leygardagur 28. juni 1997síða 14

14 tíðindablaðið Í Eystrum Soleiðis sá út í Eystrum, sum listamálarin William Smith, í Vági, sá tað í 1936. Tað var valahús og tað var so stásiligt inni, at tað sigst um ein mann, at hann spurdi um hann var komin í himmiríki, einaferð hann læt eyguni upp, eftir at hann var borin inn tí hann lá fyri deyðanum Býlingurin í Eystrum í Por- keri er ógvuliga gamal. Ein søgn sigur, at í Eystrum búðu tveir brødur. Annar æt Símun og hin Eyðun. Sím- un búsetti seg á ødrum staði, men Eyðun var múgvandi her. Hildið verður, at stað- arnavnið í Eystrum er eftir hesum sama manni. Jørdin vestan fyri húsini verður nevnd Eydunsjørd, ein fløtt- ur verður nevndur Eyðuns- fløttur og ein heyggjur Eyð- uns Reyn Hvørjum sjålvt stadar- navnið í Eystrum er sett saman av er ikki heilt greitt Oman fyri húsini er Eystra- trødin (Eydunsatrød) og nidan fyri er Eydunsmørk, sum er býtt í helvt: eystara og vestara Tann fyrsti, sum vit vita um hevur festið í Eystrum, er Peder Jacobsen. Í Færgs- ke Kongsbender 1584-1884 verður nevnt, at umframt hálva mørk í jørð í Eystrum, hevur hann eisini festini í Gjørdum, sum er 6 3/8 merkur og å Heyggi, sum er 2 merkur. Heisn sami Pe- der Jacobsen er løgmadur i Føroyum. Sagt verður, at umframt Steigargarð í San- davági hevði hann festi, á Sundi, á Kirkju, í Froðba og í Hovi Peder Jacobsen átti tveir synir: Zacharias, sum varð sýslumaður í Norðoyggjum og búði á Viðareiði og Jákup, sum festi hálvan Gjerðagarð í Porkeri Næsta festaran í Eystrum, Anders Magnussen, vita vit einki um Um eftirmann hansara Michel Joensen vita vit, at hann er føddur fyri 1620, og at hann festir í 1649. Í tingbókunum verður hann í 1689 neyndur en gammel mand. Hann eigur tveir syn- ir: Magnus og Mikkjal, sum giftist ul Fámjins og tvær døtur: Malenu og Mar- grethu, sum eisini verður gift í Fámjin. Magnus festir í Eystrum I. okt. 1690. Umframt ta hálvu mørkina, sum hann festir, eigur hann 4 merkur og Í gyllin. M.a. liggur ein partur av ognini í Sunnba, og tað hevur við sær, at elsti sonurin Tummas búsetir seg í Sunnba. Børnini hjá Mag- nusi og Sunnevu Zacharias- dóttir vóru: Tummas, Jákup, Jógvan og Niclas og døt- urnar: Christen, Cathrina og Marin Jákup festir í Eystrum í 1712 og 4 gyllin í Hovi Børnini eru: Magnus, sum tekur vid eftir påpa sin, Zacharias, sum giftist til Aar og festir tvær merkur i prestajørð vid Geil, Jógvan, sum giftist ul Sunnbiar og búði i Lida. Døturnar vóru Marin, sum giftist til Sunn- biar og búsettist Niðri i Gardi og Sunneva, sum gift- ist vid Johannes Joensen Magnus festir í Eystrum f 1739: hann eigur einkar- son, Jógvan, sum festir í 1770. Jógvan giftist við Sunnevu Jespersdatter úr Porkeri, og tey eiga: Mag- nus, sum festir í Eystrum eftir pápa sín og Jógvan, sum bygdi húsini í Skålan- um. Húsini í Skálanum eru grannahúsini í Eystrum og eru bygd fyrst í 1800 talin- um. Tey eru ógvuliga sjáld- som, at tey at tey eru laðað upp igjøgnum, og tey standa uppi enn. Dóttir Jógvans og Sunnevu, Marin giftist til Trongisvágs Magnus giftist við Marini Niclasdatter úr Bøkkum Tey eiga bernini: Jaspur, sum festir eftir pápa sín í 1809, Súsannu, sum var ógift og Sunneva, sum gift- ist við Daniel Guttesen úr Lopra. Eftir Løbners tabel 1813 eiga Magnus og Marin eisini 11 1/2 gyllin í ogn og part í åttamannafari. Jaspur giftist í 1820 við Sunnevu frá Hvanndalsá í Vági. Hann festir í 1932. Tey fyrstu børnini hjá teim- um hava eftirnøvnini Jes- persen ella Jespersdatter, men tá ið vanligt verður at fáa sær onnur sum eftir- navn, fáa tey sær eftirnavn- ið Øster. Tann elsti sonurin, Magnus giftist við konu úr Froðba og tey búsettu seg í Tippinum á Tvøroyri. Mic- hal (Kalurin í Eystrum) festi eftir pápa sín. Tri sonurin Poul fær eft- irnavnið Øster, og hann bú- setist á Førdum í Froðba og fjórði sonurin, Óli Øster bú- setist eisini á Tvøroyri. Døt- urnar eru: Marin, sum doyr av sjúku Il ára gomul, Anna Sofía, sum giftist í Nes í Hvalba, Marin giftist í Nýagarðar í