hósdagur 30. oktober 2003síða 8

Nr. 206 - 30. oktober 2003 15 22 ára gamli Jóan Petur á Stongunum vann leygardagin eina kapping fyri kokka- lærlingar í Danmark. Í eina heila viku áðrenn kappingina vandi hann frá morgni til myrkurs VINNARI Ingrid Bjarnastein ingrid@sosialurin.fo Tað er pinnastilt inni í køk- inum á Kokkaskúlanum í Ålborg hendan leygardag- in. Fyrrapartur er, og 24 kokkalærlingar ganga og mala um beinini á hvørjum øðrum. Ongin sigur eitt orð. Konsentratiónin er í topp. Ímillum hesar 24 kokka- lærlingarnar gongur Jóan Petur á Stongunum úr Havn. Hann er kokka- lærlingur eins og hinir, og tað er ikki uttan orsøk, at hann er í Ålborg hendan leygarmorgunin. Hann hev- ur nevniliga teknað seg til Nordjyllands Mesterskab fyri kokkalærlingar saman við dananum Ronny Em- borg. Spennandi matgerð Á matskránni í morgun stendur seiður til forrætt, kálvafilét og høsnarunga- bringa til høvuðsrætt og sjokulátamousse kemur sum rosinan í pylsuendan- um. Næmingarnir eru býttir upp í lið við tveimum lærlingum í hvørjum liði, og teir skulu innan fýra tímar hava gjørt eina menu uppá tríggjar rættir til teir fýra kokkarnar í beinhørðu dómsnevndini. Teir fáa allir útflýggja somu ráðvørurn- ar, og skulu síðani sannføra dómararnar um, at teir hava uppiborið gullheiðursmerk- ið og silvurborðiskin. – Trýstið í og við, at tú skal matgera uppá tíð ger tað spennandi, greiðir Jóan Petur frá. Kappingin hevur verið til í eini átta ár, og hon er vaksin, so hvørt sum árini eru liðin. Tá hon av fyrstan tíð byrjaði, mátti skúlin spyrja um kokkalærlingar høvdu hug at vera við. Í dag verða uppskriftir sendar inn til skúlan, har skúlin so verður noyddur á sálda næmingar frá, tí áhugin er so stórur. Hetta er fyrsta ferðin ein føroyingur hevur verið við í Nordjyllands Mesterskab fyri kokkalærlingar. Vant nógv Sum kokkalærlingur ert tú í Danmark á skúla einaferð um árið í 10 vikur. Seinast Jóan Petur var á skúla, hitti hann Ronny Emborg, og teir tosaðu so um at fara til hesa kappingina saman. Teir sluppu ígjøgnum hørðu upptøkukrøvini, og eina viku áðrenn sjálva kappingina fór Jóan Petur til Danmarkar fyri at venja. – Vit vandu nógv. Hvønn dag frá tíðliga á morgni til seint á kvøldið. Í fyrstuni tók tað, sum vit skuldu gera, eini sjey tímar at fyri- reika, og tú skalt jú klára tað innan fýra, sigur Jóan Petur. Men venjingin var mið- vís, og tað gav eisini úrslit. – Vit royndu fyrst at gera forrættin ígjøgnum nakrar ferðir. Síðani høvuðsrættin og so dessertina. Til endans royndu vit at gera alla mat- skránna ígjøgnum nakrar ferðir. Jóan Petur og Ronny høvdu ongantíð arbeitt saman áður, so tað skuldu eisini fáast uppá pláss. Hvussu alt skuldi gerast, og hvør skuldi gera hvat. Nógv uppfyllast Kappingin er skipað saman við eini kapping fyri tæn- arar. Áðrenn hon byrjaði fingu kokkalærlingarnir hvør sín tænara, sum skuldi servera matin fyri dómar- unum. Nógv krøv skulu uppfyll- ast, men tað týdningar- mesta er tíðin, útsjónd og smakkur. Harafturat koma nógvir aðrir