva grund- arlag fyri bjartskygni um, at:vit hava møguleikar at gera føroyskt vinnulív fjølbroyttari og fáa ein nógv ynsktan vøkstur i føroyskar tænastuvinnu. Samvinnan vid al tjóðaóljufelsagini kann somuleiðis økja kompetansuna í førøyskum vinnulívið og gera tað betri ført fyri at:standa seg í einum heimi, sum verður meira og meri merktur av millumlanda og altjóðakapp- ing -