leygardagur 13. september 1997síða 2

Jonhard Hammer Ábyrgdartlaðstjóri: Danmark má vísa foroyingum virðing Oddagrein HVUSSU leingi skulu vit bíða , til vit fáa eina heiðurliga og virðiliga loysn á tí kreppu, sum hevur tikið seg upp millum Danmark og Før- ovar - í kjalarvørrinum á bankakanning og annars ollum teimum skýmaskotsætlanum, sum hava verið lagdar í donskum ráðharra- stovum seinastu árini! EINGIN kann halda fram við og byggja eitt framtíðar samstarv á alt tað, sum er komið undan kavi úr donskum ráðharrastovum seinastu árini. Luftin er vorðin so skitin, at her má reinsast út so ella so. Hver lúturin skal verða, eru tað helst mangar uppskriftir uppá. Men okkurt má gerast, um samvinnan millum Føroyar og Danmark ikki skal fáa endaliga mønustingin VIT hava hesar seinastu dagarnar verið vitni til, hvussu ein heil tjóð - fólksins innasti vilji tvingaði eitt annars sera treiskt og kon- servativt kongahús til at lora flaggið niður á hálva stong, m óti sínum egna vilja. Orsokin var deyði Dianu prinsessu. HENDA mynd kann eisini brúkast um stoð- una millum Føroyar og Danmark. Danska stjórnin hevur higartil - hóast foroyska fólka- viljan - ikki vilja lorað flaggið hvørki so ella so. Tað er farið so nógv legið og skeivt fram handan leiktjølini á Christiansborg, Den Danske Bank og Fíggjareftirlitinum, at danska stjórnin hevur einki annað í at velja mótvegis fólkakravi foroyinga, enn at slaka og byrja ein uppbyggjandi dialog við for- oyskar myndugleikar. VIT siga ikki, at ein nýggj kanning skal gerast. Vit siga, at danska stjórnin má viðganga, at her er so nógv skeivt farið fram móti Før- oyum og sum roynt er at koyra undir teppið, at stjórnin loksins má vísa vilja til at gera eina avtalu vid føroyingar, sum t.d. sigur, at stjórnin, Den Danske Bank og Føroyar rinda hvør sin triding av uttanlandsskuldi. Alt ann- að er uttanumtos. Danir hava slept Føroyum uppá fjall, og tað er einki dulsmál, at nógvir danskir politikarar eru vornir gíslar í roynd- unum hjá donskum embætismonnum og leiðslunum í Fíggjareftirliti og Den Danske Bank at skapa eina kreppu i Føroyum. FOROYINGAR hava so sanniliga eisini sína stóru ábyrgd av gongdini í egnum landi, men eingin eigur at gloyma leiklutirnar hjá tá- verandi leiðsluni í foroyska filialinum av Den Danske Bank og leiðslunum fyri Kreditfel- øgini, sum uttan nakra sum helst konse- kvensanalysu ella professionella ráðgeving tveittu um seg við pengum í Føroyum - og „fingu“ landskassan at veðhalda. Býtt og góðtrúgvin sum vit vóru eydnaðist tað hes- um stovnum eftir resept frá donskum em- bætismonnum og Fíggjareftirliti at lokka for- oyingar út í eina kreppu, sum somu foroy- ingar í dag mugu gjalda fyri - til danska stats- kassan. VIT teljast millum teirra, sum halda, at tað er ikki rætt at kvetta sambandiðviðDanmark. Men hetta samband kann so heldur íkki halda fram fyri einhvønn pris. Nú er upp til Nyrup, hvat skal henda. Sosialurin Jan Randi Jacobsen Fyritaksstjóri: Krisjan Dahl Blaðfólk: Lýsingar og sola: Aki Bertholdsen, Blaðstjórnarfulltrúi: Eiríkur Lindenskov, | Ea Joensen Eyðun Klakkstein, | Edvard Joensen | Ljósmyndari: Í Jens Kristian Vang i Út Sp/ Sosialure Bústaður: Argjavegur 26, Argjum Postadr: Postsmoga 76, 110 