smálutir, sum til dømis um borðiskurin er heitur og so framvegis. Umframt teir fýra dómar- arnar, sum allir eru kokkar í Danmark og limir av Køk- kenchefernes Forening, gekk ein dómari runt í køk- inum. Hann skuldi kanna, hvussu maturin varð gjørdur, reinføri o.s.fr. Fyrsta plássið Tað gekk væl hjá Jóan Peturi og Ronny hendan leygarmorgunin. Tíðin varð yvirhildin, og tann harða venjingin byrjaði nú at geva bonus. – Vit vóru í rættiliga góð- ari tíð, so vit sóu, hvussu hini byrjaðu at renna runt í køkinum, tá tíðin fór at ganga undan, greiðir Jóan Petur frá við einum lítlum smíli. Á middegi var øll mat- gerðin liðug, og klokkan trý seinnapartin varð vinnarin kunngjørdur. Og framman- fyri 22 øðrum kokka- lærlingum, struku Jóan Petur og Ronny avstað við fyrsta plássinum. – Eg skal ikki siga, at eg hevði væntað tað, men sjálvandi vónar ein, at tað gongur so væl sum møgu- ligt, sigur kokkalærling- urin. Vinningurin var eitt gull- heiðursmerki, ein kekkur frá Nordea á 1500 krónur, sjampagna og ein silvur- borðiskur. – Eg eri væl nøgdur. Tað hevur verið læruríkt og spennandi, og eg hevði væl kunnað funnið uppá, at gjørt tað umaftur, sigur Jóan Petur. Men hvørt tað hevði verið Nordjyllands Mesterskab fyri kokkalær- lingar ella onkur onnur kapping, veit hann enn ikki at siga. Nú skal sigurin njótast eina løtu afturat. Í øllum førum til ferian endar mánadagin, og leiðin aftur gongur oman í køkin á Hotel Hafnia. Jóan Petur vann danska kokkakapping VINNARI: 22 ára gamli Jóan Petur á Stongunum úr Havn vann um vikuskiftið Nordjysk Mesterskab fyri kokkalærlingar í Ålborg í Danmark Mynd: Jens Kr. Vang LÆRLINGUR: Jóan Petur hevur verið á Hotel Hafnia í læru í hálvt annað ár Mynd: Jens Kr. Vang Jóan Petur á Stongunum hevur lært í 2 1/2 ár Í lærutíðini hevur hann verið eitt hálvt ár umborð á skúlaskipinum Georg Stage Eitt hálvt ár á Tekniska skúla í Danmark Hálvt annað ár á Hotel Hafnia í Havn Lærutíðin er tilsamans 4 ár Einferð um árið eru lærlingarnir í skúla í 10 vikur Lærumeistarin er Guðmundur Guðmundsson Fakta 15 14 Nr. 206 - 30. oktober 2003 UTTAN ÚR HEIMI Arbeiðspláss hvørva Ein uppgerð, sum Handilsháskúlin í Bodø hevur gjørt, vísir, at hetta seinasta árið eru næstan 3.000 arbeiðs- pláss horvin í Norðurnoregi. Erlend Bullvåg, sum hevur kannað gongdina, sigur við Nordlys, at í dag eru 2.840 færri arbeiðspláss í Norðurnoegi enn fyri einum ári síðani. Í Troms eru 620 arbeiðspláss farin, í Nordlandi 1.700 og í Finnmørkini 520. Hann sigur, at tey flestu arbeiðsplássini eru horvin í framleiðslu- og tænastuvinnuni, og hann roknar við, at hendan gongdin fer at halda fram næsta ár. Bjørn Olsen, sum er professari á Handilsháskúlanum í Bodø, sigur við Nordlys, at gongdin hetta seinasta árið kann koma Norðurnoregi illa við. Hann vísir á, at førleikin hjá teimum norðurnorsku virkjunum verður nógv skerdur, og tí verður landsparturin illa fyri, skuldi búskapargongdin vent til tað betra. Hann ásannar, at nógvar fyritøkur hava tað trupult, men heldur, at