fríggjadagur 27. juni 1997síða 2

Jan Miller | Randi Jacobsen Grækaris D. Magnussen Fyritaksstjøri: Eyðun Klakkstein, KE la | Áki ar lse Ljósmyndari Postadr: Postsmoga 76 tal 8 olivant.fo Lýsingar og sela: | j n, - : ; i U Internet: http-www.cybernet.dk/faroe-news At he | Eirikur Lindenskov, Jens Kristian Vang toTøshevn . con 1. øld Fram imoti 2 Ein kronik um umhvørvi og menning Sakligt ordaskifti um undirsjóvartunnil Oddagrein Í gjár fór stór sendinevnd til Íslands at hyggja eftir undirsjóvartunnili, sum er í gerð har. Í før- oyska ferðalagnum eru ikki færri enn 10 log- tingsmenn og 2 landsstýrismenn umframt onnur. NÚ málið um undirsjóvartunnil verður tikið fram aftur her heima, eru tað uttan iva mong, sum ógvast vid og ilneitast og spyrja, um hetta nú ikki aftur eru 80-ini, sum aða fingið fastatakið á okkara politikarum! EFTIR okkara tykki kann einki vera galið í tí at kunna seg um eina undirsjóvarætlan í næsta annalandi okkara fyri at vita, hvussu henda er fromikað, skipað, fíggjað osfr. Fyri tað um æt- lanin við undirsjóvartunnili undir Vestmanna- sund varð steðgað fyri nøkrum árum síðani er ikki vist, at henda ætlan eigur at verða løgd á hyllina med alla. Kunnu broyttar tíðir og aðrir meguleikar, eitt nú bæði tekniskir og fíggjarligir, geva okkum eina nýggja og aðra mynd av hesum projektinum í dag enn fyri fáum árum síðani, so eiga vit sjálvandi at viðgera tað. Men harvið er ikki sagt, at vit undir ollum umstødum eiga at fara út í eina slíka iløgu nú. HVAT er so broytt, síðani henda ætlan var frammi seinast kundi hóskandi verið spurt. Tað eru tey, sum halda, at búskaparliga va í Føroyum er so mikið góð, at vit eiga at fara undir eitt slíkt projekt. Onnur siga, at tann góði toskafiskiskap- urin, sum er grundarlagið fyri tí sdtóru optimis- muni, skjótt kann vendast og bera júst ovugta vegin. Tað eru so tey, sum siga, at skulu vit varð- veita flogvøllin í Vágum og tað verður farið undir at útbyggja henda, so er neyðugt við festum sam- bandi. Tað vil vera tað besta og bíligasta í longd- ini. Uppaftur onnur síga, at verður hol sett á undirsjóvartunnilin, so vil hetta automatiskt stegða ollum ætlanum at byggja nýggjan flogvøll aðrastaðni í landinum. Og tað kann ikki vera rætt halda tey. Síðani eru tað tey, sum kunnu vísa á, at tað í dag er bæði bíligari og tekniskt lættari at gera ein undirsjóvartunnil. Partur av hesum spurningum verður meguliga svarað á ferðini í Íslandi. TAÐ verður tí sera áhugavert at frætta aftur frá føroyska ferðalagnum, tá tað kemur aftur úr Ís- landi. Tann vitanin skal so sjóvast saman við tí foroyska veruleikanum - hver hann so enn er. Endamálið má vera at lýsa hetta málið til fulnar og seta tað inn í ein størri samanhang. Tvs. so eisini siga, at tað ber ikki til uttan víðari at fara undir at útbyggja ferjuleguna við Oyragjógv. Nú mugu vit hava eina heildarloysn. Ein spurningur, sum vit tó neyvan fáa nakað endaligt svar uppá í dag er, um flogvellur skal byggjast aðrastaðni í landinum. Ein kann siga, at er tað veruliga mein- ingin at byggja flogvøll t.d. við Havnina, so ber neyvan til eisini at fara undir at gera undirsjóv- artunnil. Men kunnu vit í dag siga, at tað verður eingin ný Tr flogvellur bygdur næstu 50 árini, so er tað skilagott at gjøgnumganga undirsjóvar- projektið og harvið eisini sleppa ferjuleguútbygg- ingini og tí hon hevur við sær. VIT halda okkum ikki hava nóg góðar fortreytir her og nú fyri at síga, at undirsjóvartunnilin eigur at gerast. Men vit halda tað vera rætt at hyggja at hesi ætlan og vega fyri og ímóti henni. Lat okkum fáa eitt skilagott og sakligt orðaskifti. Sosialurin I: Scinasta merkisårid f rødini av tydandi umhvørvisårum