Tórshavn »Føroy Herfyri tók eitt orðaskifti seg upp um bókmentir og tað at skriva bøkur. Men orðaskiftið var dovisligt og fjarðaði burtur, uttan at sensurur og einrætting vórðu neynd Hevur eitt skrivandi fólk ikki slerð sítt navn fast sum rithevundur, ella er tað ikki væl fyri peninga liga. so skal tað ikki bjóða til at fáa nakað útgivið uttan at bæði 8 g ø im 1 S kki I sæð k ir St PP H d tað rå sår kki I yaveer skil ug Manusk r, kanska eftir r. Og teir, ið sensu it ráðandi mál politikki Høvundurin er ella skuldi helst verið kunstnari. Tað sum teir skapa við sínum fráspgueynum minst orðavali og er kunstur. At duga at í rætt og benda er ikki kunstur, men ein fakligur førleiki og er ongin trygd fyri. at viðkomandi dugir at skriva. Høvundurin er kunstnari, meðan mál- frødingarnir ella lærarin er teknikari ella handverki at rokna (við allari respekt) Tí tykir mær tað vera ein ótrúligur frekletki. at menn, ið kanska als ikki duga at skriva, sita og rætta teir, ið duga Allastaðni í verðini eru Og IKK stil stav kunstnarar heyjaðir upp um galdandi normar, hetta er eitt treytaleyst frælst, ter hava. Og tá serliga rithøv undar. Allastaðni, uttan í Føroyum Mundi nakar kunstmålar itið Ingálvur av Reyni, Zacharias Heinesen ella Sámal Joensen Mikines, um ein handverksmálari skuldi farið aftur umaftur við sínum kusti og enntá sett forboð móti at brúka ávísar farvunýansur? Í einum práti, sum Heðin Brú heyði við — minnist meg rætt — Jógvan Ísaksen í Brá, fortalt okkara stor stílmeistari, at hann plagdi P | SET í Sostaldemokrat ella Sostal n. Men tå ið hann sá sínar ir verða rættaðar á Har til Føroya tók tað honum so fast. at hann gavst at skriva Í blaðið. Og hesin 0 skikkur er blivin ein legal seruð re Dan R. Petersen Nicolina Jensen Beder (hon dugir væl at skriva sendi eina grein til Dimma lætting. Hon fellur í hend- urnar á einum blaðmanni, ið hvørki dugir fólkaskikk ella føroyskt, og tå ið greinin kemur í blaðið, er hon ikki at kenna aftur Málið er broytt, stilurin er broyttur, tydningurin er broyttur. Hon ger vart við hetta og biður um at fáa greinina í blaðið, sum hon skrivaði hana. Met:, nei, ikk: so frægt sum ein um bering. Hetta er målterror! Og eg havi varhugan av, at 120 serliga eru málsliga illa kålvføddir journalistar ið elta málreinsarar ella teir, ið av eintingum tóku definitiónsrættin til móður málið. Hesir hava eima ótrúliga trongd til at:siga alt ødrvisi, enn náttúrligt er. Ein håfloygdur stílur við svulstigari myndatalu Teir giftast ikki, men kjósa sær vív. Teir lurta ikki men lýða á. Teir taka úr lummanum pengarnar og seta á høvdid húgvuna Fyri teimum er ein langur leygardagur tað sama sum ein drúgvur leygardagur Teir royna tikki eystanfyri men fyri eystan. Og trenar in heldur um stynsvølin á fótbóltsblaðnum. Tá ið fótboltskampurin verður útvarpaður á kvædamåli, er allur stílur farin fyri skeyt ið. Her er ikki sipað til Jógvan Arge við pápanum Niels Juel hevur brúkt eitt vælsign.? il bæði í sum saman ett n skrift og haft format til at verið røn ivstødugir í frambi tc og f Bert tvey dømir aftrat um trongdina til at siga alt ødrvisi og forlorið: Í sjón- varpinum merkir staðar hjáorðið »handan« rætt og slætt aftanfyri ella innan fyri og »at