leiðsl- urnar eiga at royna at finna aðrar loysnir enn at spara seg burtur úr trupulleikunum, tí tað kann koma virkj- unum aftur um brekku seinni. Ikki so ringt kortini Í Danmark varð roknað við, at nógv fólk fóru at rýma úr býnum Farum á Norðursælandi, tí kommunan varð noydd at hækka skattin fyri at lúka treytirnar, sum innanríkisráðið setti henni eftir gøluna við fyrrverandi borgarstjóranum Peter Brixtofte. Men nú vísir tað seg, at tað gongur júst tann øvugta vegin. Skattahækkingin hevur havt við sær, at húsa- prísurin í Farum er ikki hækkaður so nógv sum aðra- staðni í Danmark,og tað ger, at fólk aðrastaðni velja at keypa sær hús í Farum og at flyta hagar, skrivar Politik- en. Talan er serliga um fólk, sum arbeiða aðrastaðni á Norðursælandi ella í Keypmannahavn, og í fleiri førum er talan um ung fólk við børnum, skrivar blaðið. Og tað hendir, sjálvt um tað tykist greitt, at tað verður dýrari at hava børn á ansingarstovni í Farum, enn tað hevur verið. Heldur ikki tey, sum leiga íbúðir, tykjast lata seg ávirka av skattahækkingini, tí í hesum bólkinum eru frá- flytingarnar ikki fleiri í ár, enn tær hava verið onnur ár. 13.000 doyðu Ein amerikanskur granskarabólkur er komin eftir, at kríggið í Irak kostaði 13.000 irakum lívið. Granskararnir í bólkinum "The Project on Defence Alternatioves" siga, at av teimum 13.000 irakunum, sum doyðu í krígnum, vóru 4.300 sivilfólk. Bólkurin hevur kannað tað, sum hendi í Irak í tíðarskeiðinum frá 19. apríl til 1. mai við upplýsingum frá amerikonsku her- leiðsluni, irakskum sjúkrahúsum og altjóða fjølmiðlum. Ein annar granskarabólkur, IraqBodyCount hevur fyrr mett, at millum 7.768 og 9.578 sivilir irakar doyðu í sjálvum krígnum. Amerikanska verjumálaráðið hevur fyrr sýtt fyri at geva eitt boð uppá, hvussu nógvir irakar doyðu í sjálvum krígnum í Irak, og Pentagon hevur heldur ikki viljað gjørt viðmerkingar til tølini hjá teim- um báðum granskarabólkunum. Børn funnin deyð Fólk í Fraklandi eru skakað av tíðindunum um, at ein bóndi har eysturi í landinum hevur funnið líkini av fýra nýføðingum. Bóndin fann líkini í einum skógi nær- hendis býnum Mulhouse. Løgreglan sigur, at líkini hava eftir øllum at døma ligið í skóginum í fleiri vikur. Upprunaliga varð hildið, at talan var um eitt lík, men læknakanningar staðfestu skjótt, at leivdirnar vóru av fýra børnum. Læknarnir hava eisini staðfest, at øll fýra børnini vóru á lívi, tá tey vórðu fødd, men nær tey vórðu fødd, ber ikki til at siga. Løgreglan veit ikki, hvør kann hava lagt tey fýra líkini út í skógin, og hon hevur heldur eingi spor at ganga eftir. Men málið er sera álvarssamt, og tí hevur løgreglan sett ellivu serkøn løgreglufólk at taka sær av tí, skrivar AFP. Norskir myndugleik- ar hava illgruna um, at børn í Kolombia verða keypt og síðani ættleidd av landinum. BARNAHANDIL Árni Joensen fartekst@mail.dk Í hálvt annað ár hevur utt- anríkisráðið í Oslo biðið myndugleikarnar í Kolom- bia um eina frágreiðing um mannagongdina, sum verð- ur nýtt, tá børn á