her uppundir aldarmótið er árið 1997. Í år er liðin 10 ár frá tí, at ST legði fram alitið um umhvervi og menning: Okkara felags framtíð. Eisini eru liðin 5 ár sidan heimsráðsteynan var í Rio de Janairo í Bra- silia. Í ár verður årslitid av ” arbeiðinum gjørt upp á fleiri altjóða rådstevnum Og tað er týðuligt, at Brundtland-álitið og rådstevnan í Rio hava sett sín dám á heimin Tað var norska Gro Harlem Brundtland, sum stóð á odda í arbeiðinum við at geva tí búskaparligu menningini eitt nýtt inni- hald. Miðast skuldi eftir, at menningin til eina og hverja tíð varð lagað til tær avmarkingar, sum náttúran setti. Við hesum arbeiði kom hugtakið: burðardygg menning, sum hevur gingið sína sigursgongd um allan heim. Eitt hugtak sum ber í sær, at náttúrunnar virðir verða vird og varðveitt til komandi ættarlið. Ein menning. har menniskjunar tørvur verður nøktadur, uttan at hetta minkar um møguleikarnar hjå komandi ættarlidum at fåa ein sam- svarandi tørv nøktadan. Rådstevnan í Rio í 1992 var framhald av Brundt- land-arbeiðnum. Her vórðu sáttmálar og semjur gjørdar millum tey um 180 londini sum luttóku. Eitt av úrslit- unum var ein umhvørvis- ætlan fyri 21. eld: Agenda 21. Londini skuldu nú leggja dent á umhvørvis- viðurskiftir í kommunum, á virkjum og í almennu fyrisitingini. Borgarar skuldu takast við í arbeiðið fram ímóti einum burðar- dyggum samfelag. Rio- rådstevnan skapti soleiðis ein felags altjóða karm til broytingar fram ímóti eini meira burðardyggari atferð Tíðarskeiðið eftir Rio- rådstevnuna hevur verið sermerkt av nógvum ætlanum fyri burðardygt virksemi og burdardyggar framtíð. Tað er vorðið vanligt, at leggja dent á tann týdning eitt ódálkað umhvervi hevur fram um tann búskaparliga tørvin Umhvervisverndin verður tann týdningarmesti part- urin í tí búskaparligu og politisku menningini í framtíðini Il: Størstu trupulleikarnir i at røkka málinum um eina burðardyggari framtíð eru í skeiva býtinum av ágóðum í heiminum. Har hungur ella fátækratrupulleikar gera seg galdandi, er trup ult at leggja dent á teir umhvervistrupulleikar, sum fólk í ídnaðarlondum gera vart við. Sømuleiðis er trupuit hjó Hatturskom num londum at halda aftur í tí menningarmynstri, sum heimsins fremstu ella ríkastu lond hava verið igjøgnum. Heimurin stendur í eini tvístaðu. Ídnaðarlondini hava ein framleiðslu- og livihátt, sum er atvoldin til ta dálking og åtpining, heimurin leingi hevur verið vitni til. Vit síggja m.a avleiðingarnar í luftløg- unum yvir jørdini við tí svinnandi ozonlagnum Eisini spádómarnir um hóttandi veðurlagsbroyt- ingar gerast alt sterkari Neyðugt er hjá fólki í ídnaðarlondum at broyta nýtsluvanar. Tað skal gerast møguligt bæði at skapa rúm fyri menning í 3. heiminum og møguligt framhaldandi at nýta av tí nåttårurfkidømi, sum vit grunda okkara livihått á í dag. Í hesum stríði um livihått hava fleiri av heimsins kendastu um- hvervisstríðsmonnum latið lív hesi seinastu árini, Ld. í Amazonasskógini í Brasilia og í oljufram- leiðslugkjunum í Nigeria. HI Burðardygg røkt av bjørgum og haga hevur aldargamlar røtur i Før- oyum. Nýggj tøkni, aðrir vinnumøguleikar og annar livihåttur hava í okkara eld skapt stórar broytingar og givið okkum eina serliga ábyrgd av ikki at skaða fyri komandi ættarlið. Um- hvervismál fingu týdning. tá skipað varð ein um- hvørvisnevnd í Løgting- inum og umhvørvismål gjørdust målsøki hjá einum av landsstyrismonnunum. Umhvervisverndarlóg varð samtykt av løgtinginum í 1988. Í ársfrágreiðing frá Heilsufrødiligu Starvs- stovuni í 1990 var drúgv gestagrein frá norsku Gro Harlem Brundtland, har hon visti á tær altjóða umhvørvspolitisku av- bjóðingar, sum 90'ini bjóðaðu. Kunnað