skrubba« hevur nú fingið týdningin at skava. hetta er at bekla málið Stílurin tykist ikki at hava nakran týdning fyri reinsarar. Tí eru tær flestu barnabøkurnar frá Bóka- deild Føroya Lærarafelags skrivaðar á einum undar- ligum stívum gamlamanna- máli. so foreldur sita fótur í spenni og umseta >tór oyskt« til føroyskt, tá tey leggja børn síni at sova Og hoyrir tú eim protessio nellan reinsara í útvarpi ella á fundi, so er hann so bangin fyri at:traðka við síðuna av, at hann trilvar seg fram sum ein útlend ingur, ið hevur lært før- oyskt úr bók Stílurin er persónligur, og her skulu teknikararnir halda fingrarnar burtur Millum mínar bøkur stend- ur ein, sum við sínum máli og stíli er ein rein kle nodia. Tað er Søgur ur gomlum døgum av skradd ar Debes. Heyði onkur reinsan lagt sína slavnu hond á hana áðrenn út gåvuna, so hevði hon als ikk: verið kunstur. Og ímyndi tykkum. at rætt lesararnir á Gyldendal vóru líka emsigir sum ter for oysku. So høvdu vit ikki havt nakran nthøvund, sum æt William Heinesen. Tí umframt hansara fabuler inch eynir og eimastandandi var tað júst hansara vari, uppseting og prent: Telefon: 11820 Telefax. 14720 : | | | | e-mail: Í ! | øroyskt fantastiska mål, ið ongin danskari kundi gera honum eftir, sum gjørdi hann til eim stóran kunstnara Vit hoyra stundum, at føroyskt nýtist ikki at vera tungt. Og sjálvandi nýtist tað ikki at vera tungt. Men sjáldan sær man ein tekst undan målreinsarahondum, ið er lættur. Tak bara grein ina hjá einum målnevnd arlimi um kynið í málinum fyri stuttum. Hon var tung sum betong og fløkt sum ein kisustampur. So spyr | seg sjálvan, hví er m hann settur at legg) i Okk lag á? Hví ummælti ongin kompetentur kritikar nentanarálitið Avmarkaður marknaður. Mundi ongin hætta sær í holt við ta um ødrum I longu svaduna hjá Jonhardi Mikkelsen fovar avis har hann hå m pers mm per onum meðan aðrir fáa sparkið d ein sera ódámligan hátt. Vit kunnu taka brotið um Ola Petersen: »Sosialurin hevur sett sær fyrr at vera mál gagn hjá fólki við målslig ari áskoðan. sum eftir mínum tykki er miðvíst oyðandi — tað verður høgt títt eftir fólki, ið frá mál frødiligum sjónarmiði eru serkøn. Landsins besti teknari hevur sett seg sum talsmann fyri øllum tí, ið heldur hánt um alt før oyskt, raffineraðar glósur og spott til alt, ið er tør- øyskt. Láturin rungar — hygg hvussu kúbýtt, vit eru. Hvat sigur hetta um okkara hugburð og sam- leika?“ Kann man seta slíkt í eitt álit til myndug- leikarnar. Hvat hugsar maðurin fyri sær. Her er týðiligt at J. M. heldur seg hava definitiónsrættin til føroyskt. Annars skuldi maðurin vita frå søguni, at hann er ikki tann fyrsti, ið hevur skýrt ávísar kunst- narar og samfelagsresarar sum talsmenn fyri øllum ti, ið heldur hánt um alt nationalt. Óhugnaligt Eftir mínum tykki er Óli P. størsti kunstnari vit eiga Hann er eygleiðari kommentator, satinkarn og ein fenomenalur teknar Og so er hann onginalur Ein mangulvara, hóast vit nokk megu siga, at før- oyingar eru eitt skapandi fólk Vónandi havi eg provo kerað til debat, og félir onkur seg traðkaðan á tærnar, so var tað kanska meiningin Dan R. Petersen Stóra tøkk til Olav Hátún fyri eina stak skilagóða grein í Sostalinum D.P. sosialur€ post olivant.fo | 7