privatum kolombiskum barnaheim- um verða ættleidd av land- inum. Enn er eingin frágreiðing komin, og tí hava norsku myndugleikarnir gjørt av, at fyribils verða ikki fleiri børn, sum eru á privatum kolombiskum barnaheim- um, ættleidd til Noregs. Upprunin til málið er, at norskir myndugleikar hava illgruna um, at tey privatu barnaheimini keypa børn frá foreldrunum og ættleiða tey síðani av landinum. Barnaheimini krevja 42.000 norskar krónur fyri hvørt barnið. Tað eru nógvir pengar í Kolombia, har nógv fólk eru fátæk. Keypa børn til ættleiðing USA má fáa frið í Irak innan seks mánaðir Eydnast tað ikki am- erikanarunum at basa mótstøðuni í Irak innan eitt hálvt ár, er vandi fyri, at irakska fólkið fer í part við mótstøðuni, siga hernaðarligir serfrøð- ingar. IRAK Árni Joensen fartekst@mail.dk Blóðbaðið í Bagdad teir seinastu dagarnar ger, at tað hevur skund hjá am- erikanarunum at fáa bilbukt við mótstøðuna í Irak. Ser- frøðingar ávara um, at eydnast tað mótstøðubólk- unum at fáa fótin fyri seg, er vandi fyri, at teir fara at taka seg saman í størri eindir. Spurningurin er, hvat amerikanararnir skulu gera. Amerikanska herleiðslan hevur gjørt av at skerja eft- irlitið í gøtunum í Bagdad og aðrastaðni, nú muslimar halda føstumánað. Tað verður gjørt fyri ikki at órógva irakar, sum koma saman at biðja, men tað eru tey, sum halda, at avgerðin kemur teimum víðgongdu mótstøðumonnunum væl við, tí hetta er næstan tað sama sum at bjóða teimum at gera meiri um seg. Am- erikanararnir kunnu eisini velja at fara harðari fram, men vandin við tí er, at ir- akska fólkið fer at missa álitið á amerikonsku frá- boðanini um, at málið er eitt opið og frítt irakskt samfelag. Ein stórur trupulleiki hjá amerikanarunum er, at teir vita ikki, hvør fíggindi teirra í Irak er, og seinastu tíðina hava amerikanskir generalar alment viðgingið, at teir eru ósamdir um, hvør fíggindin er. Summir halda, at tað eru heilagir stríðs- menn úr øðrum muslimsk- um londum, meðan aðrir halda, at hesir eru bara ein lítil partur av mótstøðuni. Tá sjálvt kríggið var av, gjørdu amerikanararnir av at upploysa irakska herin og løgregluna. Meiningin var ivaleyst góð, men seinni hevur tað víst seg, at tað var eitt stórt mistak at upploysa løgregluna. Ein av limunum í irakska stjórnarráðnum, Iyad Al- lawi, segði fyri nøkrum døgum síðani við altjóða fjølmiðlar, at amerikanska avgerðin hevur gjørt, at tjóvar og aðrir brotsmenn hava næstan frítt at fara í landinum, og sjálvir hava amerikanararnir ikki nóg mikið av hermonnum til at loysa tær vanligu løgreglu- uppgávurnar. Hernaðarligir serfrøðing- ar eru samdir um, at am- erikanararnir hava skund. Fáa teir ikki bast mótstøð- uni innan seks mánaðir, fer irakska fólkið eisini at venda sær ímóti teimum, og so er ilt at siga, hvat kann henda, siga teir sambært Aftenposten. Bilbumbur og sjálvmorðsbumbur eru næstan gerandiskostur í Irak. Tað hevur skund hjá amerikanarunum at basa mótstøðuni. Annars fáa teir eisini tað irakska fólkið ímóti sær C M Y K 14