varð um ST áheitanina, um at reka ein båskaparpolitikk, sum ikki økir tey negativu árinini á umhvervið, men varðveitir náttúruna og náttúrutilfeingið, og víst varð á áheitamina um, at hvert einstakt land tekur stóðu til, hvussu menning- in kann fáa eina skilabetri vend Í 1992 luttók føroyski umhvervismálaráðharrin á ráðsteynu í Rio. Um sama mundið kom búskaparliga kreppan. Burðardyggar ætlanir gjørdust treytir hj bankum fyri veitan av lánum. Orðið burðardygd bleiv ein spurningur ur fíggjarliga skilagóðar ætlanir. Kreppan hevði við sær, at nógv menning steðgaði. Við ongar! út bygging stongdum virk) um og lítlari nýtslu mink aði dálkingin og tey náttúruinntriv, sum út- byggingin í 80'unum hevdi við sær. Við stýrisskipanar- broytingunum er um- hvørvisnevnd løgtingsins avtikin og vid nýggja bygnadinum í landsstýr- inum eru umhvørivsmål løgd undir vinnumåla- stýrið. Nú roknað verður við búskaparvekstri er meira neyðugt enn nakrantíð við veruligum burðardyggum ætlanum IV Týdningurin av virksomum umhvørvispolitikki veksur Umhvervisviðurskiftini hjá teimum einstøku fyritøkun- um gerast meira åhugaverd hjå almenninginum. Tad fær tydning, at øll lið í eini framleiðslu ella veru eru umhvervisliga í lagi — ella burðardygg. Í marknað- arføring eru fyrimunir í umhvørvismerking av handilsvørum. Altjóða fyritskur arbeiða nú við hesum tankum. Tað gevur eisini tryggari råvøru- grundarlag, um fiskiskap- urin er á einum burðar- dyggum stødi. Hvat nyttar at byggja ein ídnað og ein marknað upp, um fiskurin knappliga er niðurfiskaður? Umhvervismerking av t.d fiski, krevur at nøkur frammanundan ásett virðir eru hildin. M.a. skal fiski- skapurin vera burðar- dyggur í týdninginum av, at tað verður ikki fiskað meira, enn hvat stovns- metingarnar siga er ráðilig skatting av einum fiska- stovni. Eisini aling kann gerast burdardygg, um tað eydnast at finna ein javn- våg, soleiðis at alingin ikki er atvoldin til, at firðir dálkast av ov nógvum fødsluevnum ella eitur- evnum frá nótum og sjúku- viðgerð Umheimurin hevur hest seinastu árini lagt hópin av ætlanum fyri umhvørvis menning. Nógvastaðni hevur skjót vinnutillaging til krevjandi umhvervis- treytir skapt fyritøkum nýggjar møguleikar í tí alt vaksandi tørvinum á meira umhvørvisvinarhigum virksemi. Ein hin størsti åtflutningsvøksturin innan danska ídnaðin hesi sein- astu árni hevur t.d. verið innan framleiðslu av vind- myllum. Skandinaviskar fyritskur hava í stóran mun víst heiminum á um- hvørvistøkni og um- hvervisfyriskipanir Tøknid, sum er eitt úrslit av teimum treytum og menningarætlanum, sum myndugleikar hava megn- að at sett í gildi ella studl- að V Brundtland-álitið og eftir- fylgjandi rådstevnur eru ein altjóða roynd at geva heimsins fólkum og mynd- ugleikum nakrar málsetn- ingar og arbeiðskarmar Tað verða í dag gjørdar ætlanir fram ímóti einum meira burðardyggum sam- felag á øllum politiskum stigum, og virkisleiðslurnar og brúkarin eru við í hesi hugburðsvend. Um- hvervismál eru í flest øllum londum vorðin so týðandi, at tey hava vunnið sæti sum serstakt ski í ráðharraskipanum. Minni munurin er á umhvørvis- stýring og fíggjarstýring og á umhvervismálaráðharr- um og fíggjarmálaráðharr- um. Røktin av tilfanginum er vorðin eins týðandi og røktin av búskapinum. At hava eitt umhvørvismåla- stýri er eins neyðugt og at hava eitt fíggjarmálastýri Altjóða menningin setur umhvervisansni í mið- depilin. Størsta avbjóðing. okkara ættarlið hevur er, at leggja ætlanir fyri hverja menning alt okkara heim- liga samfelag skal byggja sína framtíð á Jacob P. Joensen eru á goymslu Søla, eykalutir og tænasta! Kaj Andreasen Pf. Klingran 5 - Hoyvík - Tlf. 15600 FO 5