Porkeri, Sús- anna giftist til Frodbiar og búði undir Skorum. Tær yngstu døturnar hjá Jaspuri og Sunnevu Suffía og Else- beth vóru ógiftar og búsett- ust í Havn og á Tvøroyri. Kalurin í Eystrum giftist við Súsannu Kristinu Fred- rikku úr Nýagerðum. Fýra Nr. 121 — 28. JUNI 1997 av børnum teirra doyðu, áðrenn tey vóru seks ára gomul. Sonurin Niels Jacob giftist við Súsannu Malenu úr Skálanum, og hann var fyri tí óhappi at drukna á vágni. Hann var við eini eingilskari slupp, sum kom inn á vágna eftir honum. Róðurarmurin sló út í borði og Niels Jacob datt fyri borð og druknaði. Hetta var 16 juli 1892. Eftir sat konan við tveimum småbørnum. Tað kveldið hoyrdist grát- urin úr Eystrum líka á Heyggj, segði tiltikni skip- arin Dias á Heyggi, ið var óviti tå og hevði sætt til- burðin. Dóttir Kalin og Gomlu Stínu, Michalina á Midjørd var eisini fyri tí vanlagnu at missa fyrra mannin Jens av Flettinum, ið bara 28 ára gamal sló út av Tjaldrinum undir Íslandi Hann var skipari á Tjaldr- inum. Hon giftist aftur við Jaspuri Midjord úr Hovi, og tey vóru eisini fyri tí van- lagnu at missa sonin Niels Jacob, sum í 1934 druknaði í Vikarsundi, 28 ára gamal Í teirra stutta hjúnarlagi áttu Niels Jacob og Súsanna Malena, Mikkjal Paula, sum fekk sær konu úr Elduvik, Stinu, sum giftist við Petur á Duritufletu úr Porkeri go Marina, sum giftist ul Sør vags Lítið er at ivast í, at ein fadirloysingur sum Mikkjal Pauli man hava fingið mong eftirlæti. tí søgurnar eru nógvar um, hvussu Tórstein í Bøkkum og hann tókust við uppi í Eystrum og har á leið í uppvekstrinum. Tór- stein var eisini faðirloysing- ur og vaks upp í grannahús- unum undir Homrum eitt sindur vestan fyri Eystrar Tórstein, ið var fråsøgu- maður sum fáur, visti frå nógvum beistagerðum, sum hann og Mikkjal Pauli høvdu fyri. Einaferð teir spældu oman fyri húsini, funnu teir uppá at taka steinar undan einum stórum kletti og fáa hann á bólt Hetta eydnaðist teimum, og steinurin fór á bólt, tvørtur yvir húsunum og fór niður gjøgnum takið á fjósinum og stødgadi í flórinum beint aftan fyri kúnna. Har var einki annað at gera enn at halda til fjals, og ikki fyrr enn móti kveldi tordu teir aftur at húsum Mikkjal Pauli og Hansína úr Elduvík giftust í 1907 og fingu fýra synir og tvær det ur. Synirnir Niels og Alfred, sum báðir vóru ógiftir vóru teir seinastu, sum búðu í húsunum í Eystrum. Tá ið Niels var deyður, flutti Alf- red til Havnar at búgva fyrst í sjeytiårunum. síðan hevur eingin búð í húsunum í Eystrum Nær húsini, sum nú eru í Eystrum eru bygd, vita vit ikki vid vissu, men hildid verður, at tey eru bygd í 1860 ella 1870 árunum. Seinri - í 1880 árunum - eru tey bygd størri eystureftir, samstundis sum durur varð gjørdur á suðursíðuni. Tey gomlu sethúsini í Eystrum vóru niðan fyri. Tað, sum var fjós tey seinnu árini, var vestari endi á teimum upprunaligu sethús- unum. Og har hevur fólk búð síðan í 1500 talinum At núverandi sethús í Eystrum hava verið stásilig tá á døgum við trægólvi, sigur ein sega okkum frá Tá ið Marin undir Homrum í grannahúsunum vestanfyri doyði stutt fyri jól í 1898, varð Kalurin, maður henn- ara borin inn í Eystrar. Hann var eisini ússaligur og lá fyri deyðanum. Tá ið hann eina- ferð sló eyguni upp, spurdi hann, um hann var komin í Himmiriki, tí her var so fínt Kalurin undir Homrum and- aðist dagin eftir og konan og hann fóru í somu grew Fornminnafelagið í Por- keri hevur keypt húsini í Eystrum. Hesin býlingurin er eitt tað besta dømid um ein føroyskan býling vid tvinnum sethúsum, fjósi, lødu, hjalsgrund, gróthúsi, køsti, somhisi, hvanngarði, matará vid lækju og øðrum, sum eyðkendu eini føroysk bóndahús. Umhvervið er óspilt og vakurt, og tað er okkara vón, at tað eydnast at fáa henda býlingin settan aftur í upprunaligan stand, og tað er einki at ivast í, at tá verður hetta eitt tað besta savnið av sínum slag í land- inum Magnus Hansen Og soleiðis sær út í dag. Fornminnisfelagið í Porkeri hevur fingið húsini og ætlar at gera tey ístand