fríggjadagur 22. august 1997síða 13

Nr. 158 — 22. AUGUST 1997 N Á = atin er rak = Á og seinur á ” ” veg i år Teljingar visa, at 30% minni er til av nåta i år i mun til onnur år. Men Jens Kjeld Jensen, fuglafrødingur, sigur ongan vanda vera fyri stovninum av teirri orsøk. LEO POULSEN Nú fer nåtatidin so smátt at nærkast og stundir eru at hyggja sær eftir glúp- inum. Vanligt er á hverjum ári, at bátarflokkarnir stevna út í hav at fáa fat- ur á hesum frálíka fugli, og fleiri eru teir, ið rætti- liga gera burtur úr náta- tøkuni. Hetta kemur eisini serliga væl við hjá fleiri monnum, nú stervini ikki júst hanga á trøunum, ti ein væleydnað nátase- song kann vera eitt kær- komið ískoyti til inntøk- una. Og hóast fuglar í tús- undatali verða tíknir hvert ár, er sjáldan trup- ulleiki at sleppa av við teir. Vanlig sjón er at sig- gja menn standa í Vágs- botni og selja á >mar- ked«, og sum oftast verð- ur alt rivid burtur. MINNI TIL I AR Hjá teimum, ið væl dáma fugl, hevur kanska verið eitt sindur trupult at fin- 7 fatur á lunda í år, ti eygatidin hevur yvir- høvur hildnast sera illa. So kanska tey í staðin fara at royna at fáa fatur á so míkið meiri nåta, tó fuglarnir at teir ikki tíðindablaðið > kunnu samanberast. Men ikki er vist, at so nógv verður til av nåta i ár. sum undanfarin ár. Tað er nevniliga nógv, ið bendir á. at minni er til av náta. Jens Kjeld Jensen. fuglafrødingur, sígur, at har. hann hevur talt í ár, eru eini 30% minni av náta í mun til onnur ár. Sama lag er aðra- staðni, so sum hann hev- ur frætt, men hann sígur tó. at ikki ber til at meta um, hvussu til stendur å stóru nátaplássunum. SEINT Á VEG Jens Kjeld sigur. at tað. Jens Kjeld Jensen heldur ikki, at orsøk er at óttast fyri nåtastovninum, tó at hann eftir ollum at døma er í minking. Nú nátatíðin nærkast er nógv, sum bendir á, at nåtin er í minking. Eisini kundi verið líkt til. at nåtin er seinni á veg enn vanligt er. hann hevur frætt frá fiskimonnum, er íkki nógvur náti at síggja til havs, og tann nåtin, sum er, er rak. Fuglafrødingurin sig- ur, at tå hann kannadi reiðrini fyri góðari viku síðani sást. at nátin er seinur á veg í ár. Hann væntar tí, at vanliga nátatíðin helst verður drigin nakað út í ár. Van- liga verður sagt, at náta- tíðin varar frá síðstu viku í august og eina viku inn í september. Men um nátin er minkaður, er íkki vist. at hetta fer at merkjast munandi, tí stovnurin er væl fyri. Í STØDUGARI Í MENNING Í 160 AR Jens Kjeld sigur, at náta- stovnurin hevur verið i stødugari menning heilt frá tí at fuglurin kom til Føroyar fyrst í 1830-tal- inum. Livikorini hjå nåt- anum hava eisini verið stak góð, ikki minst eftir at fiskiskipini oystu í ton- satali av slógvi fyriborð. Tað var sjálvandi »mad for Mogens< hjá nátun- um, og Jens Kjeld heldur, at broytta mynstrið í hag- reiðingini av fiskki sein- astu 5-10 árini umborð á skipunum, kann vera ein orsøk til, at nåtastovnur- in nå er i eini minking. Men Jens Kjeld legg- ur dent å, at eingin orsøk er at óttast fyri stovnin- um. — Tað sigur seg sjålvt, at tå stovnurin nú í eini 160 ár hevur verið í eini stødugari menning, so má hann einaferð »toppa«. Fad kann væl vera, at tað er júst tað, sum hendir, og so fer hann at stabilisera seg á einum náttúrligum staði, sigur hann. NATIN GERST SERA GAMAL Annars er ilt at gera sær nakra greiða mynd av framtíðarvánunum hjá nátanum. - Náti er ein fuglur, ið gerst ógvuliga gamal. Bøgurnar eru ikki kyns- búnar fyri enn tær eru 10 ára gamlar, so ein mink- ing í stovninum vísir seg ikki veruliga fyrr enn um eini 10-15 ár. sigur Jens Kjeld. Og nátin gerst veru- liga gamal. Elsti nåti, teir próvfast kunnu vísa á, varð ringmerktur fyri 43 árum síðani sum gamal fuglur, tvs. sum kyns- búgvin. Tað vil so við ødr- um orðum siga, at hesin nátin var í minsta lagi 53 ára gamal. VÆL FYRI AT LIVBJARGA SÆR Hetta, at nåtin er rak, bendir á, at fødin vantar, men Jens Kjeld sigur, at nátin er ein fuglur, ið er sera væl fyri, tá tað ræður um at lívbjarga sær. — Nátin kann flúgva langar leiðir at leita eftir mati, og skuldi verið tann fuglur, ið stendur ség best í so máta, sigur Jens Kjeld. Nátin leggur eitt egg. og verður hetta eggið tikið, leggur fuglurin ikki uppaftur tað árið. Van- liga verður sagt, at kemur 50% av eggunum undan, er hetta gott. Talið kann tó skifta millum 40 og 60%, men í meðal verður roknað við 50%. Náttúrliga fødin hjá nátanum er eitt lítið slag av høggislokki, nebbasild og reyðati. Annars dugir Jens Kjeld íkki at síga, hví minni er til av nåta í ár, ti veðrið var ikki serliga vánaligt um 20 mei, tá nátin leggur. NÓGV KANN ÁVIRKA Feðin er tó besta gitingin um, hví nåtin er seinni á veg enn vanligt. Jens Kjeld vísir eisini á, at um veðrið um vet- urin er ringt við nógvum vindi, spreiðist reyðatið, og tað ger tað truplari hjá nátanum av veiða fødi. Men tað eru nógvir lutir, ið kunnu ávirka støddina á stovninum, og fødin er so ein. Í hvussu er tykist eingin orsøk vera at ótt- ast fyri nátanum, sjálvt um menn helst mugu brynja seg við toli at fara eftir nátungum. Springarabólkur lagt beinini í Klaksvík kom ikki longur upp enn á 25. Springararnir vórðu hildnir til um 10-tidina, og drápið gekk bæði skjótt og væl, sigur Karstin Hansen. Tað er meiri enn ár síðani Ein bólkur av springarum legði í gjár beinini í Klaksvík. Tá Sosialurin tosaði við Karstin Hansen, sýslumann. var ikki liðugt at merkja, men metti hann bólkin at vera einar 150 springarar. at grind legði beinini í Klaks- ; Ein bátur fann springara- vík, os hesin springarabólkurin Tað er ner bólkin um 8-tidina í gjára- kemur væl við. pr ÞÁ morgunin úti móti byrgingini í Springararnir verða býttir legði Haraldssundi, men leingi vóru millum menninar, ið luttóku í grind 1 bert tveir bátar at reka. Komn- dråpinum, upplýsir Karstin K be ni ir inn í Klaksvíkina vóru báta- Hansen, sýsl Á laksvík, rnir framvegis bert fýra í tali, be Insgrale og samlaða talið av bátum væl við.